Loading...

Thứ Ba, 25 tháng 4, 2017

Đồng Tâm: Một cơ hội?

Đồng Tâm: Một cơ hội?

Chuyện Đồng Tâm được ""Tướng Chung" (nhiều khi vẫn gọi thế dù ông là Chủ tịch lâu rồi) ngày 22/4 vào tận nơi giải quyết. 

Cuộc gặp dân đạt được kết quả rất quan trọng "tháo ngòi nổ" cho một cuộc khủng hoảng đất đai. Nếu lấn sâu vào, 2 bên Dân và Chính quyền găng nhau nữa, chắc chắn sẽ có hậu quả nghiêm trọng. Trước khi cuộc gặp 22/4 diễn ra tác giả Nguyễn Quang Dy đã viết bài: 

http://vinhnv43.blogspot.com/2017/04/mot-cai-nhin-binh-tinh-vu-ong-tam.html

Sáng nay 25/4, anh gửi tiếp cho bài viết mới dưới đây với lời nhắn trong thư email: "Đây là bài mới viết tối qua để tiếp nối và tạm khóa sổ vấn đề.Đồng Tâm". Tuy nhiên ngay sau đó tác giả vẫn dè dặt rằng: "Chỉ nên nói có mức độ thế thôi, chứ vấn đề có thể còn phức tạp hơn...".

Sau khi đọc kỹ bài viết, chủ blog tôi nghĩ, ngoài các bài học mà Nguyễn Quang Dy đúc kết ra, liệu có thể nói Đồng Tâm chính là một cơ hội rất đặc biệt mở ra? Xảy ra, lấn sâu vào sự căng thẳng giữa Dân và Quân, giữa Dân và Chính quyền là họa, Đại họa. Nhưng nếu cùng nhau, có thiện chí giải quyết được thì họa lại thành phúc, có khi là Đại phúc. là vì thế...
   
Nhận thấy bài viết của Nguyễn Quang Dy đưa lại nhiều điều hữu ích cho những ai quan tâm thời cuộc, blog tôi xin giới thiệu với bà con và bạn bè trên blog cùng đọc và chia sẻ.

Vệ Nhi
 
*   * Đầu đề entry là của chủ blog, còn đầu đề bài viết là lấy nguyên văn từ bài tác giả gửi đến.

   ---- 

Bài học Đồng Tâm

Nguyễn Quang Dy

“Cách mạng không phải là một bữa tiệc - Revolution is not a dinner party” (Mao Zedong).  


Sau một tuần hai bên cầm cự đối phó lẫn nhau (standoff), chủ tịch Hà Nội đã xuống Đồng Tâm gặp dân đối thoại (chiều 22/4/2017) để tháo gỡ vụ khủng hoảng con tin đã làm dư luận cả nước nín thở theo dõi. Bi kịch Đồng Tâm do tranh chấp đất đai đã kết thúc có hậu (happy ending) như “quả bom nổ chậm” được tháo ngòi nổ, làm hai bên thở phào nhẹ nhõm. Phương án hòa giải ôn hòa đã thắng xu hướng bạo lực cực đoan, trong bối cảnh chính trị nhạy cảm hiện nay. Đồng Tâm đã trở thành biểu tượng người nông dân bị dồn đến bước đường cùng, buộc phải đấu tranh sinh tồn, và đi vào lịch sử như một “Ô Khảm” của Việt Nam. Đã đến lúc người Việt hãy vắt tay lên trán để rút ra bài học nhãn tiền: đổi mới hay là chết? 
Đối thoại ôn hòa để xử lý khủng hoảng 
Trong bất kỳ cuộc khủng hoảng nào, hai bên cần những cái đầu khôn ngoan và ôn hòa được tín nhiệm và ủy quyền đứng ra cầm chịch dẫn dắt cuộc chơi. Cụ Lê Đình Kinh (lãnh đạo tinh thần của dân Đồng Tâm) và ông Nguyễn Đức Chung (chủ tịch Hà Nội) đã nổi lên như hai ngôi sao trên màn hình radar, đại diện cho đối thoại ôn hòa, có vai trò chính góp phần thành công bước đầu. Chúng ta hãy cám ơn họ như các “anh hùng hòa giải”.  
  
Kết quả xử lý khủng hoảng Đồng Tâm không phải chỉ giải thoát 38 con tin (dù thật hay giả), mà còn mở ra triển vọng hòa giải (như “hệ quả không định trước”) để tránh nguy cơ đổ máu. Hình ảnh người sĩ quan chỉ huy cảnh sát cơ động chắp tay chào dân làm nhiều người suy nghĩ. Lâu nay bạo lực cực đoan đã trở thành chủ lưu (mainstream) trong tư duy và hành động của một thể chế độc tài (không còn là “của dân, do dân, vì dân”). Ông Chung đã phải thừa nhận lo ngại của người dân về xã hội đen dọa khủng bố dân là “có cơ sở”. 
Ông Chung đã ký cam kết ba điểm, trước sự chứng kiến của các đại biểu Quốc hội và công an: (1) Thanh tra khách quan việc quản lý sử dụng đất quốc phòng và nông nghiệp, (2) không truy cứu trách nhiệm hình sự người dân Đồng Tâm, (3) Điều tra, xác minh và xử lý việc bắt giữ gây thương tích cho cụ Lê Đình  Kinh. Ông Chung đã đặt lên vai gánh nặng trách nhiệm trước hai bên, như thế chấp sinh mạng chính trị của mình, trong một ván cờ thế nguy hiểm về chính trị trước hội nghị TW5&6. Hành động đó (chưa biết là khôn hay dại) đã được cả nước ủng hộ, trừ những người cực đoan vẫn tỏ ra hậm hực (chỉ vì “thua dân”). 
Tránh cực đoan và không ngộ nhận 
   
Thắng lợi bước đầu chỉ là “hiệp một” trong một trận đấu lớn. Vì vậy, đừng vội ăn mừng, không nên chủ quan và thỏa mãn mà mất cảnh giác, chừng nào thể chế lỗi thời về đất đai vẫn chưa được tháo gỡ, và các nhóm lợi ích vẫn chưa bỏ cuộc. Bài học “Ô Khảm” bên Trung Quốc là một ví dụ. Cuộc đấu tranh ôn hòa nhằm đổi mới thể chế và dân chủ hóa là một quá trình lâu dài, gian khổ và phức tạp, vì “Cách mạng không phải là một bữa tiệc”.  


  
Người dân Đồng Tâm đã đoàn kết nhất trí và tổ chức tốt trong thử thách vừa qua, không để các phần tử cực đoan và khiêu khích thao túng như vụ bạo động đốt phá các dự án của Tàu (5/2014). Đó là thắng lợi ban đầu làm tiền đề tốt cho bước phát triển tiếp theo. Đồng Tâm đang có cơ hội trở thành một ngọn cờ đổi mới (nếu biết noi gương Vĩnh Phúc). Hãy giữ tinh thần Đồng Tâm tiếp tục tỏa sáng, không để cho nó chìm đi một cách vô ích. 
Vừa qua, người dân Đồng Tâm buộc phải bắt giữ con tin và “rào làng” vì bị dồn đến bước đường cùng phải tự vệ (bất khả kháng). Trong một tuần, những người nông dân chất phác đã làm cho thiên hạ ngạc nhiên. Nay tuy họ không còn phải phong tỏa các ngả đường để kiểm soát người lạ xâm nhập, nhưng họ vẫn còn cảnh giác. Để có chính danh, được dư luận trong nước (và quốc tế) ủng hộ, họ cần tránh cực đoan, không ngộ nhận, vì những phần tử cực đoan và khiêu khích (cả hai phía) vẫn còn tìm cách lợi dụng và thao túng họ.    
   
Những việc cần làm ngay 
Thứ nhất, phải ủng hộ và bảo vệ “mô hình Đồng Tâm” và những nhân tố ôn hòa (cả hai phía) đã dấn thân tháo gỡ quả bom cực đoan bằng biện pháp hòa giải (như cụ Kinh và ông Chung). Đây là thước đo xem ai thực sự quan tâm đến số phận người dân và đất nước. Giới luật sư và báo chí (cả “lề trái” và “lề phải”) cũng như các tổ chức dân sự, hãy gác mọi định kiến, chung tay giúp Đồng Tâm giám sát quá trình thực hiện những cam kết nói trên. 
Thứ hai, trước cơ hội và thách thức về đổi mới thể chế (và “nhất thể hóa”), chính phủ “kiến tạo”  hãy nhân sự kiện nóng hổi này để xoay chuyển tình thế, biến điều không thể thành có thể, bằng cách tập trung giải quyết “nút thắt” (bottleneck) về luật sở hữu đất đai, là nguyên nhân chính dẫn đến tham nhũng và lợi ích nhóm, gây bất ổn về chính trị và xã hội.
Thứ ba, bên cạnh việc nhân rộng sáng kiến “Mekong Connect”, là mô hình liên kết 4 tỉnh đồng bằng Nam Bộ, hãy xây dựng mô hình “Đồng Tâm Connect” như một sáng kiến liên kết giữa các địa phương cùng hoàn cảnh, nhằm tháo gỡ ách tắc về thể chế đang kìm hãm làm vô hiệu hóa động lực của người dân, trong lúc kinh tế đang suy thoái và tụt hậu. 
Thay lời kết
Gia tốc tự suy sụp của hệ thống (systemic implosion) tỷ lệ thuận với sự trì hoãn cải cách để bảo vệ và duy trì nguyên trạng. Nói cách khác, càng trì hoãn thì càng đẩy nhanh sự sụp đổ. Đó là một nghịch lý và thực tế diễn ra tại Trung Quốc và Việt Nam. Tuy các mô hình chuyển đổi này đã mạnh dạn cải cách kinh tế, nhưng lại trì hoãn cải cách chính trị. 
Cải cách kinh tế sẽ hết đà và thành quả cải cách sẽ bị triệt tiêu bởi nguyên trạng chính trị. Vì vậy, phải đổi mới vòng hai để cải cách thể chế chính trị. Trong đó phải ưu tiên đổi mới thể chế về đất đai và kiểm soát quyền lực (đang bảo vệ lợi ích nhóm). Việt Nam đang đứng trước sự lựa chọn là định đi về đâu trong một trật tự thế giới mới đầy rủi ro. Năm 2017 không còn là năm 2016. Mỹ và thế giới không còn giống như trước. Chỉ cần ngộ nhận và sai lầm một bước là có thể nhầm đường lạc lối, làm đất nước lỡ mất một cơ hội sống còn. 
NQD. 24/4/2017



Thứ Bảy, 22 tháng 4, 2017

Một cái nhìn bình tĩnh vụ Đồng Tâm

Một cái nhìn bình tĩnh vụ Đồng Tâm

Dù cuối tuần Nguyễn Quang Dy thường có nhiều việc bận rộn, nhưng tối hôm qua (21/4) anh vẫn viết xong và gửi cho blog tôi bài viết về Đồng Tâm.

Tác giả bài viết này tự nhận là chưa có điều kiện biết và hiểu hết các chi tiết của vụ việc Đồng Tâm, nhưng từ cách đặt vấn đề, có cái nhìn toàn cảnh, rồi đi vào trình bày và phân tích, đánh giá tình hình vụ Đồng Tâm, Nguyễn Quang Dy đã có được một bài viết rất có chất lượng. (*)

Mình mong bài được nhiều người đọc; và nếu một ai đó trong số bạn đọc kia lại có điều kiện quen biết những vị lãnh đạo ở bất cứ cấp bậc nào, trung cao càng tốt, mình rất thân tình muốn rằng các bạn giới thiệu những vị đó cùng đọc. 

Cứ trộm nghĩ, được như vậy chỉ có lợi cho nhận thức chung, có lợi cho nhân dân và đất nước lúc này bởi tôi rất tin ở cái tâm sáng của tác giả Nguyễn Quang Dy khi dấn thân để viết lên những điều gan ruột đã và đang có trong anh. Nên những điều đó rất cần được mọi người chia sẻ.

Trân trọng giới thiệu bài viết này tới các bạn trên mạng.

* Tít cho entry này là của chủ blog, còn tít bài viết là ở nguyên gốc bài của Nguyễn Quang Dy.  


Vệ Nhi/Nguyễn Vĩnh

(*) Bài viết dưới đây hoàn thành buổi tối hôm qua (21/4) khi chưa có "sự kiện" Chủ tịch Nguyễn Đức Chung xuống đối thoại có kết quả bước đầu khá tốt đẹp với nhân dân Đồng Tâm vào sáng nay (thứ Bảy, ngày 22/4). 

------

 

Quả bom Đồng Tâm hay giọt nước tràn ly


Nguyễn Quang Dy


“Chở thuyền là dân, mà lật thuyền cũng là dân” (Nguyễn Trãi)

“Được lòng dân thì sống, không được lòng dân thì chết” (Phan Bội Châu)

“Nếu Chính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi Chính phủ” (Hồ Chí Minh).


Quả bom dân sự

Thực ra chẳng ai muốn thấy cái chảo lửa hay quả bom nổ chậm Đồng Tâm (Mỹ Đức). Nhưng đã thấy mà đứng ngoài cuộc không làm gì hay không nói gì cũng không thể được. Vấn đề là câu chuyện đau lòng này cứ lặp đi lặp lại như một bi kịch không có hồi kết. Những người dân lành sống sót sau mấy cuộc chiến đẫm máu, nay lại tiếp tục bị xô đẩy đến bước đường cùng, phải tự vệ vì không còn cách nào khác. Bài này chỉ khái quát vài điểm còn chưa rõ, chứ không đề cập đến các chi tiết, vì nhiều người khác thạo hơn đã viết cả rồi.  



Thật đau lòng khi thực trạng người dân vẫn chưa khác thời “Giông Tố” và “Bước Đường cùng”. Hết chuyện Đoàn Văn Vươn và Đặng Ngọc Viết lại đến chuyện cụ Lê Đình Kinh. Quả bom Tiên Lãng và tiếng súng Thái Bình chưa chìm hẳn thì quả bom Đồng Tâm lại nổi lên. Tại sao chiến tranh đã qua hơn bốn thập kỷ rồi, mà bom đạn và bạo lực vẫn chưa chấm dứt, như đang có nội chiến? Phải chăng là do thể chế về ruộng đất quá bất cập?  
Liệu đây có phải là giọt nước tràn ly chưa? Điều nguy hiểm hơn là thế giới đang bước sang một giai đoạn mới đầy bất an và bất định. Châu Âu thời Brexitism khác hẳn “ngôi nhà chung”  thời Eurozone. Nước Mỹ thời Trumpism khác hẳn nước Mỹ thời Clinton và Obama. Việt Nam cũng không phải ngoại lệ. Phải chăng quả bom Đồng Tâm báo hiệu bước ngoặt chuyển sang một giai đoạn mới? Làm thế nào để tháo ngòi “quả bom dân sự” này? 

Người dân và chính quyền 
Cần xác định về bản chất đây là một “quả bom dân sự”, do nguyên nhân tranh chấp dân sự về ruộng đất gây ra. Qua 5 năm, chính quyền các cấp vô cảm không chịu lắng nghe để giải quyết, hoặc cố ý lờ đi vì bị các nhóm lợi ích thao túng, nên tích gió thành bão. Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến bạo lực không phải do người dân, mà do chính quyền lừa dân ra khỏi làng để bắt về buộc tội, trong đó có cụ Kinh đã 82 tuổi đời và 60 năm tuổi Đảng. Đó là giọt nước tràn ly buộc dân phải tự vệ bằng cách bắt 38 cảnh sát làm con tin (15/4/2017). Đây là một sự kiện hy hữu chưa hề có, chứng tỏ người dân đã vượt qua làn ranh sợ hãi.  
Nhiều người thắc mắc tại sao gần một trung đội cảnh sát cơ động có vũ trang lại để dân làng tay không bắt giam dễ dàng như vậy. Có điều gì bất thường đang ngấm ngầm diễn ra mà người ngoài cuộc không biết chăng? Sau khi ông Nguyễn Đức Chung (chủ tịch Hà Nội) điện đàm với dân Đồng Tâm (qua các luật sư làm trung gian), người dân đã đồng ý thả 18 con tin. Ngày 20/4 sau 5 ngày lúng túng và hai bên giữ thế thủ (stand-off), ông Chung đã về huyện Mỹ Đức (chứ không về xã Đồng Tâm), và “mời” dân đến UBND huyện “đối thoại”. Đây là cuộc “đối thoại hụt” (nói khác đi là thất bại), vì dân không chịu đến UBND huyện.



Đối với ông Nguyễn Đức Chung (và ông Nguyễn Mạnh Hùng, CEO của Viettel), đây vừa là thử thách vừa là cơ hội. Nếu biết xử lý tốt thì các ông sẽ lập công và thăng tiến, nhưng nếu thất bại thì tiếng xấu sẽ bám theo sự nghiệp chính trị như một gánh nặng. Trước đây, vụ Tiên Lãng là một cơ hội tốt cho ông Nguyễn Tấn Dũng thể hiện bản lĩnh. Tuy được ông Lê Đức Anh tiếp sức, nhưng ông Dũng đã bỏ qua cơ hội đó. Nay vụ Đồng Tâm là một cơ hội tốt cho ông Nguyễn Xuân Phúc lập công, nhưng ông Phúc chưa biết tận dụng.   
  
Có thể nói cách ứng xử vô cảm của những người cực đoan trong chính quyền địa phương, quen lạm dụng quyền lực để hình sự hóa vấn đề và coi dân chúng như thù địch, đã dẫn đến khủng hoảng Đồng Tâm. Những người như cụ Kinh có phải là “thế lực thù địch” chống phá chính quyền không? Một cụ già 82 tuổi, liệu có thể “chống lại người thi hành công vụ” (để bị gãy xương) không? Tôi hoàn toàn ủng hộ nhận định của ông Nguyễn Sỹ Dũng: “Ai muốn chặt đầu tôi thì chặt, nhưng tôi nhất quyết không bao giờ tin những người dân ở Đồng Tâm, Mỹ Đức là thế lực thù địch, là những kẻ chống phá chính quyền! Đó là thái độ chính trực của một quan chức về hưu có nhân cách và trách nhiệm. Chỉ tiếc là quá ít!

Lối thoát duy nhất 
Tôi cũng ủng hộ ý kiến của ông Nguyễn Sỹ Dũng (và những người khác) về giải pháp: Để tháo ngòi quả bom nổ chậm và giảm nhiệt chảo lửa Đồng Tâm, lối thoát duy nhất (và khả thi) lúc này là đối thoại với dân. Nếu không đối thoại thì chỉ có đối đầu. Không phải chỉ đối đầu với một người (như anh Vươn), mà là hàng mấy ngàn người sẵn sàng tử thủ cùng con tin. Không phải chỉ có một Đồng Tâm, mà còn nhiều Đồng Tâm khác. Không phải chỉ có dư luận trong nước mà còn dư luận quốc tế lên án. Chỉ sợ lúc đó hình ảnh chính phủ “kiến tạo” của thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc sẽ tan thành mây khói. Sẽ là một sai lầm lớn nếu tưởng rằng chính quyền Trump sẽ không quan tâm đến nhân quyền ở Việt Nam. Mỹ đã tấn công Syria bằng Tomahawks vì chính quyền Syria tấn công dân thường bằng vũ khí hóa học.   



Đối thoại là khả thi vì có mấy cơ may. Thứ nhất, người dân Đồng Tâm sẵn sàng và mong muốn đối thoại với chính quyền, chứ không muốn chống đối. Họ cảnh giác cao độ là do bị lừa dối nhiều lần, nên phải phong tỏa và “rào làng kháng chiến”.  Tuy rất bức xúc nhưng họ vẫn ôn hòa, đối xử tử tế và nhân đạo với những người bị bắt làm con tin, vì mục đích của họ chỉ để tự vệ.  Thứ hai, họ rất “đồng tâm” nhất trí, không bị chia rẽ và tác động bởi những phần tử quá khích. Vì vậy họ rất cảnh giác với người lạ xâm nhập (kể cả luật sư và báo chí). Thứ ba, tuy là nông dân chất phác, nhưng họ có ý thức tổ chức kỷ luật, biết đùm bọc bảo vệ lẫn nhau (như đối với cụ Kinh). Người dân Đồng Tâm tử tế và đáng tin hơn chính quyền.  
Trong nguyên lý “xử lý khủng hoảng” (crisis management), yếu tố đầu tiên là phải thiện chí để xây dựng lòng tin. Hiện nay trở ngại lớn nhất là khủng hoảng lòng tin trong dân. Đã đánh mất lòng tin tin rồi thì rất khó lấy lại. Người dân không còn biết tin ai. Điều này dễ hiểu khi họ đã bị lừa dối quá nhiều và quá lâu. Yếu tố thứ hai là phải có trung gian hòa giải có đủ uy tín và kinh nghiệm để được hai bên tin cậy (như các luật sư). Điều thứ ba là phải có những kênh truyền thông khách quan đưa tin chính xác, không gây nhiễu và hiểu lầm. Cả ba yếu tố đó dường như còn  thiếu và yếu, hoặc không được coi trọng. Vì vậy xử lý khủng hoảng của chính quyền đã bộc lộ yếu kém qua mấy vụ trước đây như Formosa hay Tiên Lãng.      

Khủng hoảng thể chế

Nguyên nhân chính làm người dân Đồng Tâm (và hầu hết cả nước) bất bình và phản kháng là tình trạng tham nhũng, lạm quyền về ruộng đất do một số quan tham lợi dụng lỗ hổng thể chế để trục lợi, đẩy dân đến bước đường cùng. Những quan tham trong hệ thống chính quyền các cấp đã biến chất, cấu kết với các nhóm lợi ích (và xã hội đen) để chiếm đoạt tài sản công và tư. Họ “ăn của dân không từ một thứ gì” (lời bà Nguyễn Thị Doan). 
Lâu nay họ biết rõ thứ “ngon nhất” và có giá trị nhất là ruộng đất. Thứ dễ thao túng nhất là chính sách dựa trên thể chế độc quyền và bất minh. Với thể chế đó, họ có thể tùy tiện huy đông lực lượng an ninh (thậm chí cả quân đội) để cưỡng chế và đàn áp. Hầu hết những vụ tranh chấp, khiếu kiện, phản kháng xẩy ra từ Bắc chí Nam, đều liên quan đến luật lệ lỗi thời về sở hữu ruộng đất và cơ chế bất cập về quản lý tài nguyên (cả đất và cát).  
Chính quyền địa phương và các nhóm lợi ích ngày càng tham lam, vô cảm và vô minh, không rút được kinh nghiệm và bài học xương máu. Thực ra họ cũng không thực sự quan tâm đến những rủi ro về đối ngoại hay lợi ích quốc gia trong các vụ bê bối. Tư duy cực đoan và hành xử vụ lợi của các quan tham ở địa phương hầu như ngày càng tệ hơn.    

Vai trò truyền thông
Nước ta có tới 845 cơ quan báo chí (chính thống) với 18.000 nhà báo, nhưng theo ông Dương Tường, chỉ có một người xứng đáng là nhà báo (lúc này). Đó là nhà báo Bảo Hà (VNExpress). Khi sự kiện Đồng Tâm làm dư luận cả nước (và quốc tế) dậy sóng, nhưng hầu hết các báo lề phải im lặng hoặc nói theo chính quyền, Bảo Hà đã dũng cảm dấn thân xuống tận nơi, không ngại nguy hiểm, để quan sát và lắng nghe nguyện vọng của người dân đang bức xúc nên chị đã viết được một phóng sự có nội dung trung thực và khách quan.
Hiện nay, mạng xã hội đã trở thành kênh thông tin chủ yếu vì kịp thời. Nhưng đáng tiếc nó cũng không tránh khỏi bị thao túng, nên có những tin thất thiệt, không chính xác. Nhiều hãng thông tấn nước ngoài (như BBC, VOA, AP, AFP, Reuters) và một số báo lớn của Mỹ (như Time magazine, Foreign Policy, New York Times, Washington Post) đã đưa tin và bình luận, chứng tỏ dư luận quốc tế rất quan tâm đến vụ này. 

Điều đáng lưu ý là trong khi vụ khủng hoảng đất đai và con tin tại Đồng Tâm còn đang nguy hiểm như quả bom nổ chậm, thì chính quyền Phú Quốc lại điều động gần trăm cảnh sát đến cưỡng chế thu hồi đất đang tranh chấp với người dân tại Bãi Dài (Zing, 20/4/2017). Cùng ngày, chính quyền Bắc Ninh cũng điều động mấy trăm công an và cảnh sát cơ động đến cưỡng chế thu hồi đất đang tranh chấp với người dân tại xã Yên Trung. Theo thông tin (chưa kiểm chứng), dân địa phương ở đó cũng đang quyết tử để giữ đất.

Thay lời kết
Không có gì thích hợp hơn là nhắc lại câu nói của cụ Hồ: “Nếu Chính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi Chính phủ”. (Hồ Chí Minh Tuyển tập, NXB Sự Thật, 1984). Đáng tiếc là chính quyền địa phương đã làm ngược lại, không phải là “của dân, do dân, vì dân” mà là “của lợi ích nhóm, do lợi ích nhóm, vì lợi ích nhóm. Nói cách khác, chính phủ “kiến tạo” của thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cũng đang bất lực. Không biết ông Vũ ngọc Hoàng có nghĩ ra cách gì khác không để “kiểm soát quyền lực”, nếu vẫn chưa cải cách thể chế.   

NQD. 21/4/2017 

 

Tin buồn

Nhà văn, Đạo diễn điện ảnh LÂM QUANG NGỌC từ trần


Sau khi được sự ủy thác của Gia đình người bạn rất thương quý của chúng tôi, trang fb này rất đau buồn đưa lên thông tin dưới đây để bạn bè xa gần của Bạn tôi được biết: 

                                        TIN BUỒN 




Ông Nguyễn Quang Ngọc (tức Lâm Quang Ngọc), sinh năm 1942, Nguyên là cán bộ về hưu, là Nhà văn, Biên kịch và Đạo diễn điện ảnh, chuyên về phim Thời sự - Tài liệu thuộc biên chế của Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương, Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch).

Sau một thời gian dài đau yếu, đã được toàn gia đình và các thầy thuốc, điều dưỡng viên tận tình chăm nom cứu chữa, nhưng do tuổi tác và bệnh nặng nên không qua khỏi, Ông đã mất vào hồi 5 giờ sáng ngày 22/4/2017 (tức ngày 26 tháng Ba năm Đinh Dậu), hưởng thọ 76 tuổi.

Tang lễ được cử hành từ 13 giờ – 15 giờ ngày thứ Hai, 24/4/20117, tại Nhà Tang lễ Bệnh viện 354, số 13 Đội Nhân, Phường Vĩnh Phúc, Quận Ba Đình, Hà Nội. 

Gia đình kính báo!

Thứ Năm, 20 tháng 4, 2017

100 ngày của ông Trump

100 ngày của ông Trump

Nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Dy vừa gửi cho blog tôi 2 bài báo, bài thứ nhất viết về vấn đề Quản trị Nhân tài...; và bài thứ hai là bài dưới đây, viết về một vấn đề của Mỹ, về vị tổng thống mới & các mối quan hệ quốc tế liên quan đến Mỹ - đặc biệt là mối quan hệ Mỹ - Trung, Mỹ - Việt. 

Xin đăng trước bài thứ 2 vì nó có tính chất thời sự hơn, liên quan đến 100 ngày đầu tiên cầm quyền của ông Donald Trump.

Xin cám ơn tác giả và trân trọng giới thiệu bài viết đã nêu tới bạn đọc.

(Title đoạn giới thiệu, tức Entry này,  là của Chủ blog tự đặt ra. Còn bài của tác giả Nguyễn Quang Dy ở dưới đây là title trong nguyên bản của tác giả gửi tới blog).  

Vệ Nhi
----- 

Tuần trăng mật của Trump & Bàn cờ Mỹ - Trung

Nguyễn Quang Dy

“Giành chính quyền đã khó, giữ chính quyền còn khó hơn” (Lenin)

Phòng Tình huống ở khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago, bang Florida của ông Donal Trump. (ảnh các cộng sự thân cận của ông TT) 

Tuy “tuần trăng mật” (100 ngày) của chính quyền Donald Trump đã hết, nhưng vẫn còn một loạt vấn đề nổi cộm chưa được tháo gỡ. Có lẽ chưa có một tổng thống Mỹ nào lại trải qua một “tuần trăng mật” có nhiều sóng gió và kịch tính đến như vậy. Trong khi chờ những đánh giá toàn diện, bài này chỉ đưa ra một số nhận xét khái quát về những vấn đề then chốt, hy vọng giải mã được phần nào bức tranh hỗn độn nhiều màu sắc bất thường.  

Trong số các vấn đề nổi cộm (như những quả bom nổ chậm) thì quan hệ Mỹ-Trung là nan giải nhất và đầy kịch tính trong “tuần trăng mật”, mà đỉnh điểm là cuộc gặp lần đầu giữa Donald Trump và Tập Cận Bình tại Mar-A-Lago (6-7/4/2017). Không phải những vấn đề khác không quan trọng, nhưng quan hệ Mỹ-Trung là quan trọng nhất, vì nó liên quan trực tiếp đến vấn đề Bắc Triều Tiên, Đài Loan, và Biển Đông (trong đó có Việt Nam). Bài này sẽ đề cập đến quan hệ Mỹ-Trung, trong bối cảnh đối nội và đối ngoại hiện nay.

Tổng thống vịt què

Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng hỗn độn hiện nay thực ra không phải do chính sách (vì hầu như Trump chưa có chính sách và chủ thuyết), mà chủ yếu là do tính cách cá nhân của tổng thống (và các cố vấn chính). Đã hết “tuần trăng mật”, nhưng cơ cấu nhân sự của Nhà Trắng và Nội các vẫn còn thiếu hụt.  Chủ thuyết của Trump là không có chủ thuyết, vì ông điều hành bằng phản ứng linh hoạt, thông qua “twitter” và “executive orders”.   

Nhiều nhân sự chủ chốt tại Bộ Ngoại Giao (và các bộ khác) vẫn còn thiếu, nên ngoại trưởng Tillerson làm việc không có trợ lý.  Hội đồng An ninh Quốc gia bị khủng hoảng khi Michael Flynn bị cách chức (vì nói dối về quan hệ với Nga), và bị thay thế bởi tướng H.R. McMaster (20/2/2017). Steve Bannon, cố vấn chính của Trump vừa bị giáng chức, rút khỏi Hội đồng An ninh Quốc gia (5/4/2017). Giám đốc CIA (Mike Pompeo), đại sứ tại LHQ (Nikki Haley), bộ trưởng năng lượng (Rick Perry), giám đốc tình báo quốc gia (Dan Coats), và chủ tịch Liên quân (tướng Joseph Dunford) cũng vừa mới được bổ xung vào NSC.

Ngay trong “tuần trăng mật”, Trump đã làm dư luận nóng lên, gây tranh cãi và bất bình về vấn đề nhập cư (travel ban). Trump không những đối đầu với giới báo chí mà còn thách thức cả hệ thống tòa án và tư pháp, dẫn đến nguy cơ khủng hoảng hiến pháp. Dư luận đã nói đến khả năng “phế truất” Tổng tống (thay bằng phó tổng thống Mike Pence). Trong cuốn sách mới “The Case for Impeachment” (Dey Street Books, April 2017), giáo sư Allan Lichtman (đã từng tiên đoán Trump sẽ thắng cử) nay lại tiên đoán Trump sẽ bị phế truất.   

Dù Lichtman đoán đúng hay sai, thì chỉ số tín nhiệm của Trump chỉ còn 37%, thấp nhất trong số các tổng thống mới (theo Gallup Poll), làm ông trở thành tổng thống “vịt què”. Phải chăng tính cách thất thường của Trump là nguyên nhân trực tiếp, hay Trumpism là nguyên nhân sâu xa? (“the Crisis of trumpism”, Rich Lowry, Politico, March 29, 2017).



Hàn thử biểu Mỹ-Trung  

Chính sách Trung Quốc của Trump bất nhất (vì thiếu chủ thuyết) làm hàn thử biểu Trumpism bị chập mạch, nên nhiệt độ lên xuống thất thường, nhảy từ cực này sang cực kia. Phát ngôn của tổng thống (và các cố vấn chính) đầy mâu thuẫn, gây bất ngờ và lúng túng cho đối thủ lẫn đồng minh, làm nội bộ đảng Cộng Hòa cũng phản ứng mạnh.    

Ngay trước khi nhậm chức, Trump đã bất ngờ điện đàm với bà Thái Anh Văn (2/12/2016) gửi đi một tín hiệu cứng rắn, muốn lật lại chính sách “một nước Trung Quốc” đã tồn tại hơn 40 năm qua như trụ cột cho quan hệ Mỹ-Trung. Để khẳng định thái độ đó, Trump đã dùng twitter để công kích Trung Quốc (5/12/2016). Ngoài Trump, phát ngôn “chống Tàu” của những nhân vật chủ chốt như Steve Bannon, Peter Navarro, và Rex Tillerson (tại cuộc điều trần trước Quốc hội, ngày 11/1/2017) cũng cứng rắn, làm hàn thử biểu nhảy vọt sang cực tả, khiến dư luận lo ngại về triển vọng đối đầu Mỹ-Trung (về thương mại và Biển Đông).  

Nhưng đùng một cái, hàn thử biểu lại đột ngột nhảy vọt sang cực hữu, khi Donald Trump điện đàm với Tập Cận Bình (9/2/2017). Trump đã làm dư luận bất ngờ khi ông xuống thang, chấp nhận nguyên tắc “một nước Trung Quốc”. Động thái đó làm dư luận lo ngại, cho rằng Trump là “hổ giấy”, chỉ giỏi to mồm dọa già và chém gió mà thôi.

Tiếp theo chuyến thăm Nhật Bản và Hàn Quốc của Bộ trưởng Quốc phòng James Mattis (3/2/2017) để trấn an đồng minh, chuyến thăm Nhật Bản, Hàn Quốc, và Trung Quốc của ngoại trưởng Rex Tillerson (19/3/2017) đã gây tranh cãi và chỉ trích. Tại Bắc Kinh, Tillerson đã làm dư luận ngỡ ngàng và khó hiểu khi ông đột nhiên chấp nhận quan điểm của Trung Quốc về “quan hệ nước lớn kiểu mới” (khác hẳn với thái độ trước đó).

Rex Tillerson thậm chí còn “nói theo cách của Trung quốc”, lặp lại gần nguyên văn lập trường của Bắc Kinh (như “không đối đầu, không xung đột, tôn trọng lẫn nhau, hợp tác cùng có lợi”). Với Bắc Kinh, điều đó có nghĩa là Mỹ sẽ tôn trọng “lợi ích cốt lõi” của Trung Quốc.  “Tillerson hầu như đã chấp thuận mô hình quan hệ nước lớn kiểu mới. Đó là một sai lầm lớn” (theo Bonnie Glaser, CSIS).  Tillerson đã “rơi vào cái bẫy của Trung Quốc”, và đã “trao cho Bắc Kinh một thắng lợi ngoại giao” (Washington Post, April 7, 2017).  

Mar-a-Lago Summit

Đó là bối cảnh trước Mar-a-Lago summit. Nhưng một sự kiện bất ngờ đã xảy ra ngay khi Trump mở tiệc chiêu đãi Tập Cận Bình (7/4/2017), làm đảo lộn bàn cờ. Tổng thống đã đơn phương ra lệnh bắn 59 tên lửa Tomahawk vào sân bay Al Shayrat để trừng phạt Syria (cáo buộc sử dụng vũ khí hóa học). Đòn tấn công bất ngờ này nhằm mục đích gì? Trump đánh Syria để lấy điểm vì chỉ số tín nhiệm của ông đã xuống quá thấp (37% theo Gallup Poll)? Hay Trump muốn cảnh cáo Trung Quốc, rằn mặt Triều Tiên/Iran, và răn đe Nga?

Có lẽ tất cả các mục tiêu nói trên đều có lý (tuy chưa đủ). Sau quyết định tấn công Syria, đúng là uy tín của Trump được cải thiện. Nhiều người lên tiếng ủng hộ ông, kể cả những người vừa chỉ trích Trump (như thượng nghị sỹ John McCain). Dường như thói quen giành phiếu ủng hộ (như khi đang tranh cử) vẫn còn in đậm trong tâm thức của Trump.  

Tuy đòn tấn công Syria mang yếu tố bất ngờ đối với Trung Quốc, nhưng Mỹ lại báo trước cho Nga (có lẽ để tránh tổn thương cho người Nga). Ngay sau đó, ngoại trưởng Rex Tillerson đã đến Moscow (12/4/2017) để hội đàm, trong khi Nga phản ứng mạnh làm quan hệ trở nên căng thẳng. Liệu Tillerson có thuyết phục được Putin hợp tác bỏ qua vụ này, trong khi FBI đang điều tra cáo buộc Michael Flynn đã “đi đêm” với Nga để tác động vào kết quả tranh cử? Tại sao vụ tấn công bằng 59 tên lửa Tomahawks không gây thiệt hại gì cho Nga, và không gây tổn thất lớn cho Syria? Phải chăng đây là một phép thử quan hệ Mỹ-Nga?

Tuy nhiều người cho rằng quan hệ Mỹ-Nga đã xuống “mức thấp nhất” (do Mỹ tấn công Syria), nhưng thực tế Tillerson vẫn gặp hội đàm với Putin và đàm phán với ngoại trưởng Nga về nhiều vấn đề quan trọng (không như người ta tưởng). Quan hệ Mỹ-Nga tuy có chững lại, nhưng về cơ bản vẫn không khủng hoảng, vì cả hai bên vẫn đang cần nhau.

Trump tranh thủ mọi cơ hội để xóa bỏ di sản của Obama (Obama legacy deconstruction). Trump muốn chứng minh rằng ông không hèn yếu như Obama, dám đánh Syria (vì vượt làn ranh đỏ) và thách thức Nga để chứng minh ông không “đi đêm” với Putin. Tuy Mỹ tấn công Syria có làm Tập Cận Bình giật mình, nhưng không làm hỏng Mar-a-Lago summit. Cả Tập Cận Bình và Donald Trump đều rất cần cuộc gặp này, tuy cả hai bên đều chưa sẵn sàng. Đối với Tập Cận Bình, đại hội đảng 19 vào cuối năm nay mới là quan trọng nhất.  

Theo tạp chí Foreign Affairs, chính quyền Trump thiếu chuẩn bị cụ thể, nên kết quả gặp cấp cao đạt được rất ít tiến bộ để thúc đẩy quan hệ. Kế hoạch “Đàm phán 100 ngày” chưa cụ thể. Trump nhận lời đi thăm Trung Quốc, nhưng chưa biết khi nào. Chương trình “Đối thoại Toàn diện” (Comprehensive Dialogue) thay cho “Đối thoại Chiến lược và Kinh tế (Strategic and Economic Dialogue) dựa trên “4 trụ cột” mới do Trung Quốc đề xuất, nên họ dễ thao túng: (1) an ninh & ngoại giao, (2) kinh tế & thương mại, (3) an ninh mạng & luật pháp, (4) ngoại giao nhân dân. Về phía Mỹ, cho đến nay, Bộ Ngoại Giao vẫn chưa có thứ trưởng và trợ lý ngoại trưởng phụ trách Châu Á-Thái Bình Dương, để phối hợp công việc cụ thể.
Hai bên vẫn còn nghi ngại sâu sắc về vấn đề Bắc Triều Tiên. Mỹ tấn công Syria bằng 59 tên lửa Tomahawk đã làm Tập Cận Bình bất ngờ và mất mặt, nên không hy vọng xây dựng được lòng tin qua cuộc gặp cấp cao lần này. Nếu Trump định dùng cách răn đe bằng quân sự như Nixon (Madman theory) để ám chỉ rằng nếu bị thách thức, Mỹ không ngần ngại đơn phương tấn công Bắc Triều Tiên, thì sẽ phản tác dụng, làm suy yếu khả năng các bên phối hợp trừng phạt Bắc triều Tiên. Tuy nhiên, có một kết quả khác không ồn ào, nhưng có ý nghĩa tích cực là Tập Cận Bình đã gặp thống đốc Alaska khi máy bay dừng tiếp xăng.   

Cặp đôi hoàn hảo

Như trong một số vấn đề hệ trọng khác, sự kiện Donald Trump mời Tập Cận Bình đến Mar-a-Lago và quyết định tấn công Syria, đều có dấu ấn (hay “vân tay”) của Ivanka Trump và Jared Kushner. Đó không phải chỉ là con gái và con rể của Trump, mà còn là các cố vấn chủ chốt, được tin cậy nhất trong Nhà Trắng (như một “cặp đôi hoàn hảo”).




Không phải ngẫu nhiên mà “công chúa” Ivanka đã bế con đến Đại Sứ Quán Trung Quốc mừng Tết Đinh Dậu (1/2/2017). Đại sứ Trung Quốc Thôi Thiên Khải đã rút kinh nghiệm, thiết lập được kênh liên lạc với Ivanka Trump qua một mối quan hệ đặc biệt là Wendi Deng Murdoch (tức Đặng Văn Địch), từng là Phó chủ tịch Tập đoàn truyền hình Star TV châu Á, là vợ thứ ba của Trùm truyền thông Rupert Murdoch (đã ly hôn từ 2013).



Nhiều người không biết Wendi Deng có mối quan hệ thân tình với Ivanka, sau khi mai mối thành công cho Ivanka Trump và Jared Kushner lấy nhau (vượt qua trở ngại tôn giáo). Nghe nói “bà mối” Wendi Deng đã nhận lời giúp Đại sứ Trung Quốc thu xếp để Ivanka đến Đại sứ Quán Trung Quốc chúc Tết. Sau chuyến thăm Washington của Dương Khiết Trì (27/2), Rex Tillerson đã đến Bắc Kinh (19/3) để thu xếp cho Mar-a-Lago summit.   
  
Ngoài Wendi Deng, Trung Quốc còn có các đầu mối khác để tác động đến gia đình Trump, như công ty Alibaba (của tỷ phú Jack Ma) và Anbang (của Ngô Tiểu Huy). Theo các nguồn tin từ Trung Quốc, Ngô Tiểu Huy là cháu rể ông Đặng Tiểu Bình, là thân hữu của Chu Vân Lai (con ông Chu Dung Cơ) và Trần Tiểu Lỗ (con ông Trần Nghị). Có tin Trung Quốc đã cấp thêm cho gia đình Trump 38 nhãn hiệu hàng hóa, sau khi Jared Kushner bí mật gặp Ngô Tiểu Huy (ngày 16/11/2016)  để thỏa thuận về những giao dịch giữa hai bên.    

Sau khi Ivanka Trump chính thức trở thành “cố vấn đặc biệt” cho Trump (từ 29/3/2017) và có văn phòng tại “Tây Cung” của Nhà Trắng, Steve Bannon đã bị giáng chức, rút khỏi Hội đồng An ninh Quốc gia (5/4/2017). Đó là hai biến động nhân sự quan trọng trong Nhà Trắng, trước khi Trump gặp Tập Cận Bình tại Mar-a-Lago summit (6-7/4/2017).

Ba ngự lâm pháo thủ

Bộ ba gồm James Mattis (Bộ trưởng Quốc phòng), Rex Tillerson (Ngoại trưởng), John Kelly (Bộ trưởng An ninh Nội địa) được coi là trụ cột của “phe người lớn” (Axis of Adults). Phe này còn có McMaster (cố vấn An ninh Quốc gia), Mike Pompeo (giám đốc CIA), Nikki Haley (đại sứ tại LHQ), Gary Cohn (cố vấn kinh tế). Đây là một trung tâm quyền lực mới trong chính quyền Trump, đang lặng lẽ kèm cặp tổng thống.  Nếu xu hướng này thắng thế, chính quyền Trump (hay Mike Pence) sẽ gần giống chính quyền Bush.

Tuy họ không tham gia chiến dịch tranh cử và phong trào của Trump, nhưng ảnh hưởng của họ đã thể hiện rõ trong quyết định tấn công Syria bằng tên lửa, đàm phán với Trung Quốc, và cứng rắn hơn với Nga, trái ngược với khẩu hiệu “biệt lập” của Trump lúc tranh cử. Tác động cân bằng của họ có thể giúp Nhà Trắng tránh khỏi ảnh hưởng cực đoan của Steve Bannon. Việc Bannon bị loại khỏi Hội đồng An ninh Quốc gia là một dấu hiệu thắng thế của “phe người lớn” đối với “phe cực đoan” (Cabal of Crazies). (Is Trump’s Axis of Adults Beating Down the Cabal of Crazies?”, Max Boot, Foreign Policy, April 18, 2017).

Khi quyết định tấn công Syria, chắc Trump đã chịu nhiều ảnh hưởng của “phe người lớn” cũng như Ivanka và Jared Kushner. Có nhiều dấu hiệu cán cân quyền lực trong Nhà Trắng đã thay đổi làm “phe người lớn” thắng thế (vì tranh thủ được Trump và “cặp đôi hoàn hảo”). Trong khi đó “phe cực đoan” (Steve Bannon, Peter Navarro) có vẻ thất thế, và vai trò của Reince Priebus (Chánh Văn phòng Nhà trắng) và Kellyanne Conway (cố vấn) cũng mờ nhạt. Đây là một bước ngoặt, nhưng lúc này chắc Trump vẫn cần Steve Bannon.   

Steve Bannon có công giúp Trump thắng cử, và có sứ mệnh của một nhà “cách mạng Leninist” là phá bỏ trật tự của chính quyền cũ (“state deconstruction”). Nhưng về lâu dài, Trump sẽ cần Jared Kushner hơn. Giữa Steve Bannon (một con cáo già cực đoan) và Jared Kushner (một con sói trẻ thực dụng), chắc Trump sẽ phải chọn một. Dù thế nào thì Trump sẽ không bao giờ sa thải con gái cưng thông minh và trung thành. “Cặp đôi hoàn hảo” vẫn là một nhân tố ổn định trong cơ cấu quyền lực của Nhà Trắng (chừng nào Trump còn trị vì).

Uy tín của “phe người lớn” đang tăng lên vì Trump biết lắng nghe và thay đổi lập trường nhanh như thay áo. Chỉ số tín nhiệm Trump có dấu hiệu tăng. Nhiều quan chức cũ đang muốn ra làm việc (vì còn rất nhiều vị trí đang bỏ trống). Họ gắn kết với nhau và hay gặp ăn sáng hàng tuần để trao đổi. Một số còn ăn tối với tổng thống (Mattis ăn tối với Trump hai lần một tuần). Là những nhân vật chuyên nghiệp dầy dạn kinh nghiệm, họ thường lặng lẽ “chữa cháy” mỗi khi Trump hứng thú tweeting gây sóng gió bất thường trong dư luận. (New Power Center in Trumpland The Axis of Adults”, Kimberly Dozier, Daily Beast, April 17, 2017).

Những rủi ro tiềm ẩn

Theo tạp chí Foreign Policy, Nhà Trắng bị phân hóa bởi hai nhóm có khuynh hướng cực đoan, đi ngược lại chính sách lâu nay về Trung Quốc. Một nhóm có đầu óc kinh doanh thiển cận (như Jared Kushner và Rex Tillerson) muốn nhân nhượng ảnh hưởng của Bắc Kinh ở Châu Á, để đổi lấy thỏa thuận về vấn đề Bắc Triều Tiên và thâm hụt thương mại. Nhóm kia có tư tưởng quốc gia cực đoan (như Steve Bannon và Peter Navarro) muốn chống lại sự trỗi dậy của Bắc Kinh về kinh tế và quân sự. Vì vậy, Trump không có một chiến lược nhất quán nào để đối phó với Trung Quốc, và không có một chủ trương rõ ràng nào về khu vực Châu Á-TBD. Dù Trump có lợi thế bất ngờ, có thể quyền biến trong các vấn đề khác, nhưng về đối ngoại sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro nguy hiểm. (“Trump’s Team Has No Idea What It’s Doing On China”,  Mira Rapp-Hooper & Alexander Sullivan, Foreign Policy, April 5, 2017).

Lawrence Summers (nguyên bộ trưởng tài chính Mỹ) cho rằng những vấn đề nhiều người Mỹ quan tâm hoặc là không đúng, hoặc là thứ yếu, trong khi họ lại không chú ý đúng mức đến thách thức quan trọng nhất về kinh tế. Việc tranh luận về thay đổi chính sách “một Trung Quốc” hay Trung Quốc thao túng đồng tiền, không giúp ích gì mà còn có thể nguy hiểm. Tương lai kinh tế Mỹ là do những quyết sách tại Washington chứ không phải tại Bắc Kinh. Trung Quốc đang gia tăng quyền lực mềm trên thế giới với một tầm nhìn toàn cầu, để thao túng hệ thống kinh tế thế giới, trong khi Mỹ lại lui về bảo hộ trong nước. Phát biểu của Tập Cận Bình tại Davos là một phần của chiến lược tổng thể đó. (The most important economic challenge that China poses”, Lawrence Summers, Washington Post, April 9, 2017).



Theo David Dollar (Brookings Institution), từ năm 2000 đến 2007 Mỹ đã mất 16,9 triệu đến 13,6 triệu việc làm. Khủng hoảng tài chính 2008 đã làm con số này giảm xuống còn 11,2 triệu, và cho đến nay con số này khá bình ổn. 40% trong số đó là do hàng Tàu tràn vào thị trường Mỹ sau khi Trung Quốc vào WTO (2001). Năm ngoái Mỹ nhập khẩu $480 tỷ hàng hóa Trung Quốc, trong khi chỉ xuất sang Trung Quốc có $170 tỷ. Đây là vấn đề quan trọng nhất mà hai bên phải tìm cách giải quyết trong “100 ngày đàm phán” thương mại.

Graham Allison (Gián đốc Belfer Center, Harvard) cho rằng trong 500 năm qua, sự trỗi dậy của các cường quốc mới đã làm đảo lộn vai trò thống trị của các cường quốc cũ tới 16 lần. Kết quả của 12 trong số 16 lần đó là chiến tranh. Khi một cường quốc mới trỗi dậy đe dọa thay thế vai trò thống trị của cường cũ, thì đó là lúc phải rung chuông báo động vì nguy hiểm. Theo thuyết “cái bẫy Thucydides”, sự trỗi dậy của thành Athens làm thành Sparta lo sợ nên chiến tranh là không thể tránh khỏi. Allison tin rằng trong những năm tới, chắc chắn Trung Quốc sẽ tiếp tục thách thức và đối đầu với Mỹ. Điều đáng lưu ý là tính cách của Trump và Tập tuy rất khác nhau nhưng lại như bản sao của nhau trong gương (mirror images).

Theo Michael Anton (Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ), chính sách ngoại giao tốt nhất không phải là can thiệp (interventionism) và cũng không phải là biệt lập (isolationism), mà là một chiến lược chống khủng bố quyết liệt (gọi là “enhanced whack a mole” hay “hopped-up” policy activism). Trump đã hành động mau lẹ và quyết đoán, sẵn sàng quay ngoắt 180 độ so với lập trường trước đây (khi ông mất hy vọng vào hòa hoãn với Nga).

Trump đã sử dụng một đội ngũ cố vấn đầy mâu thuẫn (divided team) “pha trộn hai nửa” (mixing and matching two halves) thành một thực thể “hỗn hợp” (hybrid platform) và lợi dụng yếu tố bất ngờ, thiếu nhất quán và khó dự đoán làm lợi thế (như biến số). Nói cách khác, đó là dấu ấn của chính sách đối ngoại Mỹ trong giai đoạn hiện nay.  (“The Brilliant Incoherence of Trumps Foreign Policy”, Stephen Sestanovich, Atlantic, May 2017 Issue.

Triển vọng Mỹ-Việt  

Sau khi Trump đắc cử tổng thống, nhiều đồng minh và đối tác của Mỹ bị bất ngờ, phải vội vã tìm mọi cách tiếp cận để vận động Trump. So với Nhật và Trung Quốc, Việt Nam lúc đầu có vẻ chậm chân, nhưng gần đây tỏ ra năng động hơn. Hà Nội chắc đã nhận ra cơ hội tốt dưới thời Obama đã bị bỏ qua. Trong khi Hà Nội tìm cách đối phó với hành động hung hãn của Bắc Kinh tại Biển Đông và xích lại gần Mỹ, thì Trump lại quyết định rút khỏi TPP, làm Hà Nội hẫng hụt và lo lắng, sợ Washington có thể “đi đêm” với Bắc Kinh. Trong khi đó, Trung Quốc tranh thủ lôi kéo Việt Nam (và các nước khác) để lấp khoảng trống quyền lực. Người ta lo ngại khi Mỹ nghĩ lại thì tình hình đã đi quá xa và có thể quá muộn.

Gần đây, các quan chức cấp cao Việt Nam đã tìm cách tiếp cận với chính quyền Trump. Hà Nội muốn trở thành một trong các “đối tác tin cậy” của Washington tại Đông Nam Á, để đối phó với những tranh chấp và nguy cơ về chủ quyền tại Biển Đông. Chính quyền Trump cũng tỏ ra quan tâm muốn đáp ứng. Sau khi đắc cử, trong cuộc điện đàm với thủ tướng Việt Nam, Trump tỏ ra quan tâm đến quan hệ giữa Việt Nam với Trung Quốc.

Tiếp theo chuyến thăm Mỹ của thứ trưởng ngoại giao Hà Kim Ngọc (20-23/3/2017), phó thủ tướng kiêm bộ trưởng ngoại giao Phạm Bình Minh sẽ thăm chính thức Washington để gặp ngoại trưởng Rex Tillerson (19-23/4/2017). Thứ trưởng bộ quốc phòng Nguyễn Chí Vịnh cũng có kế hoạch thăm Mỹ để gặp các quan chức quốc phòng (trong một hai tháng tới). Sau đó, thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc có thể đi thăm chính thức Washington.

Cuối tháng 2/2017, Tổng thống Trump đã gửi thư cho chủ tịch nước Trần Đại Quang tỏ ý muốn tăng cường hợp tác song phương. Cuộc họp thượng đỉnh APEC tại Đà Nẵng (11/2017) do Việt Nam chủ trì, là một cơ hội tốt để vận động Trump đến dự và thăm Việt Nam. Ngày 31/3/2017, chủ tịch nước Trần Đại Quang đã gặp đại sứ Mỹ Ted Osius. Tuy phía Mỹ chưa cam kết chính thức, nhưng Đại sứ Osius nói Tổng thống Mỹ có thể dự APEC. Chưa bao giờ Việt Nam lại tỏ ra nôn nóng muốn tăng cường quan hệ với Mỹ như hiện nay.

Một ưu tiên cao của Hà Nội là đàm phán hiệp định thương mại song phương với Mỹ (để bù lại việc Mỹ rút khỏi TPP). Năm 2016, Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ 38,5 tỷ USD hàng hóa (bằng 20% tổng kim ngạch xuất khẩu), và Mỹ trở thành thị trường nhập khẩu lớn nhất. Hà Nội cũng muốn tăng cường hợp tác quân sự với Mỹ, và lặng lẽ kêu gọi Washington tiếp tục tuần tra tại biển Đông (FONOP). Tháng 1/2017, Exxon Mobil và PetroVietnam đã ký hai hợp đồng khai thác khí đốt tại mỏ “Cá Voi xanh” tại Biển Đông, trị giá 10 tỷ USD. Đây là một dự án lớn có ý nghĩa chiến lược vì Tillerson vốn là CEO của Exxon Mobil.  
 
Thay lời kết 

Thứ nhất, phương châm “đa dạng hóa, đa phương hóa” quan hệ, sẵn sàng làm “đối tác tin cậy” của các nước, là một chủ trương đối ngoại hay, nhưng kết quả dở. Một đất nước có rừng vàng biển bạc, được thế giới viện trợ, nhưng tại sao vẫn nghèo nàn và tụt hậu, nợ nần chồng chất và suy thoái, vẫn phụ thuộc quá nhiều vào Trung Quốc? Nếu vẫn bám giữ nguyên tắc “ba không”, thì Việt nam làm sao có đối trọng để “thoát Trung” và độc lập?  

Thứ hai, trong suốt tám năm khi ông Obama làm tổng thống, quan hệ Việt-Mỹ tuy có nhiều tiến bộ, nhưng đã bỏ qua nhiều cơ hội đáng tiếc. Dường như ta đã quen với trò chơi đánh đu để câu giờ, kéo cưa lừa xẻ để mà cả lợi ích trước mắt, mà bỏ qua những vấn đề cốt lõi lâu dài. Bây giờ, khi nước Mỹ và thế giới đã thay đổi khó lường, và chuyển hẳn sang một giai đoạn mới, thì ta vẫn loanh quanh tại bến đò xưa. Nếu vẫn tiếp tục trò chơi cũ với chính quyền mới của Mỹ và cộng đồng thế giới, thì có nguy cơ phá sản và chìm đắm về kinh tế.

Thứ ba, muốn thoát khỏi tình trạng nan giải hiện nay về kinh tế và đối ngoại, thì chỉ còn cách đổi mới thể chế toàn diện và dân chủ hóa nhằm hòa giải dân tộc và kiến tạo quốc gia, để phục hưng đất nước. Nếu chính quyền vẫn bảo kê cho các nhóm lợi ích và quan tham cướp đất và trấn áp người dân, “ăn không từ một thứ gì” và gây thù chuốc oán, đẩy người dân đến bước đường cùng, hoặc đầu tư vào các dự án đầy rủi ro gây ô nhiễm môi trường, dẫn đến bi kịch như Đồng Tâm hay Formosa, thì có nguy cơ đổ vỡ và chìm đắm về chính trị.

Những hình ảnh gây sốc của thường dân Syria bị chết do chất độc hóa học đã châm ngòi cho Mỹ trừng phạt (được đa số dư luận ủng hộ). Nếu Đồng Tâm bị đàn áp khốc liệt, thì những hình ảnh gây sốc sẽ có tác động tương tự, làm Mỹ và thế giới quay lưng lại với Việt Nam. Mấy báo lớn của Mỹ đã lên tiếng. Nếu không đối thoại để tháo gỡ quả bom nổ chậm, Đồng Tâm sẽ châm ngòi cho khủng hoảng bạo lực đầy nguy hiểm, do hậu quả của luật sở hữu ruộng đất làm dân mất hết lòng tin. Mọi cố gắng “đa phương hóa, đa dạng hóa” để Việt Nam làm “đối tác tin cậy” của các nước sẽ thành vô nghĩa. Việt Nam có thể “trở về thời kỳ đồ đá”.     

Tham khảo:

1. Is Trump’s Axis of Adults Beating Down the Cabal of Crazies?”, Max Boot, Foreign Policy, April 18, 2017
2. “New Power Center in Trumpland: The Axis of Adults”, Kimberly Dozier, Daily Beast, April 17, 2017
3. The Inside Story of the Kushner - Bannon Civil War”, Sarah Ellison, Vanity Fair, April 14, 2017

4. Xi Jinping and Donald Trump still need to find a strategic footing”, David Lampton, SCMP, April 11, 2017

5. “A False Start for Trump and Xi: The Meaning of the Mar-a-Lago Meeting”, Graham Webster, Foreign Affairs, April 10, 2017

6.  The most important economic challenge that China poses”, Lawrence Summers, Washington Post, April 9, 2017
7.  Vietnam Wastes Little Time Trying to Connect with the Trump Administration”, Murray Hiebert, CSIS, April 7, 2017 
8.  The Trump Doctrine: Unpredictability and Incoherence”, Andrew Sullivan, New York Magazine, April 7, 2017
9.  What’s Next for Trump and Xi?”, Rana Mitter, Project Syndicate, April 7, 2017
10. “How Trump and Xi could stumble into war”, Graham Allison, Washington Post, March 31 2017

11. The Brilliant Incoherence of Trumps Foreign Policy”, Stephen Sestanovich, Atlantic, May 2017 Issue

NQD. 20/4/2017
----

Đọc tham khảo: http://news.zing.vn/ben-trong-phong-tinh-huong-da-chien-cua-ong-trump-o-khu-nghi-duong-post735689.html