Dóng to hồi chuông "bảo tồn di tích"

Dóng to hồi chuông "bảo tồn di tích" Trên báo chí truyền thông ông kiến trúc sư Hoàng Đạo Kính thường nêu được những ý kiến cá nhân sắc sảo khi bàn về bảo tồn di tích. Trang điện tử báo Đại Đoàn Kết mới đây có một bài phỏng vấn ông Kính về chuyện này khá hay, xin phps đưa về dây mọi người cùng đọc. Cho được nói thêm một câu: Rất nhiều nơi ở nước ta người ta hiểu và làm sai lạc tinh thần bảo vệ di tích lịch sử và văn hóa. Mang theo ý thức và suy nghĩ theo hướng này, trong dịp tết và xuân mới Quý Tỵ này mình có qua lại vãn cảnh chùa cũng như thăm thú vài ba nơi được gọi là di tích lịch sử văn hóa ở Tp HCM và tỉnh Bình Dương thì thấy được nhiều hiện trạng có khi còn tệ hơn cả những gì GS-TS họ Hoàng đề cập đến. Đã đến lúc phải dóng thật to lên nữa hồi chuông báo động! Báo động cả về nạn xâm hại cũng như nguy cơ tiềm tàng dẫn đến xâm hại trong công việc được nhân danh là "bảo tồn các di tích văn hóa - lịch sử" trên đất nước ta hiện nay. Vệ Nhi ----- GS.TS.KTS Hoàng Đạo Kính - Ủy viên Hội đồng di sản văn hóa quốc gia: Bảo tồn di tích đang biến thành một dịch vụ (29/01/2013)

Hiện việc bảo tồn, trùng tu, tôn tạo di tích được xem là "thảm họa” bởi sau đó phần lớn những di tích đó đều được làm mới từ 70 -80%, nhiều di tích thậm chí bị phá bỏ, làm mới không thương tiếc. Vừa qua, Viện Bảo tồn di tích cũng có cuộc tọa đàm với nhiều ý kiến gay gắt của giới chuyên môn trong hoạt động tôn tạo, trùng tu phát huy giá trị di tích thời gian qua.

Lăng Minh Mạng (Huế)  Ảnh: T.L Với cách lý giải của một chuyên gia di sản và trùng tu, GS Hoàng Đạo Kính cho biết: Vấn đề quan trọng thứ nhất và thật sự cơ bản là phải tổng rà soát lại số lượng các di tích đã được xếp hạng. Hiện nay chúng ta xếp hạng quá tràn lan, dễ dãi theo kiểu cả nể… nhưng thiếu các tiêu chí để xếp hạng theo khoa học và Luật Di sản quy định. Có thể nói việc bảo tồn di tích đang biến thành một dịch vụ, một phong trào, thậm chí là cuộc chạy vạy để nâng đời cho di tích. Trong khi đó, việc công nhận di tích là việc rất khoa học, khách quan, hàn lâm.  Xếp hạng di tích cũng phải cân đối các loại di tích. Ví dụ Hà Nội có tới gần 500 đình đền, chùa được xếp hạng, như vậy có nhiều quá không? Cả nước có tới 7.000 di tích xếp hạng. Nhà nước không thể bỏ ra số tiền khổng lồ để trùng tu các di tích. Cho nên càng mở rộng di tích, càng tạo ra mâu thuẫn gay gắt là di tích đổ nát, nhưng tiền không có.   Đặc biệt trong lúc này Nhà nước đầu tư rất nhiều tiền vào di tích trọng điểm, trùng tu quá tay, tôn tạo quá đà những di tích như là: Khu Di tích Kim Liên, Khu ATK Định Hóa, Cụm kiến trúc cung đình Huế… Trong khi hàng ngàn di tích khác đã xếp hạng đang kêu cứu, thì không có tiền để tu bổ.  Chuyện trùng tu vi phạm Luật Di sản vẫn đang diễn ra, và cụ thể là đình cổ Ngu Nhuế (Hưng Yên) vẫn nằm phơi sương chờ phương án giải quyết chính thức. Qua đây, ông đánh giá ra sao về sự quản lý di tích các cấp? -  Sự việc đình Ngu Nhuế (Hưng Yên) xảy ra đòi hỏi cách giải quyết hết sức cơ bản, chứ không phải là vấn đề cách thức trùng tu. Việc này được nói đi nói lại rất nhiều, nhưng vì sao nó vẫn xảy ra như vậy. Thứ nhất nhà nước cho địa phương 100 triệu để trùng tu đình Ngu Nhuế. Nhưng số tiền đó thậm chí không đủ tiền để đảo ngói. Trong khi đó đình sập tới nơi, thì 100 triệu ấy để làm gì? Vấn đề ở đây là vốn không những thiếu mà còn cực kỳ thiếu. Cho nên, không nên đặt vấn đề trùng tu với 1 ngôi đình khi có 100 triệu. - Thứ 2 là vấn đề liên quan đến sự quản lí. Hiệu quả quản lý gần như bằng không, cho nên câu chuyện xảy ra với đình Ngu Nhuế là rất dễ hiểu. Thứ 3, là do ý thức của người dân và chính quyền địa phương cho rằng, việc làm cho đình khang trang hơn sẽ tốt hơn là cái đình vá víu. Chưa nói tới việc các nhà quản lý cũng có quan điểm các di tích phải khang trang, rất mới, rất vững bền. Na ná như vậy là những câu chuyện ở chùa Trăm Gian, ở đình Cam Lâm… Những ngôi chùa đang hoạt động bình thường mà hễ cứ xếp hạng là bắt không được thay đổi gì, phải giữ nguyên 100%. Điều đó có đúng không, thưa ông? Nhiều di tích sau trùng tu trở nên hết sức mới mẻ  Ảnh: T.L - Tôi cho rằng, những ngôi đình, chùa xây cách đây 100 năm, thậm chí 40 – 50 năm thì nó là thiết chế của xóm làng, tín ngưỡng, hãy để cho người ta trùng tu, cải tạo. Còn cái gì là di tích lịch sử, văn hóa, kiến trúc nghệ thuật có giá trị đặc biệt thì dứt khoát phải làm bằng chuyên môn, bằng đồng tiền tương ứng. Nhà nước không nên "ôm” hết vào. Cuộc sống đòi hỏi sự thay đổi, những thiết chế đó phục vụ cho hôm nay. Ở đình, chùa đang hoạt động, nếu cái gì  có giá trị thực sự thì xếp hạng. Cái gì không trong diện bảo vệ thì người ta có quyền cải tạo, mở rộng. Nhưng mà phải làm sao những cái mới đó không đè bẹp cái nguyên gốc. Nhưng tôn tạo thế nào lại phải có hướng dẫn của cơ quan quản lý.  Và hiện nay, tình trạng bức xúc nhất là công tác trùng tu di tích đã biến thành công tác tôn tạo di tích. Cần phải hiểu rõ những quan niệm này như thế nào? - Trùng tu sinh ra để giữ nguyên hiện trạng, giữ cho di tích gốc không bị biến đổi. Còn tôn tạo là những việc cần thiết để tạo điều kiện cho di tích tồn tại tốt hơn, điều kiện để người ta tiếp cận di tích tốt hơn. Nhưng trùng tu phải là việc chính, nó có bổn phận lớn lao là duy trì hiện trạng của di tích. Nhưng hiện nay chúng ta đã biến trùng tu, bảo tồn thành tôn tạo. Cho nên các di tích sau trùng tu trở thành hết sức mới mẻ, cải lão hoàn đồng. Trí tuệ, kinh phí của chúng ta bỏ ra cốt là để giữ lấy cái lịch sử để lại, chứ không phải giữ quan điểm thẩm mỹ của chúng ta. Tuấn Kiệt (thực hiện Nguồn: http://daidoanket.vn/index.aspx?Menu=1420&Chitiet=60799&Style=1

"Xông nhà" chuyện Biển Đông

“Xông nhà” chuyện Biển Đông Nghỉ tết dài, 3 ngày hôm nay chẳng có entry mới nào. Thì hôm nay chọn ngày đẹp ta mở cửa hàng bờ-lốc cho một năm mới. Xông nhà bài vở chuyện gì cho hạp? Bằng chuyện Nước nhé. Nói chữ là “thủy”. Chọn thủy là bởi theo quan hệ tương sinh trong Dịch thì người mệnh mộc như mình hợp với mệnh thủy nhất, vì thủy dưỡng mộc. Cái chuyện nước chuyện thủy này chắc còn bám riết chúng ta năm 2012 như trang trannhuong.com ông bạn già tôi vừa nhắc tới trong một mẩu chuyện ngày hôm qua, câu chuyện Đất-Nước: http://trannhuong.com/news_detail/12646/ĐẤT-NƯỚC Nước là quá đúng đi chứ. Bởi Biển Đông dậy sóng trong năm qua khiến cả khu vực, các nước lớn và toàn thế giới chú ý tới. Năm nay cũng khó có thể lắng xuống - dù chúng ta có mong muốn như thế đi nữa. Rồi các bạn nghiệm mà xem. Sao vậy chứ? Vì cái chuyện Biển Đông nó phức tạp, khôn lường lắm, động chạm trực tiếp nhất đến quyền lợi kinh tế và chủ quyền quốc gia của nước ta đã đành, Biển Đông còn là vấn đề lớn của khu vực Đông Nam Á và suy ra khắp cả thế giới này vì những hệ lụy kinh tế giao thương và an ninh có tính chiến lược lâu dài...  Về chuyện Biển Đông, suốt năm qua chủ blog tôi đã nhiều lần đề cập đến, nhất là các khía cạnh quốc tế của vấn đề phức tạp này. Bữa nay rất muốn giới thiệu một cuộc trao đổi về đề tài Biển Đông của hai khuôn mặt không hề chuyên về vấn đề này nhưng có những tiếp cận và kiến giải khá là độc đáo và sâu sắc về biển và chiến lược biển của Việt Nam - một chủ đề do tờ báo Đại Đoàn Kết nêu ra với các ông: nhà sử học Dương Trung Quốc và nhà kiến trúc Hoàng Đạo Kính. Với đề tài lớn kể trên, chủ blog tôi mong còn có dịp Hầu chuyện tiếp các bạn suốt năm nay...    Vệ Nhi g-th  -----  Biển và chiến lược biển Việt Nam

Lời tòa soạn: Như là sự sắp đặt trước, không hẹn mà gặp, Nhà sử học Dương Trung Quốc, Giáo sư – kiến trúc sư Hoàng Đạo Kính và Nhà báo Đinh Đức Lập – Tổng biên tập báo Đại đoàn kết đã có một chuyến đi làm việc và thăm quần đảo Trường Sa hồi đầu tháng 6 năm nay. Biển của người Việt Nam mênh mông, kì vĩ, “có ra Trường Sa thì mới thấy chí cả của cha ông ta từ nhiều thế kỷ trước đã vượt sóng dữ để vun vén cho giang sơn.” Nhưng, vì sao Việt Nam chưa bao giờ trở thành cường quốc biển? Có phải người Việt sợ biển, xa lạ với biển? Hay gần gũi, giao hòa, đằm mình với biển để chinh phục biển? Câu chuyện về biển từ thuở hồng hoang đến nay và chiến lược biển cứ lật đi lật lại suốt chuyến đi với những thao thức, trăn trở riêng tư, ai cũng muốn bảo vệ chính kiến của mình về biển Việt Nam . Một vấn đề chiến lược rất quan trọng, rất hay và sinh động. Báo Đại đoàn kết nguyệt san (bộ mới) thấy cần thiết thực hiện lại cuộc đối thoại này dưới dạng Bàn tròn tại tòa soạn cùng với sự tham gia của Nhà văn quân đội Sương Nguyệt Minh. Ban biên tập xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc. Người Việt có sợ biển? Nhà văn Sương Nguyệt Minh: Thưa các anh! Tôi luôn luôn có nỗi buồn nản dằn vặt rằng: Hình như người Việt nồng hậu thân thuộc, am hiểu đồng bằng, mê rừng núi, rất có ý thức khai thác, tận dụng rừng; nhưng lại sợ biển, ngập ngừng, do dự đứng trước biển và “mặn rừng, nhạt biển”? Từ thời hồng hoang dựng nước, người Việt nhỏ bé, công cụ sản xuất là đồ đồng thô giản, quen săn bắt hái lượm ở rừng, đứng trước một lực lượng thiên nhiên – đại dương quá bí ẩn, mênh mông, rợn ngợp thì càng… sợ biển? Biển còn quá xa lạ với người Việt Nam ? Đứng trước biển thì bị ngợp vội vàng quay lưng lại với biển. Quanh năm suốt đời chỉ canh tác thâm canh ở vùng châu thổ sông Hồng, sông Cửu Long, cuộc di cư từ thượng ngàn đi đến cửa sông thì dừng lại. Có phải người Việt không dám nhìn ra biển, không dám đi ra biển? Bờ biển Việt Nam dài hơn 3260km, vùng biển có diện tích hơn 1 triệu km2, hơn 3000 hòn đảo lớn nhỏ…, nhưng chưa bao giờ Việt Nam được gọi là cường quốc biển. Tiềm năng thiên nhiên quá lớn, nhưng chúng ta đã và đang để hoài phí. Chúng ta chưa giàu từ biển. Nhà báo Đinh Đức Lập: Tôi nghĩ: Nhà văn Sương Nguyệt Minh có cái nhìn và tình cảm khá bi quan về tư duy biển của ông cha. Tôi nhớ lại câu chuyện về sự hình thành đại dân tộc Việt Nam vừa huyền thoại và nhuốm màu sự thật khát vọng, nói về sự phân rã bầy đàn tiến lên trình độ sản xuất cao hơn: 50 người con theo Mẹ Âu Cơ lên rừng, 50 người con theo cha Lạc Long Quân xuống biển lập nghiệp. Ngoài ý nghĩa cội nguồn, đồng bào, đoàn kết dân tộc thì truyền thuyết đã mang thêm tầng ý nghĩa: thuở hồng hoang tổ tiên ta không chỉ săn bắt hái lượm mà đã có ý thức chinh phục biển, làm chủ biển. Nhà sử học Dương Trung Quốc: Tôi thêm một ý nữa đồng quan điểm với anh Đinh Đức Lập là câu chuyện Mai An Tiêm và quả dưa hấu ở đảo hoang chứng tỏ ý thức người Việt không chỉ hướng nội, khai phá đất liền mà còn cả ở ngoài khơi, nơi vừa mang lại sự giàu có vừa gắn kết với đất liền. Nhìn ra biển bạn…, ngẫm đến ta Giáo sư Hoàng Đạo Kính: Anh Đinh Đức Lập ơi! Đó là truyền thuyết, là khát vọng của dân tộc thôi. Tôi rất đồng ý với cách đặt vấn đề của Nhà văn Sương Nguyệt Minh. Trong một bài viết về sự cần thiết phải thiết lập các đô thị ven biển, duyên hải, tôi cũng đặt câu hỏi: Vì sao chúng ta hướng về đồng bằng, hướng về núi, thâm canh châu thổ; chúng ta đứng trên biển, là quốc gia có biển rộng mà lại tư duy lục địa thay vì phải tư duy đại dương? Nhìn về lịch sử thì hầu hết các quốc gia, các dân tộc phát triển đều đứng trên biển cả. Nhà văn Sương Nguyệt Minh: Vâng! Các nước Mỹ, Anh, Pháp… đều là các cường quốc biển. Rồi Liên bang Nga tầm hoạt động của hải quân là không giới hạn. Giáo sư Hoàng Đạo Kính: Tôi bắt đầu từ xưa hơn, xa hơn là: Hy Lạp, La Mã, Thổ Nhĩ Kỳ, Pháp…vv. Địa Trung Hải là cái ao vĩ đại của châu Âu mà các nền văn minh cổ đều tập trung ở đó. Sau đó, đến thời kỳ tiền công nghiệp không có quốc gia nào hướng nội, quay lưng ra biển mà phát triển được. Ví dụ như Bu Tan, Tây Tạng, Lào, các nước cộng hòa vùng Trung Á thuộc Liên Xô ngày trước đều là các nước không có biển, tư duy lục địa, nhìn đâu cũng thấy cát, thấy núi nên rất lạc hậu. Không phải tình cờ mà thế kỷ 18, Pie đệ nhất muốn nước Nga hiện đại hóa, phải học phương Tây, xây thành Pê téc pua trên nền đất sình lầy của vịnh Phần Lan. Ý tưởng đưa đô thị ra cửa biển, thứ nhất để đi đến phương Tây bằng con đường ngắn nhất, dễ dàng nhất; thứ hai mới là chống giặc giã phía Bắc. Pie đệ nhất được “mặt trời thi ca Nga” Puskin gọi là “người lấy rìu đục bức tường mở cửa sổ nhìn vào châu Âu”. Pie đệ nhất xây dưng hạm đội, thương thuyền trên vịnh Phần Lan, mời kiến trúc sư châu Âu xây dựng thành Pê téc pua, không có người Nga tham gia. Pie đại đế cải cách nước Nga cổ hủ, cũ kĩ bắt đầu từ biển… Thời trung đại nước Đại Việt chủ yếu là thâm canh châu thổ sông Hồng, cùng lắm là mon men lên trung du. Các vùng cao Tây Nguyên, Tây bắc, Việt Bắc vẫn còn bí ẩn, xa lạ. Nhưng, Vương Quốc Chiêm thành thời Chế Bồng Nga thì chiến thuyền đã rất mạnh. Trong lịch sử, ít nhất 3 lần Chiêm Thành đi đường bộ và đường biển ra đốt thành Thăng Long. Tôi không phủ nhận hết. Vì có một chút mầm mống đô thị biển Việt Nam là Vân Đồn, nhưng nó chưa bao giờ là thương cảng, phố cảng, mà chỉ là cái bến có tên Bến Cái làng. Phố Hiến chỉ là… cảng sông, phố bên sông, từ Phố Hiến ra biển còn xa lắc. Sau này có thêm Hội An cũng không phải là cảng biển, mà là cảng sông, là phố bên sông Hoài. Việt Nam không có đô thị biển, không hướng ra biển, không có thương thuyền, không có hạm đội. Đó là câu chuyện lịch sử. Trước đây, là do chiến tranh không có điều kiện khai thác biển, làm giàu từ biển, nhưng từ khi đất nước thống nhất, chúng ta lại không hướng ra biển. Tôi chưa thấy định hướng phát triển chùm đô thị hay hệ thống đô thị ven biển? Cảng Nha Trang – Khánh Hòa, vừa cảng biển, vừa nghỉ mát, vừa khu công nghiệp… chồng chéo vào nhau. Vân Phong là một cảng kỳ diệu nhất ở miền Trung, nhưng chúng ta bỏ quên quá lâu. Tập đoàn công nghiệp đóng tầu biển (Vinashin) thì đang nợ chồng chất 90 ngàn tỉ đồng… Người Việt đã và đang chinh phục… biển Nhà sử học Dương Trung Quốc: Tôi lại có cái nhìn sáng sủa hơn các anh. Sử liệu cho chúng ta thấy ý thức về biển đảo đã ăn sâu vào tiềm thức dân tộc. Trong điều kiện đương thời, các nhà Tiền Lê, Lý đã xây dựng được hải quân với hàng trăm binh thuyền để trông coi vùng biển. Năm 1172, Lý Anh Tông đích thân đi tuần tra các đảo và vẽ bản đồ trên biển. Nhà văn Sương Nguyệt Minh: Vâng! Tôi đọc lịch sử mới biết danh tướng Trần Khánh Dư chỉ huy trận Vân Đồn năm 1288 trên dòng sông Mang (Quan Lạn) đánh tan đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ, góp phần quan trọng vào chiến thắng chung của trận Bạch Đằng năm 1288. Trước đó từ năm 1149 nhà Lý đã thành lập Trang Vân đồn rồi, “thuyền buôn các nước Trảo Oa, Lộ Lạc và Xiêm… trong khu vực Đông Nam Á đã xin dừng ở Vân Đồn để “mua hàng quý và dâng tiến sản vật địa phương” (Đại Việt sử ký toàn thư). Nhưng, thương cảng Vân đồn như cái chấm sáng nhỏ nhoi trên biển được vài trăm năm và sau đó là hiu hắt, tắt ngúm. Nhà sử học Dương Trung Quốc: Lúc hưng lúc thịnh đó là thực tế trong lịch sử nước ta, không có triều đại phong kiến nào hưng thịnh tồn tại mãi huống hồ là thương cảng Vân Đồn. Nhưng, chúng ta vẫn phải ghi nhận ông cha ta đã có ý thức về lãnh thổ trên biển cả rất sớm. Sau này, từ thế kỷ 17, Chúa Nguyễn cũng đã xác lập chủ quyền người Việt trên quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Năng lực đóng tầu biển thời Chúa Nguyễn được đánh giá rất cao. Lịch sử ghi nhận các hạm thuyền của người Hà Lan đã phải chịu thua trận trước thủy quân Chúa Nguyễn. Giáo sư Hoàng Đạo Kính: Tôi vẫn nghĩ, các triều đại phong kiến đi ra biển với ý chí bảo vệ lãnh thổ hơn là kinh tế. Nhà sử học Dương Trung Quốc: Không phải thế đâu, anh Kính ơi! “Đại Nam thực lục tiền biên” đã viết đại ý là: Hàng năm vào tháng cuối mùa đông, Nhà Nguyễn cử khoảng 18-20 chiếc thuyền đến Hoàng Sa, Trường Sa lấy hóa vật, phần nhiều là vàng bạc, tiền đồng, súng đạn, kiếm, ngà voi, đồ sứ…ở các tầubuôn nước ngoài bị đắm. Sau cùng là kiếm lượm mai đồi mồi, mai hải ba, hải sâm, vỏ ốc hoa… Nhân đây cũng xin nói với các anh: Thời Pháp thuộc, đường giao thông Bắc – Nam chuyên chở người và hàng hóa chủ yếu là đường biển. Vì đến năm 1936 mới có đường xe hỏa. Một ví dụ nữa về tinh thần người Việt chinh phục biển là: Từ năm 1919, nhà tư sản dân tộc Bạch Thái Bưởi đã là vua sông nước Bắc bộ và có chí hướng đóng con tầu Bình Chuẩn chạy từ Hải Phòng vào Sài Gòn… Nhà văn Sương Nguyệt Minh: Thưa TBT Đinh Đức Lập, anh là người vùng biển, xin hỏi thật: người vùng biển các anh có sợ biển? Nhà báo Đinh Đức Lập: Không! Biển đối với dân chúng tôi như cái ao lớn. Biển có gì mà sợ. Tôi nghĩ: Người Việt không có tư duy, lối sống, tập quán, thói quen… sợ biển, như các anh quả quyết. Tôi cùng với các anh Hoàng Đạo Kính, Dương Trung Quốc mới đi Trường Sa về, đúng là ai cũng thấy choáng ngợp giữa biển cả mênh mông, thăm thẳm, nhưng nếu không có bản lĩnh, lòng can đảm và ý chí chinh phục biển mà nhát hèn thì không thể trụ vững ở những hòn đảo nhỏ nhoi giữa trùng khơi đầy bão tố như thế. Tôi vô cùng khâm phục ngư dân Việt Nam chỉ bẳng con thuyền nhỏ mấy chục mã lực, nhìn xa mong manh như cái lá tre, vượt hàng trăm cây số, ra tận vùng biển Trường Sa. Chỉ với phương tiện thô sơ cứ vượt sóng trùng khơi đánh bắt xa bờ, mà vẫn không sợ đắm chìm. Hàng ngàn năm nay vẫn thế. Nhà văn Sương Nguyệt Minh: Lòng can đảm hay là… liều? Nhà báo Đinh Đức Lập: Không phải liều! Đó là ý chí chinh phục biển rất kiên cường, mãnh liệt. Chắc chắn họ phải có kinh nghiệm, trình độ đi biển và dĩ nhiên phải có tình yêu biển đến độ đam mê, không sợ hãi biển. Có một bằng chứng hết sức hùng hồn rằng: đất nước ta dài 3260km bờ biển, khoảng 3000 hòn đảo, từ hàng trăm năm trước đã có ngàn làng chài lênh đênh trên biển, có hàng triệu người sống ở vùng duyên hải, gắn bó suốt đời với biển, lấy biển làm nguồn sống là một sự thật hiển nhiên. Tôi cho rằng những ca khúc hay nhất là viết về biển, và chiếm số lượng nhiều nhất, nhiều hơn số ca khúc viết về rừng. Rõ ràng không phải tính cách, tâm lý dân tộc ta sợ biển. Không phải không có những khát khao chinh phục biển. Giáo sư Hoàng Đạo Kính: Tôi lại không nghĩ như anh Đinh Đức Lập. Cái điều anh vừa nói người dân bám biển mà sống cũng chỉ là tư duy đánh bắt ven bờ. Biển như anh Lập nói là cá, là cua, là tôm… là hải sản, chứ không phải là kỹ thuật hàng hải. Việt Nam chưa bao giờ có hàng hải, không có hàng hải có nghĩa là không có cảng biển, mà chúng ta chỉ có bến sông. Hàng hải phải là Hy Lạp, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hà Lan…Bây giờ là Hàn Quốc, Nhật Bản… Nhà báo Đinh Đức Lập: Anh Hoàng Đạo Kính nói Việt Nam chưa có đô thị biển là không đúng. Có một bài hát rất hay… Giáo sự Hoàng Đạo Kính: Anh Lập ơi! Tôi không nói chuyện bài hát ở đây… Nhà báo Đinh Đức Lập: … “những thành phố bên bờ biển cả, đã mọc lên chưa kịp soi gương. Những thành phố, những nàng tiên…” Ông cha ta và người Việt hiện đại đang vươn ra biển. Giáo sư Hoàng Đạo Kính: Vươn ở đâu? Vươn bao giờ? Nhà báo Đinh Đức Lập: Nếu không vươn ra thì làm sao chúng ta lấy được hiện vật gốm sứ, tên sắt, tiền đồng,… ở Hoàng Sa, Trường Sa từ thời Nguyễn. Nguyên cớ gì… nhạt biển? Nhà văn Sương Nguyệt Minh: Chúng ta đối thoại và đã vỡ vạc ra nhiều điều chưa biết trong quá khứ ông cha. Nhưng tôi vẫn kiên trì niềm tin rằng: Việt Nam là quốc gia có biển, song chúng ta chưa đánh giá hết tiềm năng và chưa làm giàu từ biển, chúng ta đã để hoài phí sức mạnh vật chất vô cùng to lớn mà thiên nhiên ban tặng. Hàng thiên niên kỉ chúng ta cứ loanh quanh thâm canh ở đồng bằng, cứ đến cửa sông, cứ chạm đến biển, mom men đến biển thì quay lại, không dám nhìn ra biển, không dám đi ra biển. Chúng ta không có những nhà thám hiểm phiêu lưu, can đảm như Magienlăng hay Côlôngbô của Bồ đào nha, hoặc ít ra như Mã Hoan, Trịnh Hòa của Trung Quốc. Có phải do yếu tố nhân chủng, do tâm lý tính cách dân tộc, do trình độ sản xuất tiểu nông manh mún, nhỏ bé… nên đứng trước cái kì vĩ, mênh mang của đại dương thì sợ hãi, không dám chinh phục biển? Hay còn những lý do gì nữa chằng néo, kìm hãm? Giáo sư Hoàng Đạo Kính: Tôi cho rằng: Thứ nhất, chúng ta chưa có tư duy chiến lược biển. Thứ hai, Việt Nam chưa có những bước đột phá cải cách kinh tế như Minh Trị nước Nhật. Có nghĩa là chưa có tư duy quốc gia. Nước ta chưa bao giờ là quốc gia biển, chứ nói gì đến cường quốc biển. Nhà báo Đinh Đức Lập: Là do tư duy người lãnh đạo đất nước từ xưa đến nay ít chú ý, và chưa thấy tầm quan trọng của biển. Có nghĩa là các triều đại cũ chưa có tư duy chiến lược về biển. Tôi nghĩ: Nếu Quang Trung Nguyễn Huệ không chết sớm thì Việt Nam sẽ có những thương thuyền vượt đại dương và chúng ta sẽ bắt đầu một thế kỉ đại dương từ thời Nguyễn Huệ. Giáo sư Hoàng Đạo Kính: Trong lịch sử, Nguyễn Huệ tư duy đường bộ chứ không phải tư duy đường thủy như Nguyễn Ánh. Cũng trong lịch sử, ông vua Lê Thánh Tông có tầm nhìn xa, đất nước phát triển toàn diện rực rỡ nhất thời phong kiến, có luật Hồng Đức và ông vua Minh Mạng có công thống nhất đất nước, chia địa lý hành chính các tỉnh rất phù hợp với văn hóa vùng miền, nhưng cả hai ông ấy cũng không có tư duy chiến lược về biển. Về tinh thần dân tộc, chúng ta không nghi ngờ lòng yêu nước của người Việt Nam , yêu nước đã thành chủ nghĩa đến đỉnh cao, nhưng tư duy kinh tế biển thì còn non, thiếu cái vĩ – cái to lớn. Nhà sử học Dương Trung Quốc: Xin nói thêm cho anh Hoàng Đạo Kính rõ để không nên bi quan đến thế: Nhiều chuyên gia nước ngoài cho rằng Việt Nam là quốc gia đã đóng góp to lớn về hàng hải xa xưa. Có giả thuyết đặt vấn đề: Bè mảng Thanh Hóa chính là phương tiện nối liền Đông Nam Á với nhiều vùng đảo Thái Bình Dương, hay ghe bầu xứ Quảng có năng lực vận tải rất lớn… Anh Hoàng Đạo Kính, anh Đinh Đức Lập và tôi mới ra Trường Sa về, tôi đã phải viết rằng: Có ra Trường Sa mới biết “biển mênh mông nhường nào”. Có ra Trường Sa mới thấy chí cả của cha ông ta từ nhiều thế kỷ trước đã vượt sóng dữ để vun vén cho giang sơn. Nhàbáo Đinh Đức Lập: Anh Hoàng Đạo Kính nói chuyện chiến lược biển xứ người đông tây, kim cổ, nhưng trước sau chúng ta cũng phải quay trở về thời hiện tại. Anh cho rằng Việt Nam không có tư duy quốc gia là không đúng. Mấy chục năm gần, chúng ta đã có tư duy chiến lược biển đông rồi. Giáo sư Hoàng Đạo Kính: Ở đâu? Bao giờ? Xin anh Lập cho biết nào? Nhìn ra biển, đi ra biển Nhà báo Đinh Đức Lập: Nếu tôi nhớ không nhầm thì ngày 22/9/1997, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 20-CT/TW về đẩy mạnh phát triển kinh tế biển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đến Hội nghị lần thứ tư ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá X) lại thông qua Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 9/2/2007 “Về chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020”. Nghị quyết nhấn mạnh "Thế kỷ XXI được thế giới xem là thế kỷ của đại dương” và xác định các quan điểm chỉ đạo về định hướng chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020; phấn đấu kinh tế trên biển và ven biển sẽ đạt từ 53-55% GDP và 55-60% kim ngạch xuất khẩu. Góp phần giải quyết các vấn đề xã hội, nâng cao đời sống ngư dân và người dân ven biển. Trước đó nhiều năm, Việt Nam đã ký‎ Công ước Biển 1982. Từ năm 1986 đến nay, Việt Nam đã hoạch định và thực hiện chính sách quốc gia về biển, đó là chiến lược: phát triển mạnh và vững bền ra hướng biển; kết hợp phát triển kinh tế biển với bảo vệ quốc phòng – an ninh trên biển. Chứng tỏ anh Hoàng Đạo Kính rất quan liêu và không cập nhật thông tin kịp thời. Nhà văn Sương Nguyệt Minh: Nghe anh Đinh Đức Lập nói thì có vẻ rất lạc quan. Nhà báo Đinh Đức Lập: Tôi không phải lạc quan, mà tôi nói trên nền tảng thực tế chúng ta đã làm được trên biển và thu lợi từ biển. Chúng ta vừa đi Trường Sa, anh thấy đó: Rất nhiều dàn khoan dầu khí sừng sững giữa đại dương và nguồn thu tài chính từ đó rất lớn. Nếu không nằm trong định hướng chiến lược phát triển kinh tế biển từ lâu thì sao lại có sự hiện diện của nó sinh động, hoành tráng thế. Tôi có cảm giác anh Hoàng Đạo Kính chỉ nhìn về quá khứ thấy thành tựu chinh phục biển nhỏ bé mà chưa nhận ra những nỗ lực chinh phục biển của chúng ta suốt mấy chục năm gần đây là không công bằng. Những nỗ lực ấy đã tạo nên những kết quả cực kì to lớn. Nhà văn Sương Nguyệt Minh: Tôi công nhận những điều anh Đinh Đức Lập nói. Nhưng, điều tôi muốn nói xa hơn, rộng hơn là vì sao chúng ta không trở thành cường quốc biển như Hà Lan, không có những hạm đội hoạt động không giới hạn như Liên bang Nga, hoặc xa xưa hơn là không có những chiến thuyền hùng mạnh như Hi Lạp – La Mã? Tôi rất muốn được nghe các anh cắt nghĩa điều đó. Anh Đinh Đức Lập nói: Chúng ta có nhiều giàn khoan khai thác dầu khí, có tầu thuyền đánh bắt ven bờ và cả xa bờ nữa. Nhưng, theo tôi cho dù khai thác tài nguyên và đánh bắt hiện đại đến bao nhiêu thì xét đến cùng về bản chất cũng chỉ là “hái lượm, săn bắt”. Công nghiệp chế biến còn rất nhỏ và manh mún. Dầu khí hút mãi, “hái lượm” mãi cũng hết. Cá tôm “săn bắt” cả con đòng đong cân cấn mãi cũng cạn kiệt. Có nghĩa là chúng ta đang làm cho tài nguyên biển nghèo nàn đi, một ngày nào đó biển sẽ rỗng không. Chiến lược biển là phải làm cho biển giàu có, biển sinh lợi và biển phục vụ con người cơ. Nhà báo Đinh Đức Lập: Có rồi. Anh Hoàng Đạo Kính có nhớ chúng ta ăn cá ở đảo Đá Tây là cánuôi đấy. Cắt nghĩa điều anh Minh nói dễ thôi: Trung Quốc, Hà Lan bao nhiêu năm không có chiến tranh. Người ta có thời gian hòa bình, trình độ kỹ thuật hơn mình và có bao nhiêu năm để xây dựng kinh tế nội địa và kinh tế biển. Việt Nam chúng ta đánh giặc liên miên, nhân tài vật vực phải tập trung cho thắng lợi cuối cùng, chẳng hở ra lúc nào rỗi rãi thì làm sao mà phát triển kinh tế biển. Nhà văn Sương Nguyệt Minh: Vâng! Các anh bàn về biển rất sôi nổi và thẳng thắn. Thời đại mới, tư duy mới. Vậy, theo các anh, chúng ta nên tư duy về biển và chiến lược biển như thế nào? Nhà sử học Dương Trung Quốc: Theo tôi, giờ đây phải hướng mối quan tâm và tầm nhìn của người dân ra biển Đông. Tất nhiên cần tăng cường đầu tư của Nhà nước để người dân có điều kiện thực hiện mối quan tâm của mình. Nước ta nằm trên bao lơn nhìn ra Thái Bình Dương, vấn đề không chỉ nhìn ra mà phải đi ra. Muốn phát huy trong cộng đồng khát vọng chinh phục biển cả, ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo quốc gia, cần phải tạo thói quen đi biển, tham gia giao thông bằng đường biển. Giáo sư Hoàng Đạo Kính: Trước hết thay đổi tư duy nhận thức về biển. “Đục” thật to “cửa sổ” nhìn ra nước ngoài để hội nhập quốc tế từ phía biển. Nhà văn Sương Nguyệt Minh: Nên có quy hoạch chi tiết kinh tế biển Việt Nam có hệ thống, và khoa học. Nhà báo Đinh Đức Lập: Tôi đề xuất: Cần phải đánh giá sớm tổng quát về thực lực tiềm năng biển Việt Nam . Lợi ích kinh tế biển hiện nay thể hiện trong trạng thái động, có nghĩa là có nhiều nước đang tranh chấp và xâm hại chủ quyền biển, thêm lục địa của Việt Nam, nên giải quyết vấn đề này thật khôn khéo, mềm rẻo, tế nhị và có hiệu quả thì biển Đông sẽ yên, và chúng ta nhìn ra biển, đi ra biển mới vững chắc. Thưa các anh! Dù tư duy, ý kiến có khác nhau, nhưng trên hết, tôi vẫn nhận ra ở các anh một tấm lòng yêu biển tha thiết, chân thành, thẳng thắn, vừa lo lắng, trăn trở vừa hi vọng Chiến lược biển sẽ mở ra Một thế kỷ đại dương của Việt Nam . Thay mặt BBT, tôi xin cảm ơn các anh đã tham gia cuộc Bàn tròn tháng 7 của báo Đại đoàn kết (Nguyệt san). Nhà văn Sương Nguyệt Minh (ghi chép)

Nguồn: http://www.vanchuongviet.org/index.php?comp=tacpham&action=detail&id=16954