Loading...

Thứ Ba, 21 tháng 3, 2017

Bạn bè tốt & món quà vô giá

Bạn bè tốt & món quà vô giá

Vài thập kỷ gần đây quan hệ Việt - Nhật ngày càng chặt chẽ. Về phát triển kinh tế - xã hội nước Nhật luôn luôn "đồng hành" với chúng ta, từ giúp đỡ tài chính, tư vấn và cùng chuyên gia họ bắt tay làm việc trực tiếp với ta trong các loại công trình xây dựng khác nhau - quý nhất là cơ sở hạ tầng như đường xá, cầu cống -, chưa kể các lĩnh vực đào tạo, dạy nghề, nâng cao chất lượng giáo dục, y tế...các bạn Nhật Bản đều có những đóng góp thiết thực và có ý nghĩa rất cao cả về sự hợp tác và tình hữu nghị...

Hơn thế nữa, ngay trong một lĩnh vực tương trợ giúp đỡ về văn hóa, về món ăn tinh thần, những bạn bè Nhật Bản cũng góp phần quý giá để cùng ngành văn hóa của chúng ta bảo vệ, duy trì được những tài sản quý giá mà lịch sử và các bậc tiền nhân đã để lại cho lớp hậu sinh chúng ta...

Ngôi làng cổ Mông Phụ ở tỉnh Sơn Tây. Cái nơi chốn rất thân gần mà một thuở các bạn bè xứ Đoài - trong đó có người bạn đồng nghiệp báo chí Nguyễn Kế Nghiệp - đã từng vài ba lần đưa mình tới thăm và giới thiệu tỉ mỉ. Ngôi làng ấy, cái cổng làng cổ nhất trong các cổng làng truyền thông Việt Nam ấy đã được Kiến trúc sư, Giáo sư người Nhật Bản Ejima Akiyoshi phục dựng lại.

Nghĩ kỹ thì đó thật sự là một nghĩa cử cao quý. Thật sự là một tình bạn, tình hữu nghị tốt đẹp và sâu sắc. Giúp đỡ, nâng đỡ về tiền bạc về công trình xây dựng to lớn đồ sộ đã quý; nhưng một khi sự giúp đỡ đó thể hiện bằng một món quà văn hóa, tô đắp cho lịch sử hiện hiện lại như hành động của vị Giáo sư - Kiến trúc sư Nhật Bản đã dẫn ở trên rõ ràng càng đáng trân trọng hơn...

Xin giới thiệu bài viết dưới đây mình vừa tìm được trên mạng internet & Mời đọc một bài ngắn với những hình ảnh rất cụ thể & thật đẹp của một Việt kiều ở Mỹ chuyến thăm Mông Phụ (với cái tên của Người chụp/Photographer là Tống Mai).

Xin phép các tác giả & xin cám ơn các Tác giả.

Vệ Nhi/Nguyễn Vĩnh g/th

-------

Người kiến trúc sư Nhật Bản với cổng làng cổ nhất Việt Nam


Trải qua 17 đợt nghiên cứu, tu bổ trong 5 năm (2007-2012), trong đó có 8 tháng làm việc miệt mài tại làng cổ Đường Lâm, Kiến trúc sư , Giáo sư người Nhật Ejima Akiyoshi đã phục dựng thành công cổng làng và mô hình cổng làng Mông Phụ. Hiện tại, cổng làng mô hình có kích cỡ bằng 1/10 nguyên mẫu đã được Giáo sư trao tặng cho Bảo tàng Hà Nội lưu giữ vào ngày 16/3.


 


GS.KTS người Nhật Ejima Akiyoshi bên mô hình cổng làng Mông Phụ do ông phục dựng
Cổng làng Mông Phụ được xây dựng từ thời Hậu Lê năm 1553, thời vua Lê Thần Tông, mang những nét kiến trúc độc đáo. Đây cũng là một trong những cổng làng cổ nhất Việt Nam. Năm 2008, cổng làng có dấu hiệu hư hại, xuống cấp, thậm chí có nguy cơ đổ sập, nên đã được tiến hành tu bổ trong dự án hợp tác Việt-Nhật với đại diện là Cục Tài sản Văn hóa Nhật Bản, JICA Nhật Bản và Trường Đại học Nữ Chiêu Hòa.
Đến năm 2015, cổng làng Mông Phụ là một trong 5 di tích của làng cổ Đường Lâm (gồm cổng làng Mông Phụ, Chùa Ón, nhà thờ thám hoa Giang Văn Minh, nhà cổ của ông Nguyễn Văn Hùng và của ông Hà Văn Vĩnh) được UNESCo trao giải thưởng danh dự về bảo tồn di sản văn hóa. Theo đánh giá của UNESCO và chuyên gia Nhật Bản, dự án bảo tồn nhà cổ Đường Lâm thực sự trở thành mô hình mẫu cho nỗ lực bảo tồn di sản văn hóa tại các vùng nông thôn khác ở Việt Nam trong tương lai.

Không dừng lại ở đó, sau khi về Nhật Bản, GS.KTS Ejima Akiyoshi tiếp tục phục dựng mô hình cổng làng Mông Phụ theo nguyên mẫu với tỷ lệ 1/10 dựa trên các số liệu đo đạc công phu. Mô hình được làm bằng loại gỗ quý bách hội của Nhật Bản và gỗ ramin của Đông Nam Á, làm cột tròn. Theo đó, mô hình được phục dựng với kích thước rộng 90 cm, sâu 60cm, cao 63cm. Các cấu kiện rất chi tiết và có thể tháo ra, lắp vào dễ dàng.
Mô hình có thể tháo lắp dễ dàng

Lý do để GS.KTS Ejima Akiyoshi thực hiện mô hình phục dựng sau khi tham gia vào nhóm dự án tu bổ cổng làng Mông Phụ là để nhiều người biết đến di tích này. GS.KTS Ejima Akiyoshi tâm sự: Không phải ai cũng biết đến một di tích của địa phương nào đó. Vì thế, ông quyết định dành thời gian để dựng mô hình cổng làng Mông Phụ và tặng lại cho Việt Nam, trưng bày ở bảo tàng, nơi có đông khách tham quan để nhiều người có thể tìm hiểu, chiêm ngưỡng cấu trúc cơ bản của kiến trúc gỗ, đồng thời là di tích tiêu biểu của công trình kiến trúc bằng gỗ ở Việt Nam.

Không chỉ để trưng bày, giới thiệu đến công chúng, mô hình cổng làng Mông Phụ này còn được sử dụng để phục vụ công tác giảng dạy, tập huấn tu bổ các công trình kiến trúc cổ.

GS.KTS Ejima Akiyoshi cho biết: Mất hơn 5 năm để tu bổ nhà dân gian ở làng cổ Đường Lâm cũng như toàn bộ kiến trúc cổng làng Mông Phụ. Khó khăn nhiều hơn cả là phục dựng, tu bổ hai cánh cổng làng bị mất.
Theo ​ông Ejima Akiyoshi, để phục dựng mô hình cổng làng Mông Phụ, ông đã điều tra lấy thông tin, nghiên cứu đo đạc về hiện trạng của công trình và quyết định những bước để tiến hành tu bổ, trong đó dùng mô hình để phục dựng lại phần mất của công trình kiến trúc. Thông qua mô hình đó, ​giáo sư, ​kiến trúc sư đã lấy ý kiến của dân làng để bổ sung những điểm các chuyên gia đã hình dung, từ đó đưa lại hình ảnh phục dựng cho giống với phần bị mất một cách gần gũi nhất.
Nói về lý do phục dựng mô hình cổng làng, GS.KTS Ejima Akiyoshi chia sẻ: Nhật Bản có phương pháp phục dựng mô hình của các công trình kiến trúc tiêu biểu được công nhận là di sản văn hóa. Do đó, ông lựa chọn phương pháp này để phục dựng cổng làng Mông Phụ, một trong những công trình mang tính tiêu biểu nhất mà ông từng tu bổ. “Bằng cách này, tôi hy vọng sẽ phổ biến rộng rãi phương pháp bảo tồn những giá trị tốt đẹp cho Việt Nam”.
Trong buổi lễ tiếp nhận mô hình cổng làng Mông Phụ do KTS Ejima Akiyoshi trao tặng, GS Phan Huy Lê - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam - chia sẻ: “Nếu cổng làng Mông Phụ chẳng may có sự cố nào đó, từ mô hình này, chúng ta có đủ số liệu, mô hình để phục dựng lại gần như 100%. Mô hình này chính là tấm lòng của giáo sư, kiến trúc sư Nhật Bản đối với di sản văn hóa Việt Nam”.

Việc tiếp nhận mô hình cổng làng Mông Phụ do GS.KTS Ejima Akiyoshi trao tặng cho Bảo tàng Hà Nội bảo quản, lưu giữ và phát huy nhằm tuyên truyền, giới thiệu, quảng bá di sản văn hóa Làng cổ Đường Lâm, trong đó có di tích cổng làng Mông Phụ. Đồng thời tăng cường nhận thức, vai trò và trách nhiệm của người dân Thủ đô, đặc biệt là thế hệ trẻ trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa.  Hoạt động này nhằm tăng cường tinh thần đoàn kết, tình hữu nghị cũng như sự giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Giáo sư, kiến trúc sư Ejima Akiyoshi (Nhật Bản) là người đã từng tham gia nghiên cứu, hướng dẫn trùng tu một số di tích tại Việt Nam như khu phố cổ Hội An, nhà cổ Bắc Ninh và làng cổ Đường Lâm. Trong đó, ông đặc biệt tâm huyết với dự án bảo tồn di sản văn hóa làng cổ Đường Lâm. Ông đã sang hướng dẫn tu bổ làng cổ Đường Lâm 17 lần, lần ngắn nhất là 8 ngày, lần dài nhất là 7 tháng.
Với những cống hiến và thành công đáng ghi nhận, năm 2014, ông và nhóm thực hiện dự án bảo tồn di sản văn hóa làng cổ Đường Lâm đã được Tổ chức Văn hóa, khoa học và giáo dục của Liên hợp quốc (UNESCO) vinh danh, trao giải thưởng danh dự về bảo tồn di sản văn hóa năm 2013 khu vực Châu Á-Thái Bình Dương. Trước đó, năm 2004, Giáo sư Ejima Akiyoshi nhận Kỉ niệm chương Vì sự nghiệp Văn hóa của chính phủ Việt Nam.

Bài viết không ghi tên tác giả, chỉ ghi là PV  (chắc là do "phóng viên" thực hiện)

-----

ĐỌC THAM KHẢO:

Làng Cổ Đường Lâm – Sơn Tây


Tôi đến đây buổi chiều. Hôm đó tháng Ba, chỉ còn 2 tiếng là cổng làng đóng cửa, trong hai tiếng đó tôi bàng hoàng lặng người trước những gì tôi chỉ được đọc trong truyện của Thạch Lam, của Khái Hưng hay Nhất Linh.  Nơi đây vẫn còn êm đềm cây đa đầu làng, những con đường gạch, những mái ngói đỏ tường đá ong xưa, những ngôi nhà cổ đã mấy trăm năm, giếng nước làng, giàn tơ hồng, đình làng trải những chiếc chiếu hoa.  Và nơi đây, chỉ cách Hà Nội 50 km.
Tống Mai 
Virginia, Mar 12, 2015
                                                                         * * *
Đường Lâm là một xã thuộc thị xã Sơn Tây, Hà Nội.

Đây là quê hương nhiều danh nhân như vua Ngô Quyền, Bố Cái Đại vương Phùng Hưng, Giang Văn Minh, bà Man Thiện (mẹ của hai Bà Trưng), bà chúa Mía (người xây chùa Mía, vương phi của chúa Trịnh Tráng), Phan Kế Toại, Hà Kế Tấn, Kiều Mậu Hãn, Phan Kế An…Đường Lâm còn được gọi là đất hai vua do là nơi sinh ra Ngô Quyền và Phùng Hưng.
Tuy gọi là làng cổ nhưng thực ra Đường Lâm từ xưa gồm 9 làng thuộc tổng Cam Giá Thịnh huyện Phúc Thọ trấn Sơn Tây, trong đó 5 làng Mông Phụ, Đông Sàng, Cam Thịnh, Đoài Giáp và Cam Lâm liền kề nhau. Các làng này gắn kết với nhau thành một thể thống nhất với phong tục, tập quán, và tín ngưỡng hàng ngàn năm nay không hề thay đổi. Đầu thế kỷ 19, Đường Lâm là nơi đặt lỵ sở của trấn Sơn Tây.

Làng cổ Đường Lâm nằm bên hữu ngạn sông Hồng, cạnh đường Quốc lộ 32. Con sông Tích Giang chảy từ hướng hồ Suối Hai huyện Ba Vì, qua Đường Lâm, để vào thị xã Sơn Tây. Đường Lâm giáp xã Cam Thượng, huyện Ba Vì ở phía Tây và Tây Bắc. Tây Nam giáp xã Xuân Sơn, phía Nam giáp xã Thanh Mỹ, phía Đông Nam giáp phường Trung Hưng, phía Đông giáp phường Phú Thịnh, đều của thị xã Sơn Tây. Phía Bắc Đường Lâm tiếp giáp với huyện Vĩnh Tường tỉnh Vĩnh Phúc, ranh giới là sông Hồng.

Ngày nay, làng Đường Lâm vẫn giữ được hầu hết các đặc trưng cơ bản của một ngôi làng người Việt với cổng làng, cây đa, bến nước, sân đình, chùa, miếu, điếm canh, giếng nước, ruộng nước, gò đồi. Hệ thống đường xá của Đường Lâm rất đặc biệt vì chúng có hình xương cá. Với cấu trúc này, nếu đi từ đình sẽ không bao giờ quay lưng vào cửa Thánh.

Một điểm đặc biệt là Đường Lâm còn giữ được một cổng làng cổ ở làng Mông Phụ. Đây không phải là một cổng làng như các cổng làng khác ở vùng Bắc Bộ có gác ở trên mái với những mái vòm cuốn tò vò mà chỉ là một ngôi nhà hai mái đốc nằm ngay trên đường vào làng. Cũng ở làng Mông Phụ có đình Mông Phụ – được xây dựng năm 1684 (niên hiệu Vĩnh Tộ đời vua Lê Hy Tông) – là ngôi đình đặc trưng cho đình Việt truyền thống. Sân đình thấp hơn mặt bằng xung quanh nên khi trời mưa, nước chảy vào sân rồi thoát ra theo hai cống ở bên tạo thành hình tượng hai râu rồng. Hàng năm, đình tổ chức lễ hội từ mùng Một đến mùng Mười tháng Giêng âm lịch với các trò chơi như thu lợn thờ, thi gà thờ…

Về nhà cổ, ở Đường Lâm có 956 ngôi nhà truyền thống trong đó các làng Đông Sàng, Mông Phụ và Cam Thịnh lần lượt có 441, 350 và 165 nhà. Cò nhiều ngôi nhà được xây dựng từ rất lâu (năm 1649, 1703, 1850…). Đặc trưng của nhà cổ truyền thống ở đây là tất cả đều được xây từ những khối xây bằng đá ong.

Trong số 8 di tích lịch sử – văn hóa ở Đường Lâm (có đình Mông Phụ), chùa Mía (tức Sùng Nghiêm tự) được Bộ Văn hóa Thông tin xếp vào loại đặc biệt. Chùa có 287 pho tượng gồm 6 tượng đồng, 107 tượng gỗ và 174 tượng đất (làm từ đất sét, thân và rễ cây si).”

(Trích: Wikipedia)


Làng cổ Đường Lâm - Cổng làng Mông Phụ Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm – Cổng làng Mông Phụ Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm


Làng cổ Đường Lâm. Đình Mông Phụ, xây năm 1684.  Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Đình Mông Phụ, xây năm 1684. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Đình Mông Phụ, xây năm 1684.  Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Đình Mông Phụ


Làng cổ Đường Lâm. Đình Mông Phụ. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Đình Mông Phụ. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Đình Mông Phụ. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Đình Mông Phụ. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Đình Mông Phụ. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Đình Mông Phụ. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Đình Mông Phụ. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Đình Mông Phụ


Làng cổ Đường Lâm. Đình Mông Phụ. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Đình Mông Phụ


Làng cổ Đường Lâm. Đình làng. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Đình làng. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Đình làng. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Đình làng. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm

Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm – Gieng lang. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Nhà cổ, ông Ng V. Hùng. Giây tơ hồng. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Nhà cổ, ông Ng V. Hùng. Giây tơ hồng. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai


Làng cổ Đường Lâm. Photo: TốngMai
Làng cổ Đường Lâm



Thứ Sáu, 17 tháng 3, 2017

Một cử chỉ thiếu thiện chí

Một cử chỉ thiếu thiện chí

Câu chuyện TQ đánh chiếm đảo Gạc Ma (và mấy đảo nữa tại quần đảo Trường Sa) xảy ra đã 29 năm qua. Chúng gây tội ác thế nào (xả súng, đâm lưỡi lê khiến 64 chiến sĩ hải quân VN hy sinh) thì chúng ta và dư luận thế giới quan tâm đều đã biết rõ.

Sau đó trên nhiều mạng mủng của TQ, họ còn cố tình tung những clip quay được về trận đánh kẻ cướp này, đổ lỗi vu cáo VN ta.

Sau khi im lặng kéo dài, mới đây CIA của Mỹ lại trưng ra một tài liệu trong đó nói rằng quân đội VN chúng ta "đã nổ súng trước". Đây thực sự là một tin động trời, có thể Bắc Kinh họ sẽ đón lấy và xuyên tạc tiếp...

Tuy nhiên tính xác thực của thông tin trên đây của CIA thực ra chưa có gì là tin cậy được. Họ (Mỹ) đưa tài liệu đó ra công khai (bảo là Bạch hóa) khi này là nhằm mục đích gì khi câu chuyện Biển Đông đang ngày một nóng lên với sự chủ động kích động từ phía TQ. Chính là TQ đã cho xây dựng nhiều đảo nhân tạo - thực chất là xây các căn cứ quân sự - tại ngay những đảo họ chiếm được ở QĐ Trường Sa, chủ quyền của VN. Việc Mỹ tung ra tư liệu quân VN nổ súng trước trong "sự kiện Gạc Ma 1988" đúng là một cử chí thiếu thiện chí.

Sự chân thực của lịch sử thì bao giờ cũng chỉ có một. Mọi biến đổi, xuyên tạc đối với lịch sử bao giờ cũng chỉ có tác dụng nào đó rất nhất thời.

Vệ Nhi/Nguyễn Vĩnh  

-----


CIA: Việt Nam nổ súng trước trong trận Gạc Ma

 






Một tài liệu được giải mật của Cục Tình báo Trung ương Mỹ CIA về trận hải chiến Việt-Trung ở Gạc Ma năm 1988 cho biết Việt Nam là bên nổ súng trước.

Tài liệu CIA đề ngày 08/08/1988 miêu tả cuộc đụng độ giữa Trung Quốc và Việt Nam như sau:

“Trung Quốc và Việt Nam đối đầu nhau trong một trận hải chiến vào ngày 14 tháng 03 năm 1988 trên khu vực bãi Johnson (Gạc Ma). Một nhóm lính Trung Quốc đổ bộ lên bãi đá không người này để tiến hành khảo sát, dựng đồn quan sát, và cắm cờ Trung Quốc. Tàu tiếp tế của Việt Nam, theo dõi những động thái của đối phương, đã phản ứng bằng cách đổ quân lên bãi đá, và họ rõ ràng đã khơi mào cuộc xung đột. Hai bên nổ súng qua lại, phía Việt Nam bắn vào binh lính Trung Quốc, làm bị thương một người. Sau đó, một chiếc tàu tiếp tế của Việt Nam- được trang bị súng máy- nã đạn vào một trong những tàu khu trục nhỏ của Trung Quốc ngoài khơi.” 

Tài liệu giải mật của CIA về trận Gạc Ma 1988

Theo tài liệu có tên “Sino-Vietnamese Confrontation in Spratlys unlikely for now” này, chỉ huy tàu Trung Quốc cho nã pháo hải quân 100 mm vào tàu tiếp tế của Việt Nam và một chiếc tàu khác gần đó, đánh chìm tàu tiếp tế và gây hư hại nặng nề cho chiếc kia. Vẫn theo tài liệu này, Hà Nội sau đó quy lỗi cho Trung Quốc khơi mào xung đột và loan báo rằng Việt Nam bị nhiều thương vong, trong đó có 2 người chết và hơn 70 người mất tích. Tàu chiến Trung Quốc được báo cáo chỉ chịu ít thiệt hại.

Nổ súng hay không được nổ súng

Những thông tin giải mật từ phía CIA càng khiến cho cuộc tranh luận xung quanh trận hải chiến Gạc Ma 1988 trở nên phức tạp bởi nó phủ nhận lời phát biểu của Thiếu tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam Lê Mã Lương về sự tồn tại của một mệnh lệnh “không được nổ súng”.

Trong một đoạn video được phát tán trên mạng, tướng Lương đã đề cập đến việc binh lính Việt Nam tại Gạc Ma khi đó nhận được lệnh không được nổ súng, dẫn đến cái gọi là “thảm sát Gạc Ma”. Theo tướng Lương, mệnh lệnh này đã biến hàng chục lính Việt Nam thành bia đỡ đạn cho phía Trung Quốc. 

Mời xem Video: Tướng Lê Mã Lương tiết lộ thủ phạm tiếp tay Trung Quốc đánh chiếm Gạc Ma, Trường Sa 14/3/1988


Bài phát biểu của ông Lê Mã Lương đã làm dấy lên những làn sóng phẫn nộ trên mạng Internet, phần lớn chỉ trích nặng nề nhắm vào ông Lê Đức Anh, nguyên Chủ tịch nước Việt Nam, người vốn giữ vai trò Bộ trưởng Quốc Phòng lúc bấy giờ. Nhưng cũng có một số người cho rằng “không được nổ súng” ở đây có nghĩa là “không nổ súng trước.”

Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng đến từ ĐH George Mason, Hoa Kỳ, một chuyên gia về Chính trị và Bang giao Quốc tế, tỏ ra nghi ngờ về sự tồn tại của một lệnh cấm nổ súng:

“Cái đó thì cũng khó nói, tôi biết là trên mạng người ta chỉ trích đích danh người ra cái lệnh đó là ông Lê Đức Anh, nhưng bản thân tôi là nhà nghiên cứu, tôi không có bằng chứng riêng để xác định rằng ai ra lệnh cái đó. Nếu bảo là quân đội không được làm gì, để cho nó bắn chết thì hơi lạ.”

Trả lời phỏng vấn VOA Tiếng Việt, anh Nguyễn Hữu Thảo, một trong những cựu binh còn sống sót sau trận hải chiến Gạc Ma nói rằng binh lính Việt Nam “bị thảm sát” hay “làm bia đỡ đạn” là không đúng:

“Tôi không muốn xúc phạm đến những người đồng đội của tôi đã hy sinh. Họ đã chiến đấu chứ không phải là họ ngồi yên, không phải là họ nằm một chỗ, hay họ giơ tay lên hay lạy. Họ đã chiến đấu mà bảo là họ đứng để làm bia hoặc là bị thảm sát thì thực sự là không phải.” 

  Tôi không muốn xúc phạm đến những người đồng đội của tôi đã hy sinh. Họ đã chiến đấu chứ không phải là họ ngồi yên, không phải là họ nằm một chỗ, hay họ giơ tay lên hay lạy. Họ đã chiến đấu mà bảo là họ đứng để làm bia hoặc là bị thảm sát thì thực sự là không phải.

Cựu chiến binh Gạc Ma Nguyễn Hữu Thảo
Vậy có hay không một mệnh lênh “không được nổ súng” từ phía lãnh đạo cấp cao của Việt Nam? Tới thời điểm hiện tại đây vẫn còn là một vấn đề gây nhiều tranh cãi và cần thêm nhiều tài liệu để đối chứng.

Nhưng có một thực tế mà giáo sư Ngô Vĩnh Long đến từ ĐH Maine (Hoa Kỳ), chuyên gia nghiên cứu lịch sử Đông Nam Á, Đông Á, quan hệ Mỹ-Á, quan sát thấy khi còn đang giảng dạy tại Việt Nam vào những năm cuối thập niên 80. Đó là sự lo sợ của chính quyền Việt Nam:

“Lúc đó họ (lãnh đạo VN) sợ. Vấn đề Gạc Ma đối với họ có thể là vấn đề nhỏ. Họ sợ là Trung Quốc có thể làm căng ở biên giới phía Bắc. Lãnh đạo Việt Nam đến năm 1988 vẫn còn rất là sợ hãi.”

Tính khả tín của tài liệu CIA

Những thông tin trong bản báo cáo mật của CIA không chỉ phủ nhận việc binh lính Việt “không được phép nổ súng” mà nó còn trái ngược với diễn biến trận đánh mà phía Việt Nam cung cấp.

Trong những tài liệu được Hà Nội công bố rộng rãi, sau khi phát hiện binh lính Việt Nam đang cắm cờ trên đảo Gạc Ma, Trung Quốc đã tiến hành bao vây, đổ quân xuống cướp cờ. Báo nhà nước dẫn lời ông Trần Công Trục, nguyên Trưởng Ban biên giới chính phủ, nói trong lúc giằng co lá cờ, phía Trung Quốc nổ súng trước, làm một thiếu úy thiệt mạng và một hạ sĩ bị thương trước khi hai tàu Trung Quốc bắn pháo 100 ly gây hỏng nặng tàu HQ604 của Việt Nam, làm tàu Việt Nam ‘bị thủng nhiều lỗ và chìm dần xuống biển’ ‘cùng một số cán bộ, chiến sỹ.’

Điều đáng nói ở đây, thông tin mà tài liệu của CIA cung cấp lại gần như trùng khớp với những gì được tuyên truyền trên sách báo của phía Trung Quốc. Tuy một số chi tiết có khác biệt, nhưng tựu chung lại, hai nguồn thông tin này đều miêu tả Việt Nam như kẻ gây sự.

Giáo sư Ngô Vĩnh Long cho rằng những thông tin này chỉ nhằm gây đánh lạc hướng, biện minh cho cuộc tấn công chiếm Gạc Ma của Trung Quốc mà thôi:

“Họ nói rằng là đó là cái cớ, Trung Quốc lấy Gạc Ma là bởi vì Việt Nam nổ súng trước. Nhưng không phải như vậy, nếu Trung Quốc không đưa lính đến Gạc Ma thì những người (lính Việt Nam) phòng thủ ở đó không thể nổ súng được.” 

  Tôi nghĩ rằng lúc này có việc Mỹ và Trung Quốc đi đêm với nhau, thành ra là cái báo cáo đó là cái báo cáo của cơ quan tình báo Mỹ có lợi cho đường lối của Mỹ lúc đó, vì thế cho nên là khi có tài liệu từ một hướng thì chưa có thể tin được, mặc dù đó là tài liệu mật của chính phủ Mỹ.

Giáo sư Ngô Vĩnh Long
Cũng theo giáo sư Ngô Vĩnh Long, năm 1988 là thời điểm Mỹ và Trung Quốc muốn “dìm Việt Nam xuống dưới bùn”, lôi kéo các nước ASEAN chống lại Việt Nam, chính vì vậy không thể chỉ tin vào nguồn tài liệu từ phía CIA.

“Tôi nghĩ rằng lúc này có việc Mỹ và Trung Quốc đi đêm với nhau, thành ra là cái báo cáo đó là cái báo cáo của cơ quan tình báo Mỹ có lợi cho đường lối của Mỹ lúc đó, vì thế cho nên là khi có tài liệu từ một hướng thì chưa có thể tin được, mặc dù đó là tài liệu mật của chính phủ Mỹ. Nếu bây giờ có một tài liệu mật khác của Trung Quốc đưa ra tôi nghĩ cũng chưa chắc là đúng nữa.” 

Số phận Gạc Ma

Đảo nhân tạo của Trung Quốc xây dựng trên Đá Gạc Ma (Ảnh của CSIS)

Đảo nhân tạo của Trung Quốc xây dựng trên Đá Gạc Ma (Ảnh của CSIS)

​Trả lời câu hỏi liệu quyết định nổ súng trước hay sau có ảnh hưởng gì đến cục diện trận chiến hay không, giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng và giáo sư Ngô Vĩnh Long đều cho rằng nếu Trung Quốc quyết tâm chiếm Gạc Ma, thì điều đó không còn nhiều ý nghĩa bởi tương quan lực lượng lúc đó là quá chênh lệch.

Năm 1988, Liên Xô và các nước Đông Âu theo chủ nghĩa xã hội khủng hoảng nghiêm trọng bỏ lại Việt Nam bơ vơ trong cuộc đối đầu với Trung Quốc tại Biển Đông. Theo hai vị giáo sư, Việt Nam không có cơ hội giành chiến thắng trong trận Gạc Ma dưới bất kỳ kịch bản nào.

Giáo sư Ngô Vĩnh Long nói:

“Cục diện muốn thay đổi chỉ phụ thuộc vào các hành động của chính phủ Việt Nam sau khi Trung Quốc đánh chiếm, đưa Trung Quốc ra dư luận quốc tế, tiếp tục công bố về vấn đề này.”

Tuy nhiên, giáo sư Nguyên Mạnh Hùng cho rằng đây là điều vô ích:

“Cái đó cũng vô ích thôi, khi cuộc chiến ở Hoàng Sa xảy ra thì Việt Nam Cộng hòa lên tiếng mạnh lắm, có cả một cái hồ sơ to lớn lên Hội đồng Bảo An, mà cũng chẳng có gì cả.”

Và thực tế cho thấy, mọi nỗ lực của Việt Nam đưa tranh chấp lên Hội đồng Bảo An Liên hiệp quốc đều đi vào ngõ cụt. Ngay trong tài liệu của CIA cũng đề cập đến việc này: "Việt Nam đã đưa vấn đề tranh chấp tại Trường Sa lên Liên hiệp quốc, với mong muốn nhờ tổ chức này buộc Trung Quốc phải ngồi vào bàn đàm phán, nhưng không thành công."

Theo giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng, điều duy nhất Việt nam có thể làm đó chính là rút ra bài học:


“Chiến lược Việt Nam từ xưa tới nay vẫn là mình là người yếu ở cạnh một nước mạnh, thì trước hết là mình không muốn làm cái gì mà gây hấn để nó lấy cớ nó đánh mình. Thứ hai là mình phải phòng vệ, mình phải khỏe, tự mình khỏe đã. Nếu mình không đủ sức khỏe thì mình vay mượn sức khỏe người khác, những liên minh quân sự, thực sự hoặc trá hình. Phải có một sự cân bằng lực lượng như vậy thì mới chống lại được cái sự lấn lướt của một nước lớn ngay trước mặt.”

Đông Hải/Đài VOA