Nước cờ cho Việt Nam

Nước cờ cho Việt Nam

Hành động vi phạm chủ quyền của Việt Nam mà Trung Quốc gây ra ở Biển Đông đã thu hút sự chú ý của báo chí truyền thông trong nước và quốc tế suốt hơn 3 tuần qua. 

Trong số các bài viết phân tích và nhìn nhận về sự kiện này thì bài dưới đây có góc nhìn khá mới và đặc biệt. Tác giả đặt vấn đề khi Việt Nam ta đã “đối diện với Trung Quốc” (tức sự căng thẳng khác thường so với thời gian trước 2/5 vừa qua) thì chúng ta sẽ/nên “chơi nước cờ nào?". 

Xin đăng lại đây để bà con và bầu bạn trên mạng tham khảo.   

   

Vệ Nhi

----- 

Đối diện với Trung Quốc, nước cờ nào cho Việt Nam trên bàn cờ thế giới hiện nay?

Tác giả: Lê Nguyên

LTS - Trong những ngày này tình hình Biển Đông đang rất nóng. Trung Quốc đã ngang ngược đưa dàn khoan “khủng” Hải Dương 981 và kéo theo là rất nhiều tàu, kể cả tàu chiến và máy bay vào vùng thềm lục địa và vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam, làm cho tình hình hết sức nguy hiểm. Trung Quốc đã tự lột mặt nạ “trỗi dậy trong hòa bình”, hiện hình chủ nghĩa bành trướng Đại Hán.

Trong cuộc thử thách trước mắt, và lâu dài, với kẻ hàng xóm khổng lồ độc ác, tham lam, và trong thế giới đầy biến động khó lường hôm nay, và ngày mai, Việt Nam sẽ lựa chọn thế ứng xử, con đường đi của mình như thế nào là câu hỏi lớn không chỉ đối với các nhà lãnh đạo đất nước mà cả dân tộc, và mỗi người dân. Làm thế nào để chúng ta vẫn giữ được tư thế độc lập tự chủ nhưng vẫn có bạn bè đồng minh trong thế giới đầy nghi kỵ và ai cũng đề cao lợi ích quốc gia – dân tộc lên trên hết là một bài toán rất  khó giải.  Sau đây là một bài viết trước khi sự kiện dàn khoan Hải Dương 981 xảy ra nhưng thiết nghĩ vẫn có ý nghĩa như một ý kiến cá nhân để mọi người có thể tham khảo.  Đây không phải là quan điểm của tòa soạn.

Nếu lấy cái mốc 2007-2008 là thời điểm có những sự kiện quan trọng mang tính bước ngoặt – trong nước, năm 2007, lần đầu tiên có sự bùng nổ các phong trào biểu tình chống Trung Quốc vốn kết tụ từ những âm ỉ trước đó, và trong quan hệ với quốc tế, từ năm 2008, Việt Nam chính thức trở thành thành viên của WTO – thì có thể thấy trong vòng dăm năm trở lại đây, Việt Nam đang dần tiến tới một khúc quanh quan trọng mang tính quyết định cho vận mệnh của chính mình. 

Nếu đặt Việt Nam giữa các “ông lớn” trên bàn cờ thế giới hiện nay và thu gọn lại thành một quan hệ tay ba Việt Nam – Trung Quốc – Hoa Kỳ thì có thể công thức hoá khúc quanh quan trọng này dưới dạng các câu hỏi mang tính chiến lược, và việc lựa chọn đáp án nào sẽ mang tính quyết định cho vị thế của Việt Nam trên sân khấu chính trị châu Á – Thái Bình Dương cũng như thế giới nói chung: 1/ Đi gần hơn nữa với Trung Quốc trên mặt trận chống lại sức ảnh hưởng (ảnh hưởng vốn có và nỗ lực ảnh hưởng trở lại mang tính chiến lược) của Mỹ? 2/ Cố gắng giữ thăng bằng, hay là đu dây, giữa các cường quốc mà đặc biệt là giữa hai gã khổng lồ của thế kỉ 21 là Mĩ và Trung Quốc? và 3/ Trở thành đồng minh với Mĩ trong nỗ lực ngăn chặn Trung Quốc?

Thực ra đã có nhiều bài báo từ nhiều phía, nhiều lực lượng khác nhau trực tiếp hoặc gián tiếp cổ xuý và vận động cho từng đáp án này. Trước hết đánh giá một cách sơ bộ về 3 câu hỏi: câu 1 dường như ít có khả năng xảy ra, bất chấp những cáo buộc, đôi khi là cực đoan, của các tiếng nói bất mãn trong và ngoài nước trước những phản ứng có vẻ như quá nhu nhược của Việt Nam trước các động thái của Trung Quốc trong thời gian gần đây. Ngoại trừ những tuyên bố phần nhiều là có tính toán về mặt ngoại giao và thường được để cho giới lãnh đạo cấp cao Việt Nam về bên Đảng lên tiếng, cộng với những tuyên bố vừa cứng rắn, doạ dẫm, vừa phủ dụ lôi kéo của phía Trung Quốc được thể hiện qua tờ Hoàn cầu Thời báo, thì khó có thể tưởng tượng được kịch bản 1 này lại được Việt Nam lựa chọn. 

Hai lựa chọn còn lại (giữ thăng bằng, đu dây, hay liên minh với Mĩ) thường gây nhiều tranh cãi nhất, và sẽ là trọng tâm mà tôi phân tích ở đây. Do vậy, trong bài báo này tôi sẽ đặt mối quan hệ này vào một bối cảnh rộng hơn với việc khu biệt hoá thành 6 lực lượng trên sân khấu chính trị châu Á – Thái Bình Dương hiện nay: 1/ Việt Nam – 2/ Trung Quốc – 3/ Hoa Kỳ – 4/ Đông Nam Á – 5/ Các cường quốc bậc trung hoặc từng là siêu cường có mối ràng buộc gần với những động thái giữa ba bên (Việt – Trung – Mỹ) bao gồm Ấn Độ, Nhật, Hàn Quốc, Australia, và Nga – 6/ Liên Âu và phần còn lại của thế giới nói chung. Sau khi phân tích những vấn đề nội tại trong sự phát triển của Việt Nam và mối quan hệ giữa Việt Nam với các lực lượng còn lại, tôi sẽ cố gắng đi tới câu trả lời là một lựa chọn nước cờ cho Việt Nam.

Về cơ bản, mối tương tác giữa các lực lượng nêu trên là mối tương tác dựa trên sự ràng buộc giữa giá trị và lợi ích.[i] Mối quan hệ giữa Việt Nam với các lực lượng còn lại do vậy cần được các nhà hoạch định chính sách nhìn nhận trong mối tương tác giữa giá trị và lợi ích này. Trong điều kiện hội nhập ngày càng sâu rộng vào một thế giới toàn cầu hoá, không quá khó để xác định và đánh giá bình diện giá trị: đó là các giá trị về tự do, dân chủ và luật chơi quốc tế. Đó là các yếu tố cần thiết vừa đem lại chính “giá trị” và “lợi ích” cho người dân trong nước, vừa tạo nên “quyền lực mềm” cho quốc gia với tư cách là một đối thủ trong cuộc chơi toàn cầu. 

Bình diện còn lại, “lợi ích,” mới là yếu tố khó giải quyết vì bản chất của con người – xét ở cấp độ cá nhân cũng như một thực thể lớn hơn và trừu tượng hơn là quốc gia – là lòng tham. Lòng tham này được kích thích hay chế ngự dựa vào các yếu tố, thứ nhất là thực lực của bản thân từng đối thủ, và thứ hai là các “giá trị.” Nếu một lực lượng nào đó trên bàn cờ chính trị này bị chi phối quá lớn bởi bình diện “lợi ích” và bất chấp cả bình diện “giá trị,” lúc đó tất yếu nảy sinh mâu thuẫn và xung đột với các lực lượng còn lại. Các thế lực có thực lực yếu hơn, do vậy thường nhấn mạnh bình diện “giá trị,” dựa vào “giá trị” để bảo vệ mình, tất nhiên đồng thời với đó là tranh thủ thời gian để phát triển thực lực, tăng sức mạnh thực tế hỗ trợ cho cuộc cạnh tranh.

Trong thời gian qua, có thể quan sát thấy các nhà lãnh đạo Việt Nam đã có những bước đi khá khôn ngoan và đúng hướng trong việc nhấn mạnh “giá trị” đồng thời ra sức củng cố và phát triển thực lực của mình. Bên cạnh việc mua sắm thêm nhiều vũ khí hiện đại để xây dựng một lực lượng quân đội ngày càng tinh nhuệ như là những biểu hiện cụ thể nhất của việc phát triển thực lực, ít nhất là đủ sức răn đe đối thủ, việc Quốc hội Việt Nam bỏ phiếu thông qua luật biển vào cuối tháng 6 vừa rồi với những điều chỉnh cho phù hợp hơn với luật quốc tế, chính là những điều chỉnh khôn ngoan để phát triển bình diện “giá trị,” tranh thủ sự ủng hộ của quốc tế.

Đó chính là những động tác cụ thể trong chiến lược xây dựng và bảo vệ đất nước thực hiện theo nguyên tắc tự lực tự cường mà Việt Nam đã quá thấm thía trong suốt chiều dài lịch sử của mình. Song đặt trong bối cảnh toàn cầu hoá, cộng với một thực tế là thực lực của mình còn rất yếu nếu so sánh với Trung Quốc sát cạnh như một gã khổng lồ và tham lam, những động tác trên là không đủ nếu thiếu đi những tương tác với các lực lượng bên ngoài còn lại trong sơ đồ nêu trên. Vấn đề cần đặt ra, do vậy, là phải đánh giá được “giá trị,” “lợi ích” và ý đồ của mỗi thế lực nêu trên trong cuộc chơi để từ đó có những bước đi hợp lí trong quan hệ với từng đối tượng.

Cho đến thời điểm này thì có thể nói không quá khó để nhận ra ý đồ, tham vọng của từng bên trong mối quan hệ Việt Nam – Trung Quốc. Với Việt Nam, trước hết là bảo vệ những lợi ích chính đáng của mình theo đúng quy định của luật quốc tế về phạm vi 200 hải lí của khu vực đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam; tiếp theo, bảo vệ phần đảo (Hoàng Sa và Trường Sa) mà mình đã chiếm hữu và quản lí liên tục trong lịch sử. Với Trung Quốc, hiện tại khó có thể dám phiêu lưu vào một xung đột quân sự trên biển Đông, song tham vọng lợi ích của nó đã quá rõ ràng: quyết tâm cướp đoạt Hoàng Sa và Trường Sa, biến 80% diện tích biển Đông thành cái ao nhà của mình, từ đó thực hiện tham vọng lớn hơn: dùng biển Đông làm bàn đạp tiến ra xưng hùng với thế giới.

Do vậy, trong mối quan hệ trực tiếp với Trung Quốc, bên cạnh gấp rút trở thành một thực lực đủ mạnh về kinh tế lẫn quốc phòng, Việt Nam cần phải cho Trung Quốc thấy giới hạn của sự hoà hiếu và tính nguyên tắc trong việc quyết tâm bảo vệ chủ quyền của mình. Bên cạnh một số chiến lược đã và đang được các nhà lãnh đạo Việt Nam thực hiện như chiến lược “nhím xù lông,” chiến lược “chống tiếp cận,” Việt Nam cần phải sử dụng đa dạng các phương cách khác nhau như ngoại giao nhân dân, ngoại giao đa phương, tranh thủ nước lớn và cộng đồng quốc tế. 

Đặc biệt Việt Nam có thể sử dụng truyền thông và tiếng nói của các học giả để nói cho Trung Quốc hiểu rằng Việt Nam sẵn sàng chiến đấu đến cùng một khi bị dồn đến chân tường, rằng gây sự với Việt Nam, Trung Quốc có thể lặp lại sai lầm trong lịch sử: 600 năm trước, bại trận ở Việt Nam đã khiến nhà Minh phải co về cố thủ nội địa và từ bỏ mộng vươn ra đại dương của mình. Lần này cũng vậy, sa lầy vào một xung đột quân sự lâu dài với Việt Nam có thể sẽ khiến Trung Quốc trở nên khốn đốn và tan tành mộng bá chủ toàn cầu.

Trong quan hệ giữa Việt Nam với lực lượng ngoài Trung Quốc, lực lượng số 6, tức “EU và phần còn lại của thế giới nói chung,” là ở xa nhất và có tác động ít trực tiếp nhất. Song EU với tư cách là một thực thể kinh tế quan trọng và cái nôi của các giá trị toàn cầu như tự do, dân chủ, vai trò của nó cũng không hề nhỏ. Về mặt kinh tế, có thể thấy sự ràng buộc rất lớn giữa EU như là một khu vực đang phải đối diện với những khó khăn rất lớn về kinh tế, và Trung Quốc như là một thế lực kinh tế mới nổi, có dự trữ ngoại tệ rất lớn và một công xưởng sản xuất hàng hoá cho toàn thế giới. Sự phụ thuộc về mặt kinh tế, tài chính của EU và Trung Quốc là điều có thể trông thấy rõ, song không vì thế mà Trung Quốc có thể hoàn toàn khuất phục được EU trong việc ủng hộ các tham vọng quá đáng về lợi ích của mình. 

Bên cạnh đó, các nước EU cũng ngày càng tỏ ra e ngại Trung Quốc không chỉ như một thế lực hung hãn đang trỗi dậy, mà còn vì bản chất của nó là một sự kết hợp giữa nền toàn trị phi dân chủ với một chủ nghĩa tư bản hoang dã sẵn sàng vi phạm các cam kết về an toàn thực phẩm cũng như về luật lệ quốc tế và về nhân quyền nói chung chỉ để thực hiện các tham vọng lợi ích của mình. Do vậy, trong mối quan hệ với lực lượng này (EU và phần còn lại của thế giới nói chung), Việt Nam cần có những cải cách mạnh mẽ hơn nữa về kinh tế và chính trị để biến mình thành một địa chỉ hấp dẫn cho quan hệ kinh tế với EU, xây dựng sự ràng buộc lợi ích lớn hơn giữa hai bên. Những cải cách về chính trị cũng là để đi gần hơn với EU và tranh thủ sự ủng hộ của EU trên bình diện “giá trị.”

Các cường quốc bậc trung trong vùng (Ấn Độ, Nhật, Hàn Quốc, Australia, và Nga) ở các mức độ khác nhau đều có xung đột về lợi ích với Trung Quốc và ngày càng cảnh giác trước một Trung Quốc hung hãn. Nhật, Hàn Quốc, Australia và ở một góc độ nào đó là Ấn Độ, đều là đồng minh của Mĩ. Tuy có thể không nói ra trực tiếp, song kiềm chế một nước Trung Quốc độc đảng và tham lam đều là mục tiêu chung của các quốc gia này dưới sự dẫn dắt của Mĩ. Trường hợp của Nga có phức tạp hơn. 

Nga từng là siêu cường một thời, song với tình hình hiện thời, uy thế ngày xưa đã mất cũng như mối ràng buộc quyền lợi của Nga với Việt Nam và vùng Đông Nam Á không còn trực tiếp thiết thân như xưa, cho nên trong bài toán Việt – Trung hiện nay, tạm thời có thể xếp Nga vào nhóm các cường quốc bậc trung trong vùng này. Nga có quan hệ lợi ích kinh tế mật thiết với Trung Quốc và có thể liên minh tạm thời với Trung Quốc để kiềm chế Mĩ. Song về lâu dài, Nga không thể trở thành đồng minh với Trung Quốc và vẫn luôn cảnh giác với Trung Quốc, không muốn Trung Quốc vươn lên lãnh đạo thế giới. Xét về bình diện “giá trị,” dù hiện thời chính quyền Putin có là một chế độ độc tài được bọc ngoài bởi một lớp nhung dân chủ, thì về lâu dài, xã hội – văn hoá Nga vẫn gần gũi Mĩ – Âu hơn là với Trung Quốc. 

Chiến lược của Việt Nam do vậy phải không ngừng củng cố quan hệ kinh tế và chính trị với các cường quốc này, lôi kéo các cường quốc này can dự sâu hơn vào vấn đề biển Đông, tăng cường sự ràng buộc về mặt lợi ích với các nước, đồng thời cần cải cách chính trị, phát huy tự do dân chủ để tranh thủ sự ủng hộ của các cường quốc này trên bình diện “giá trị.”

Thực ra hai lực lượng khó giải quyết nhất chính lại là ASEAN và một phần nào đó là Mĩ. Với Asean, trước hết phải có những phương thức ngoại giao khác nhau để các nước trong khối thấy được yêu cầu đoàn kết để tiếng nói chung bởi Trung Quốc sẽ là một thế lực có tiềm năng gây nguy hại không chỉ với những nước có can hệ trực tiếp về mặt lợi ích với Trung Quốc, mà còn đối với cả khu vực và thậm chí là cả khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Song, đối phó với việc Trung Quốc đang dùng quyền lực của cơ bắp lẫn đồng tiền để khiến Asean phải thúc thủ, Việt Nam không thể đủ tài chính và cơ bắp để chạy đua theo cách đó với Trung Quốc. 

Một chiến lược thu phục lâu dài đối với các nước Asean mà Việt Nam cần tạo ra phải là sự thu phục bằng quyền lực mềm, bằng “giá trị”. Muốn làm được điều đó, bản thân Việt Nam phải chứng tỏ mình sẵn sàng tạo nên và đi theo các “giá trị” ấy, thông qua đó tác động lên những nước đang hoặc có nguy cơ rơi vào vòng tay Trung Quốc, giúp các nước cảnh giác trước những mối lợi trước mắt do Trung Quốc đem lại, và nhận ra rằng các bình diện “giá trị” như tự do, dân chủ, pháp quyền là cái đích tất yếu cần phải đi đến để đảm bảo một sự phát triển bền vững cho mỗi quốc gia, giúp mỗi quốc gia kia tự xây dựng nên “sức đề kháng” đối với một gã láng giềng khổng lồ, độc tài và tham lam.

Song những diễn biến căng thẳng của diễn đàn khu vực ASEAN lần thứ 19 vừa diễn ra tuần rồi với sự thất bại của cả khối không đưa ra được tuyên bố chung buộc các nhà lãnh đạo Việt Nam phải thấy rằng với toàn bộ tính chất phức tạp về lịch sử, tôn giáo, chính trị, địa dư,… giữa 10 nước, phải mất một thời gian khá dài, có thể lên tới tầm ít nhất vài thập kỉ, thậm chí là nửa thế kỉ nữa thì ASEAN mới có thể tạo ra được một sự thống nhất như của châu Âu hiện thời. Dựa vào Asean là cần thiết nhưng không đủ, đặc biệt không kịp cho diễn tiến phát triển dồn dập của bàn cờ chính trị khu vực, và cho những tình huống cấp bách có thể xảy đến bất cứ lúc nào. Con bài chốt, chung quy lại, không ai khác, chính là Mĩ.

Với Mĩ, bên cạnh sự khó khăn mà nền kinh tế khổng lồ này đang gặp phải, sự phụ thuộc về mặt kinh tế vào Trung Quốc, Mĩ còn tỏ ra e dè ngại va chạm với Trung Quốc phần nhiều vì những lí do lịch sử: những va chạm và thất bại của Mĩ ở Đông Á (chiến tranh Triều Tiên) và Đông Nam Á (chiến tranh Việt Nam) trong thế kỉ 20 luôn luôn nằm trong thế kình địch với Trung Quốc. Đó vẫn là những vết thương lịch sử khiến Mĩ thận trọng và cân nhắc kĩ cho mỗi hành động trong hiện tại. Trong mối quan hệ Việt – Mĩ, hai bên đã có những bước tiến dài đáng kinh ngạc sau khi bình thường hoá vào năm 1995, song mối nghi kị lẫn nhau vẫn chưa phải là hoàn toàn chấm dứt. Mĩ, ở một mức độ nào đó hẳn vẫn còn cái nhìn nghi ngại về Việt Nam.

Ngược lại, Việt Nam hẳn cũng vẫn còn nghi ngại Mĩ rất nhiều vì vẫn chưa quên nỗi đau về việc bị các cường quốc trong thế kỉ 20 thoả hiệp trên lưng mình, trong đó có Mĩ. Song, quá khứ là bài học cần phải nhớ để rút ra kinh nghiệm cho bài toán hiện tại và tương lai; trong khi đó, xét trên tổng thể, chỉ có Mĩ là lực lượng duy nhất có thể làm đối trọng với Trung Quốc hiện nay.

Như vậy, qua sự phân tích các bình diện “giá trị,” “lợi ích” và ý đồ của từng lực lượng trong sơ đồ trên, có thể đi đến một nhận định: bài toán then chốt nhất trong số các bài toán trên là phát triển mối quan hệ với Mĩ, lấy Mĩ làm đối trọng chính hỗ trợ cho sự đương đầu với Trung Quốc. Và trước hết, vấn đề then chốt trong bài toán then chốt cần giải này là phải cố gắng xoá tan sự nghi ngại đến từ cả hai phía, xây dựng và phát triển lòng tin lẫn nhau.

Làm thế nào để đạt được điều đó? Câu trả lời là: phải làm thế nào để cho hai bên tương hợp về “giá trị” và “lợi ích.” Tương hợp về “lợi ích” gần như đã không cần bàn cãi: bên cạnh yếu tố kinh tế thì xét về mặt địa – chính trị chiến lược, trong khi Việt Nam cần Mĩ làm đối trọng với Trung Quốc, Mĩ cũng rất cần Việt Nam như là một mắt xích quan trọng trong việc thực hiện kiềm chế tham vọng của Trung Quốc để cố gắng giữ ngôi vị bá chủ và tham vọng toàn cầu của mình. Song Mĩ hẳn cũng cảm thấy e ngại nếu đối tác của mình là một Việt Nam èo uột về thực lực kinh tế và bạc nhược về ý chí.

Sự “quyền biến” của Mĩ trong mối quan hệ với hai nước đồng minh của mình là Nhật Bản với Phillipines trong cuộc đối đầu với Trung Quốc vừa qua đưa ra cho Việt Nam những bài học quan trọng: Mĩ sẵn sàng “cắt nghĩa” bản hiệp ước an ninh với Nhật theo hướng có lợi cho Nhật, tuyên bố có trách nhiệm bảo vệ quần đảo Senkaku (mà Trung Quốc gọi là Điếu Ngư Đài) cho Nhật bởi một thực tế thấy rõ là Nhật có thực lực. Trong khi đó, tình hình ngược lại với Phillippines trong vụ xung đột ở bãi đá ngầm Scarborough bởi thực lực của nước này quá yếu, đặc biệt là về mặt quân sự – quốc phòng.

Những cố gắng trong việc giữ thăng bằng giữa hai cường quốc Mĩ và Trung Quốc, kéo các cường quốc khác tham gia vào cuộc chơi để tăng thanh thế cho bản thân, đồng thời bên cạnh đó là những bước đi thận trọng, kín đáo ngày càng gần gũi hơn với Mĩ, là những nước đi khôn ngoan của các nhà lãnh đạo Việt Nam. Song một vấn đề chiến lược quan trọng mà các nhà lãnh đạo Việt Nam phải thống nhất được với nhau, đó là giữ mối cân bằng này đến mức nào, đằng sau mối cân bằng này là mục tiêu chiến lược nào cần hướng đến.

Liệu mối cân bằng này có duy trì mãi được không? Và quan trọng hơn, liệu mối cân bằng này có là giải pháp tối ưu hỗ trợ Việt Nam trong cuộc đối đầu với Trung Quốc hay không? Nếu câu trả lời là “không” thì lãnh đạo Việt Nam phải trả lời tiếp câu hỏi: Vậy phải xây dựng mối quan hệ với Mĩ đến mức độ nào mới đủ sức làm thoái lui dã tâm của Trung Quốc và trong tình huống khẩn cấp xảy ra (một cuộc xung đột vũ trang chẳng hạn) thì lập tức có ngay lực lượng hỗ trợ đủ mạnh để đập tan ý chí của Trung Quốc? Trả lời câu hỏi này đồng nghĩa với việc các nhà lãnh đạo Việt Nam cần phải xác quyết một mục tiêu chiến lược rạch ròi, phải thống nhất được với nhau và quyết tâm đi tới mục tiêu đó. Mục tiêu đó là gì?

Dự đoán chính trị là một điều rất khó. Trong khoa học chính trị, người ta thường đưa ra các dự báo dựa trên các biến thiên (tham số) là các hành động của mỗi bên trong cuộc chơi chung, theo công thức: nếu các tham số a, b thì sẽ cho ra kết quả X; nếu các tham số là c, d thì sẽ cho ra kết quả Y. Trong bài toán đang đặt ra cho Việt Nam ở đây cũng vậy. Một kịch bản tốt đẹp và có phần lí tưởng là Trung Quốc sẽ gạt bỏ “lợi ích” của mình để tuân theo “giá trị” chung; lúc đó chiến lược giữ thăng bằng của Việt Nam hẳn tiếp tục phát huy tác dụng. 

Song dựa trên các dữ kiện lịch sử với các tham số như chủ nghĩa dân tộc của người Trung Quốc và chủ nghĩa bành trướng đại Hán cũng như diễn biến dồn dập và căng thẳng gần đây, rõ ràng kịch bản trên khó lòng xảy ra. Trung Quốc có vẻ không sẵn sàng từ bỏ “lợi ích” của mình và đồng thời có vẻ không còn che giấu cho tham vọng soán ngôi bá chủ toàn cầu. Do vậy Việt Nam cũng phải sẵn sàng các bước đi cần thiết cho chiến lược của mình trong cuộc chơi này. Theo đó, Việt Nam cần tiếp tục cố gắng giữ thăng bằng trong chừng mực còn thấy nó cần thiết, trong khi đó phải luôn tỉnh táo quan sát và dự báo động thái của đối thủ.

Đồng thời, bằng các cách thức không khoa trương gây ồn ào và khó chịu không cần thiết cho đối thủ, Việt Nam cần đi tới với Mĩ càng thân thiết càng tốt để làm sao có thể thiết lập một mối quan hệ Việt – Mỹ có tính đồng minh không chính thức hay có thể gọi là đồng minh dự bị, chẳng hạn như mối quan hệ giữa Mĩ và Singapore hiện nay. Mối quan hệ đồng minh dự bị có sự ràng buộc cần thiết nhất định nào đó về mặt hỗ trợ quân sự giữa hai bên, đồng thời nó có tính bước đệm cho một quan hệ đồng minh chính thức, để khi cần thiết, việc biến quan hệ đó trở thành đồng minh chính thức chỉ còn là công việc thay đổi tên gọi trên giấy tờ.

Trong dự đoán của tôi, dù còn những trở ngại và tranh cãi nội bộ, các nhà cầm quyền Việt Nam hẳn cũng đã tính đến các bước đi này. Song vấn đề đặt ra là trong khi khéo léo giữ mối thăng bằng, phải làm sao để cho các bước đi này có tiến độ nhanh hơn. Để đạt được tiến độ cần thiết cũng như là một mục tiêu chiến lược cần hướng đến là mối quan hệ đồng minh dự bị như là bước đệm cho việc trở thành đồng minh chính thức, Việt Nam còn nhiều việc cần phải làm. Xét từ mối quan hệ giữa “giá trị” và “lợi ích” mà tôi nêu trên, rõ ràng lời giải là phải làm cho “giá trị” và “lợi ích” giữa hai bên trở nên tương hợp. 

Mĩ kêu gọi Việt Nam tham gia vào TPP và Việt Nam đã có phản hồi tích cực, sẵn sàng tham gia, đó là những bước đi rất quan trọng và hữu ích. Mĩ cũng nên có một số hành động mang tính biểu tượng, chẳng hạn huỷ bỏ lệnh cấm bán vũ khí sát thương cho Việt Nam để thứ nhất, thể hiện sự hợp tác toàn diện về mặt quân sự; thứ hai, nó như là một sự khuyến khích động viên cho Việt Nam tiếp tục cải cách, dân chủ hoá; và thứ ba, rõ ràng Mĩ cũng thu được mối lợi của việc xuất khẩu vũ khí mà lâu nay, bất chấp lệnh cấm trên của Mĩ, Việt Nam vẫn có nguồn cung ứng hữu hiệu từ Nga.

Song mong muốn là một chuyện, thực tế lại là chuyện khác và phức tạp hơn nhiều. Không phải cứ muốn kết ước đồng minh là lập tức có thể đặt bút kí kết ước đồng minh. Bên cạnh việc phải có những nước đi khéo léo và tiệm tiến, tránh gây sốc cho một Trung Quốc khổng lồ ngay sát bên, thì còn một trở ngại khác quan trọng hơn cần phải giải quyết: dù sao đi nữa cũng khó có thể tưởng tượng được việc Mĩ lại có một đồng minh là một quốc gia cộng sản. Và Việt Nam cũng khó tưởng tượng nổi mình lại là đồng minh với kẻ thù xưa. [...].

Phạm vi bài viết này không cho phép bàn quá rộng, song có thể dễ dàng đồng ý với nhau là nền kinh tế phát triển mạnh và vững chắc, bền vững chỉ khi được hỗ trợ bởi một thể chế dân chủ, và sự vững mạnh về kinh tế phải đi kèm với sự giàu có, sự tự do và các giá trị dân chủ cho mỗi người dân.[ii] Nếu bước đi này xảy ra, Mĩ có thể (và nên) phản hồi theo hướng tích cực là hình thành một quan hệ đồng minh dự bị với Việt Nam để khi chín muồi, mối quan hệ đồng minh dự bị này có thể dễ dàng chuyển thành đồng minh chính thức.

Một phản biện có thể được đặt ra ở đây là: giả sử Trung Quốc trở nên “biết điều hơn” và dần đi đến một xã hội dân chủ thực sự (kịch bản 1 có tính lí tưởng tôi nêu ở trên), thì có cần thiết trở thành đồng minh (dự bị hoặc chính thức) với Mĩ không? Câu trả lời vẫn là “CÓ” bởi 2 lí do: thứ nhất, dù thế nào đi nữa thì mô hình dân chủ Mĩ vẫn là một mô hình tiên tiến. Kết ước đồng minh với một nước có một mô hình xã hội tiên tiến như vậy không có gì đáng ngại, hơn nữa rất có thể nó sẽ hỗ trợ rất nhiều cho Việt Nam trong việc trở nên hùng mạnh và dân chủ. 

Thứ hai, thực tế chứng minh rằng Mĩ vẫn có thể trở thành đồng minh với chính kẻ thù cũ của mình, trong số đó có nhiều nước có đầy đủ tiềm năng để trở thành đối thủ cạnh tranh ngôi vị với Mĩ, chẳng hạn Nhật. Hơn nữa, nếu kịch bản lí tưởng đó xảy ra (Trung Quốc trở thành một xứ dân chủ thực sự) thì khi đó, cuộc cạnh tranh Trung – Mĩ hẳn cũng sẽ thay đổi tính chất rất nhiều, và trong điều kiện quan hệ Việt – Mĩ đã chín muồi, việc Việt Nam trở thành đồng minh với Mĩ hay không chỉ còn là vấn đề thủ tục.

Một khi đã phân tích thấu đáo từng lực lượng trên bàn cờ chính trị thế giới, dự đoán các kịch bản khác nhau cho cuộc chơi này, từ đó xác quyết cho mình chiến lược cần theo đuổi và cái đích cần đi tới, thì việc đạt được kết quả hay không chỉ còn phụ thuộc vào ý chí và sự khôn ngoan của các nhà lãnh đạo Việt Nam. Một điều tưởng đã nhàm, song chung quy lại, rõ ràng cái cần phải làm ngay và làm xuyên suốt, vẫn là đân chủ hóa đất nước, xây dựng một nhà nước pháp quyền thực sự với một thể chế tiến bộ. Đó vừa là việc tất yếu để xây dựng một nước Việt Nam hùng mạnh đặng theo đuổi triết lí tự lực tự cường đã được đúc rút qua chiều dài lịch sử chống ngoại xâm, vừa là điều kiện cần để có thể xây dựng mối quan hệ đồng minh dù là dự bị hay chính thức với Mĩ.

L.N.

Nhiều quân bài nhưng phải "chọn cách chơi"

 

Nhiều quân bài nhưng phải “chọn cách chơi” 

Bài viết dưới đây đăng trên tuanvietnam (VietnamNet) có một số điểm rất đáng chú ý. Đây là bài phỏng vấn của nhà báo Huỳnh Phan với ông Pierre Journoud, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Học viện Quốc phòng Pháp.

Với cái nhìn của một nhà nghiên cứu chiến lược, lại chuyên sâu về lĩnh vực quân sự và quốc phòng, nên sự nhận xét và đánh giá của ông P. Journoud xung quanh mối quan hệ Việt Nam – Trung Quốc và cách xử sự, ứng phó sao cho hợp lý, phù hợp với những đòi hỏi mới của thời cuộc... mà cuộc chuyện trò gợi mở lên là những chủ điểm đáng để chúng ta phải quan tâm suy nghĩ. 

Có thể nói về đại thể, trong một đoạn chuyện trò ngắn (vì dưới đây chỉ trích phần 1 trong bài phỏng vấn dài nói trên), người đọc đã có thể hình dung một loạt vấn đề tế nhị và phức tạp trong quan hệ Việt Nam - Trung Quốc (và các mối quan hệ liên quan với các nước khác), cũng như sự ứng xử, đối sách của một số nước trong khu vực cũng như trên thế giới đối với một cường quốc đang lên như Trung Quốc... , những điều đó đã được nhà nghiên cứu chiến lược trả lời một cách khá thẳng thắn, thực chất và không ngại va chạm...

Có một điều lý thú là hình như nhà nghiên cứu này đồng tình với cách đánh giá là Việt Nam lúc này có nhiều con bài lựa chọn (ông nói cụ thể: "Việt Nam có nhiều con bài trong tay để lựa chọn"), nhưng vì vậy cũng đương nhiên đặt ra cho Việt Nam phải chọn được cách chơi thế nào khi có "nhiều con bài".

Còn nếu khu biệt nó, theo cách hiểu một chiều, là khi có quá nhiều con bài để chơi mà mỗi con ta đánh một kiểu, không có một sự lựa chọn có tính chiến lược và lâu bền, thì sẽ rơi vào tình cảnh: một là không hiệu quả, hai là có thể nguy hiểm cho người chơi... Bởi không chừng con bài nọ lầm chém “đứt tay” con bài kia, chém đứt tay ngay chính mình; hoặc có thể bị lâm vào cảnh lắm mối tối nằm không, xôi hỏng bỏng không cũng là điều khó tránh khỏi.

Liệu có phải những điều được trình bày đó chính là bản thông điệp ngắn gọn toát ra từ một nhà nghiên cứu chiến lược “không phe bên nào” từ bên Pháp kia lúc này muốn nhắn nhủ Việt Nam lúc này hay không?

Vệ Nhi

 

 

------

 

"Việt Nam đang chơi mọi quân bài mình có"

 

Lãnh đạo Việt Nam có thể chọn một cách tương tự như De Gaulle đã làm trong những năm '60. Tất nhiên, bối cảnh đã thay đổi, TS Pierre Journoud, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Học viện Quốc phòng Pháp tư vấn.

 

 

Tìm điểm rơi

 

Ông có nói thời điểm này, chính Việt Nam cũng đang đứng trước tình thế là quân cờ trên ván cờ chiến lược của các nước lớn, nhất là trong vấn đề Biển Đông...?

 

Đúng vậy. Nhưng tôi nghĩ Việt Nam rất khôn khéo trong việc sử dụng các mối quan hệ song phương. Việt Nam có quan hệ đối tác chiến lược, hoặc hướng tới mối quan hệ này đối với Nga, Mỹ, Pháp, Nhật, Anh, Hà Lan, hay Ấn Độ.

Nhưng điều đó cũng ẩn chứa một nguy cơ là mối quan hệ trải rộng khắp nơi mà không có một điểm rơi, một cái neo nào cả. Việt Nam bị dao động trước không chỉ các cường quốc, mà ngay cả những nước nhỏ như Hà Lan.

Nếu ASEAN là một khối gắn kết, thì đó cũng là một chiến lược mới cho Việt Nam.

 

Nhưng ông có cho rằng ASEAN có thể gắn kết lại, hay là cũng dao động, hệt như Việt Nam, trước các cường quốc?

 

Không, họ đang bị chia rẽ. và Trung Quốc rất thích chuyện này.

 

Ông có nghĩ là Trung Quốc đang chủ động trong cuộc này?

 

Còn gì nữa. Chẳng hạn, họ đang lặp lại nỗ lực này với Campuchia. Chính vì vậy, nỗ lực bắt tay với các nước ngoài lớn nhỏ ngoài khu vực của Việt Nam có thể giải thích được, và Việt Nam cũng chẳng có sự lựa chọn nào khác.

 

 

TS Pierre Journoud - Ảnh: Lê Anh Dũng

 

Như ông nói, Việt Nam luôn ở thế là quân cờ trên bàn cờ địa chiến lược của các cường quốc. Làm thế nào để Việt Nam có thể có sự độc lập nhất định?

 

Độc lập thực ra chỉ là một khái niệm tương đối. Tôi nói ví dụ về nước Pháp. Tổng thống De Gaulle, khi nhậm chức, cũng rất muốn khôi phục lại sự độc lập cho nước Pháp, thế nhưng sự trợ giúp về kinh tế - tài chính của Mỹ để Pháp hồi phục sau Đệ Nhị Thế Chiến đã khiến cho mong muốn này của De Gaulle trở nên rất khó khăn.

Rõ ràng, ông Hồ Chí Minh đã giúp mang lại nền độc lập cho Việt Nam. Thế nhưng, trong bối cảnh của chiến tranh lạnh, khi Mỹ phớt lờ những đề nghị hòa bình của ông, sự lựa chọn của Hồ Chí Minh đi theo con đường cộng sản đã khiến Việt Nam phụ thuộc vào hai đồng minh lớn là Liên Xô và Trung Quốc.

Tôi cũng không hiểu là liệu không có sự hỗ trợ của Trung Quốc, liệu Việt Nam có thể thắng được trong hai cuộc chiến tranh Đông Dương hay không nữa. Nhưng rõ ràng lãnh đạo Việt Nam đã thực hiện sự lựa chọn của mình.

Trong cuộc chiến tranh Đông Dương lần thứ hai, Trung Quốc đã giúp đỡ Việt Nam rất nhiều từ vũ khí, quân trang quân dụng, đến nhu yếu phẩm... Họ cũng gửi lính hậu cần và công binh sang Việt Nam nữa, khoảng 300 ngàn. Trong đó có khoảng một ngàn bị chết.

 

 

Việt Nam đang chơi mọi quân bài họ có

 

Vậy theo ông, con đường nào cho các nước trong bối cảnh chuyển dịch địa chiến lược đang diễn ra nhanh chóng như hiện nay, nhất là với sự trỗi dậy của Trung Quốc, đặc biệt đối với Việt Nam?

 

Đó là câu hỏi mà nhiều nhà lãnh đạo quốc gia muốn hỏi. Bây giờ là một thế giới mới, một cấu trúc mới, một cán cân quyền lực mới. Đó là một câu hỏi thú vị cho chúng ta, bởi đó là vấn đề chúng ta đang phải đối mặt, một vấn đề rất khó dự báo trước.

Tôi còn nhớ trong một cuộc hội thảo ở Paris về chiến lược của Trung Quốc kể từ thời chiến tranh lạnh, chúng tôi có mời một giáo sư từ Bắc Kinh, và trong phần kết thúc bài tham luận, ông ta đã nói rằng Trung Quốc không có chiến lược.

Tôi không hề ngạc nhiên khi nghe vị giáo sư Trung Quốc nói rằng lãnh đạo Trung Quốc không mạnh về chiến lược, bởi điều đó khó lắm. Theo tôi, sớm hay muộn, Trung Quốc sẽ trở thành cường quốc số một thế giới, có lẽ trong khoảng 2016-2025.

Họ đang cố gắng lấp những khoảng trống của giai đoạn chuyển đổi, để cải thiện vị thế của mình ở mọi nơi, bất kể là châu Phi, hay Đông Nam Á. Họ ý thức được rằng họ phải bảo vệ nguồn năng lượng, bảo vệ huyết mạch giao thông...

Cũng giống như các cường quốc trong quá khứ, như Pháp ở thế kỷ 17, hay Mỹ ở thế kỷ 20, họ cũng phải có chiến lược bảo vệ lợi ích của mình, nhằm duy trì sự ổn định, trước hết là trong nước.

Tôi thì cho rằng Trung Quốc luôn gặp phải những vấn đề nội bộ. Trong suốt quá trình lịch sử hàng ngàn năm của mình, họ chẳng bao giờ thoát khỏi những cuộc xung đột nội bộ.

Nhưng thách thức nội tại của Trung Quốc là gì? Chúng ta biết rằng Trung Quốc có dân số già, và điều đó khiến họ gặp một thách thức lớn trong việc chuyển nguồn tăng trưởng thương mại với các nước đối tác lớn như Mỹ, EU, hay Nhật Bản, thành nguồn tiêu thụ trong nước. Tức là Trung Quốc phải có một bộ phận lớn dân số đủ giàu có để có thể tiêu thị hàng hóa do Trung Quốc sản xuất.

 

Có người nói rằng trong quan hệ với Trung Quốc, Việt Nam đang bị giữ làm con tin liên quan đến hệ tư tưởng?

 

Tôi hy vọng là không. Bởi Mỹ và các nước phương Tây không hề có ý định tiến hành một cuộc chiến nào, dù nhỏ, đối với các nước cộng sản, như Trung Quốc, hay Việt Nam. Họ đã có quá đủ trải nghiệm về sự vô ích đó trong quá khứ rồi.

Tổng thống Obama, Ngoại trưởng Clinton, hay Bộ trưởng Quốc phòng Panetta đã nhắc đi nhắc lại khuyến cáo rằng Trung Quốc không nên sử dụng vũ lực trong quan hệ với các nước láng giềng.

Chính phủ Pháp cũng ủng hộ lập trường về Biển Đông của phía Việt Nam, và phản đối những tuyên bố của Trung Quốc liên quan đến vấn đề này.

Các bạn hãy tin là các bạn có nhiều bạn bè trên thế giới. Nhưng tôi chắc chắn rằng cả Mỹ lẫn châu Âu đều không muốn tham gia vào bất cứ cuộc chiến tranh nào ở châu Á.

 

Việt Nam đang thực hiện chủ trương "làm bạn với tất cả". Nhưng liệu điều này có mâu thuẫn với câu thành ngữ "người bạn thực sự là người bạn có mặt khi ta gặp khó khăn"?

 

Vậy anh nghĩ bạn tốt là người bạn sẽ giúp Việt Nam đánh nhau với kẻ đang đe dọa Việt Nam?

 

Tôi không nghĩ vậy. Bạn tốt là bạn có thể giúp cho Việt Nam đủ mạnh, đủ tự tin, để có thể không sợ, mỗi khi bị dọa đánh. Trong quan hệ với Trung Quốc, rõ ràng lãnh đạo Việt Nam có những lý do của mình để quyết định làm điều này mà không làm điều kia. Nhưng, tôi nghĩ, có lẽ họ cũng cần phải phần nào đó, theo các nào đó, giải thích cho dân chúng hiểu được tại sao họ phải làm thế, và đó là cách có thể không tốt nhất, nhưng hợp lý và khả thi nhất.

 

Tôi nghĩ lãnh đạo Việt Nam có thể chọn một cách tương tự như De Gaulle đã làm trong những năm '60. Tất nhiên, bối cảnh đã thay đổi.

De Gaulle đã cố gắng thể hiện rằng lợi ích lớn nhất của dân chúng Pháp là họ phải tập hợp xung quanh một ước vọng lớn như vậy. Muốn trở lại thành một cường quốc như xưa, nước Pháp phải học cách lắng nghe, không chỉ châu Âu, mà cả thế giới thứ ba, như Châu Phi, hay châu Á.

Và chính sách của De Gaulle là chính sách hòa bình, bởi chúng tôi hiểu rõ cái giá của chiến tranh, và hậu quả của nó: Chúng tôi khó có thể hồi phục lại cái vị thế chúng tôi từng có.

Và phương thuốc hữu hiệu nhất mà chúng tôi lựa chọn đối với thế giới thứ ba là tổng hợp, bao gồm cả chính trị, kinh tế và đặc biệt là văn hóa, thông qua tổ chức Francophonie. De Gaulle đã chơi mọi quân bài ông có thể chơi.

Tôi nghĩ lãnh đạo Việt Nam đang chơi mọi quân bài họ có. Đặc biệt, họ rất chú trọng đến mọi mối quan hệ song phương, bên cạnh những tổ chức khu vực như ASEAN, hay Francophonie.

Với Trung Quốc, họ đã mắc sai lầm lớn. Ở đầu những năm 2000, họ đặt khái niệm phát triển hài hòa lên trên hết, nhưng đến bây giờ họ quên mất khái niệm đó rồi. Họ can dự ngày càng mạnh và sâu vào Đông Nam Á, hay gây bất ổn ở Biển Đông.

 

 

Quang cảnh buổi phỏng vấn - Ảnh Lê Anh Dũng

 

Và tôi nghĩ chính sách đối ngoại của Trung Quốc là sai lầm, không chỉ với Việt Nam, hay một số nước ASEAN khác, mà cả với châu Âu và Mỹ.

Nhiều người Pháp đã rất ngưỡng mộ chính sách đối nội của Trung Quốc, bởi nó đã làm cho Trung Quốc trở thành một cường quốc, nhưng đến bây giờ ngay cả những người này cũng chuyển sang chỉ trích Trung Quốc.

 

Ông có nghĩ lãnh đạo mới của Trung Quốc sắp tới sẽ cố gắng thay đổi hình ảnh này của Trung Quốc? Sẽ bớt hung hăng hơn?

 

Khó nói lắm. Nói chung, chúng tôi có thói quen nhìn nhận vấn đề theo tầm nhìn xa.

Riêng tôi cho rằng vị lãnh đạo cao nhất của Trung Quốc mà chúng ta sẽ chứng kiến trong vòng ít tuần tới có thể hiện đại hơn về quan điểm, sẽ có các tiếp cận gần gũi hơn với Mỹ, nhưng nhóm lãnh đạo chủ chốt của Trung Quốc sẽ vẫn giữ một quan điểm "quyết đoán" trong quan hệ với các nước láng giềng. Chỉ có điều tôi vẫn chưa hình dung sự "quyết đoán" này sẽ được thể hiện cụ thể thế nào.

Tôi nghĩ tình hình bây giờ còn phức tạp hơn thời kỳ chiến tranh lạnh, bởi có sự thay đổi một vài tay chơi chính..

 

Huỳnh Phan

 

----

 

Nguồn: http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/tuanvietnam/94946/-viet-nam-dang-choi-moi-quan-bai-minh-co-.html

Campuchia: Có một cách nhìn khác & lạ

ĐỌC TRÊN MẠNG

CPC: Có một cách nhìn khác & lạ

Lướt tin-bài trên mạng, thấy một bài viết mà từ quan điểm, cách nhìn cho đến giọng điệu đều khá là mới và lạ… Tôi muốn đưa lại đây bà con cùng tham khảo.

 

Bài ký tên như kiểu nickname chát trên mạng (NIGHTMOONLIGHT), tưởng như người nước ngoài, nhưng tôi nghĩ là người Việt mình thôi.

 

Đối với một bài viết về đề tài ngoại giao với những lời bình về quan hệ quốc tế như thế này thì việc biết được tác giả là ai khá là quan trọng. Tiếc là với tư liệu như vậy thôi thì không cho phép chúng ta đạt được điều đó... Thôi chúng ta hãy chấp nhận đọc một bài "ẩn danh" tác giả; và chỉ căn cứ vào nội dung của nó mà xét đoán và rút ra những cách đánh giá của mình trước những nhận định về Campuchia cũng như về Việt Nam của một tác giả không rõ "nguồn" có khá nhiều điều khác và lạ... Và như thế là đáng quan tâm và rất nên tham khảo. 

 

Vệ Nhi g-th

 

 

------ 

Campuchia có phản bội Việt Nam hay không?

Bạn đọc viết

Đăng ngày Thứ bảy, 20 Tháng 10 2012 10:58

Campuchia đã từng là đồng minh thân cận của Việt Nam trong quá khứ. Mối quan hệ này xoay quanh cuộc chiến chống Khmer Đỏ do Trung Quốc giật dây. Thủ tướng Hunsen của Campuchia, người cầm quyền đến bây giờ là do Việt Nam đưa lên thay chính quyền Polpot.

 

 

 

Bài viết của độc giả Nightmoonlight ( moonlightofthenight@gmail.com This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ) gửi tới REDS.VN. Bài cùng tác giả: Vì sao nền kinh tế Việt nam thảm haị đến thế?; Trung Quốc sẽ gây chiến tranh vào lúc nào? Vì sao?

 

 

Từ sau vụ việc “ASEAN không ra được thông cáo chung” hồi giữa tháng 7, trong dư luận Việt Nam đã hình thành một tâm lý cho rằng Thủ tướng Hunsen và người Campuchia đã phản bội, bán đứng Việt Nam để ngả vào tay Trung Quốc.

 

Đây là lý do khiến tôi phải bày tỏ quan điểm của mình, từ góc độ của một người luôn theo dõi chặt chẽ diễn biến tình hình biển Đông và quan hệ ngoại giao trong khu vực.

 

Bản chất của vấn đề này là như thế nào? Trước hết, ta phải tóm tắt lại một chút:

 

Lần đầu tiên trong 45 năm, Hội nghị bộ trưởng ngoại giao ASEAN lần thứ 45 đã không thông qua được thông cáo chung. Ngoại trưởng Campuchia Hor Namhong nói chính phủ ông không ủng hộ bất cứ bên nào trong các tranh chấp. Trước vụ việc này, Việt Nam nói lấy làm tiếc vì hội nghị không thông qua thông cáo chung, trong khi Philippines tức tối chỉ trích Campuchia không tiếc lời. Indonesia thì cử ngoại trưởng Marty Natalegawa thực hiện một chuyến “ngoại giao con thoi” và nhảy như cóc đến các nước liên quan. Trung Quốc thì im lặng trên mặt ngoại giao.

 

Điều đầu tiên tôi cần nói là nhận xét của tôi về Campuchia:

 

Campuchia đã từng là đồng minh thân cận của VN trong quá khứ. Mối quan hệ này xoay quanh cuộc chiến chống Khmer Đỏ do TQ giật dây. Thủ tướng Hunsen của Campuchia, người cầm quyền đến bây giờ là do VN đưa lên thay chính quyền Polpot thân TQ. Ngày nay ở Campuchia, VN vẫn làm rất nhiều điều như nhận đào tạo, giáo dục cho Campuchia về mặt nhân lực, hỗ trợ về mặt chính trị, thậm chí, trực tiếp đào tạo tướng lĩnh cho Campuchia.

 

Nhưng Campuchia của hiện tại có còn là đồng minh của Việt Nam không?

 

Ông Hun Sen, Thủ tướng CPC

 

Bây giờ tôi có 3 chuyện ngoài lề mà tôi đã được nghe về mối quan hệ Campuchia -VN:

 

- Trước đây, khi chính phủ mới thành lập (sau Polpot) bị Thái Lan đánh để giành đất, Campuchia chống không nổi, gọi đến VN, VN im lặng không nói gì, chỉ bảo với Campuchia: “Đem quân phục lính Campuchia qua đây”. VN cho quân đội mặc quân phục Campuchia vào và đánh lùi quân Thái về biên giới. Vậy Thái có biết không? Biết chứ, tức lắm, nhưng không làm gì được VN cả! Nói vậy cho bạn thấy VN trên quốc tế có thể không nói nhiều, nhưng luôn giúp đỡ ngầm cho Campuchia, điều này thiết thực hơn vô số các tuyên bố sáo rỗng, và Campuchia biết điều đó.

 

- Vụ kế tiếp là tranh chấp ngôi đền Preah Vihear, vừa mới nghe UNESSCO công bố là di sản thế giới là Thái Lan ngay tức khắc giở trò. Thế là Thái bắt đầu kèn cựa Campuchia. Rạch ròi ra thì ngôi đền đó thuộc đất của Campuchia, nhưng trớ trêu nỗi là một phần mảnh đất thuộc ngôi đền đó lấn qua đất Thái, vì thế Thái mới kiếm chuyện.

 

Trớ trêu thứ hai, cái đền ở trên núi, đường đi từ Campuchia đến ngôi đền toàn núi là núi rất khó đi, trong khi đường từ Thái Lan vòng qua rất gần, chỉ hơi dốc, cho nên Campuchia lâm vào thế của nhà mình mà khó phát triển du lịch, còn Thái cơ sở vật chất tốt mà lại không được sở hữu ngôi đền để phát triển du lịch (cả hai nước này đều kiếm sống bằng du lịch). Và tức khắc, xe tăng quân đội kéo ra ầm ầm để dọa nhau.

 

Bí thế, em Campuchia hỏi anh VN: “Giờ phải làm sao”. VN trả lời: “Phần đất mày mày cứ lo giữ đi, còn vụ vô đền để tao, tao xây tuyến cáp treo xuyên qua núi dẫn vào đền, cho mày tha hồ làm du lịch!”. Đây là ví dụ tiếp theo về việc sự “giúp đỡ trong im lặng” của Việt Nam đối với Campuchia.

 

- Vụ gần đây nhất là Campuchia gặp thiên tai, trên báo VN đăng tin các chiến sĩ bộ đội biên phòng VN qua Campuchia giúp đỡ người dân. Ta thấy gì qua mẩu tin này? Liệu việc triển khai quân đội vào quốc gia một nước khác có dễ dàng vậy không, dù là với mục đích nào đi chăng nữa? Bạn thể tưởng tượng nổi chuyện bộ đội Trung Quốc vượt qua biên giới Việt Nam để cứu trợ người dân không?

 

Bây giờ hãy trở về với cái thông cáo chung ASEAN. Cái thông cáo ấy thực ra mà nói, nó chẳng là gì cả. Hãy nhìn vào một thực tế là ba cái COC, DOC gì gì đó của ASEAN có đủ sức kiềm chế TQ hay không, khi mà TQ vốn từ xưa tới nay chẳng bao giờ tuân thủ luật pháp quốc tế, toàn chơi luật rừng đè lên các nước nhỏ bé? Lẽ hiển nhiên, ai có thể làm gì TQ khi mà TQ là ủy viên thường trực hội đồng bảo an LHQ?

 

Bạn biết tại sao mỗi khi tòa án quốc tế mở phiên xử đồng bọn Polpot thì rốt cục chả bao giờ đi đến đâu không? Bởi vì cứ mỗi khi hỏi đến câu: “Ai là kẻ sai các người thảm sát dân chúng, ai đứng sau vụ này?” là hoãn, không xử nữa. Vậy bạn đã hiểu là tòa án ngại dính đến TQ như thế nào chưa?

 

Vậy nhìn một cách thoáng ra, cái thông cáo ấy có thông qua cũng chả được gì hết, sở dĩ mọi người sốt sắng vì lí do: “đây là lần đầu tiên sau 45 năm…”. Theo tôi, ngược lại có khi không thông qua lại hay hơn, ai biết được tương lai VN có “mua dây buộc mình” với cái tuyên bố chung ấy không? Ai biết được cuộc chiến biển Đông tương lai, cái thông cáo này có làm khó dễ VN ở mặt ngoại giao không?

 

Kế đến, tất nhiên là thái độ của Việt Nam:

 

Ngoại trưởng CPC đã rất nhiều năm nay, ông Ho Nam Hong

 

Với quan sát của tôi, ngạc nhiên nhất là phản ứng rất “nhẹ nhàng” từ phía Việt Nam. Tất cả những gì Bộ trưởng ngoại giao VN nói Chỉ gói gọn trong câu “VN lấy làm tiếc vì ASEAN đã không thông qua được thông cáo chung”.

 

Tại sao lại như thế? Nếu như nước chủ nhà khiến thông cáo chung không thể thông qua được là Thái Lan, hay Malaysia, Myanmar, Brunei thì ta còn có thể bình tĩnh, nhưng đây là Campuchia, quốc gia chịu ảnh hưởng lớn của VN cơ mà? Vậy tại sao VN lại nói một câu cụt lủn như vậy? Chả có nhà báo quốc tế nào buồn truy hỏi lãnh đạo VN, chỉ có BBC Việt Ngữ đoán già đoán non, chém gió và móc ngoáy bằng những lời lẽ rẻ tiền thường thấy trên trang của họ bằng các nguồn tin không chính thống, vỉa hè. Và thái độ im ỉm của Việt Nam chính là điều khiến tôi ngạc nhiên hơn cả việc Campuchia phản bội hay việc không thông qua thông cáo.

 

Sau vụ đó, thái độ của ban lãnh đạo VN chỉ có thể xuất hiện một trong hai trường hợp sau:

 

- Một là: Ban lãnh đạo VN bên ngoài im lặng và cười trừ nhưng bên trong thì cay cú vì bị phản bội và chờ có dịp nào đó đáp lại. Tuy nhiên, tôi không tin TQ có thể chen ngang phá nhanh như vậy chỉ bằng vài cái thỏa thuận kinh tế không rõ ràng với Campuchia.

 

- Hai là: VN đang ngấm ngầm làm gì đó! Cái này thì rất mơ hồ, nhưng tôi nghiêng về quan điểm này hơn. Ngoại giao VN luôn luôn là thế mạnh của đất nước, với sự khôn khéo trong phát ngôn, cẩn thận trong từng đường đi nước bước, với sự bình tĩnh và điềm đạm trong suy nghĩ, khả năng nhìn xa trông rộng về mặt chính trị, đối ngoại. Thật khó tin là VN bị TQ dắt mũi bằng cách dùng Campuchia chen ngang phá hoại sau nhiều năm kiểm soát Campuchia gần như toàn diện. Càng khó tin hơn nữa khi Philippines và Campuchia cãi nhau nảy lửa thì Việt Nam “bình chân như vại”.

 

Dưới đây là một số suy đoán của tôi về khả năng thứ hai này:

 

- VN chỉ đạo Campuchia cố tình phá hoại để không thông qua được thông cáo chung, nhằm gài ngược đồng minh Campuchia vào lòng địch.

 

- VN tạo cơ hội để Campuchia nhận được các khoảng tiền và đầu tư hứa hẹn của TQ nhằm phát triển kinh tế, đổi lại sẽ nhận được các lợi ích khác từ Campuchia.

 

- Chính VN chỉ đạo Campuchia phá hoại cái thông cáo chung này vì bên ngoài bằng mặt bên trong không bằng lòng với ngôn từ tuyên bố. Có thể lãnh đạo VN nghĩ rằng cái thông cáo chung lần này có thể ảnh hưởng đến cuộc chiến tranh tương lai của VN với TQ, hay ảnh hưởng đến quyền lợi giành lại Hoàng Sa, Trường Sa từ tay TQ? Hãy để ý điểm đặc biệt là “ngoại trưởng ASEAN không thể đồng ý về câu từ cho phần nói về Biển Đông trong tuyên bố chung.” Liệu nó có gì đó khúc mắc khiến VN buộc phải chỉ đạo Campuchia phá?

 

Tôi dám đưa ra các suy luận này bởi lẽ sau một thời gian dài theo dõi từng nhất cử nhất động của VN về ngoại giao và biển Đông, về các lần tổ chức họp hành lúc làm chủ tịch luân phiên ASEAN, những lần ngoại giao của nguyên thủ quốc gia, từng câu phát biểu của họ với truyền thông thế giới, tôi hoàn toàn không tin VN bị động trước mấy cái trò mèo phá bĩnh của TQ.

 

Bàn thêm về chuyến ngoại giao con thoi của Ngoại trưởng Indo Natalegawa: Chả có gì nhiều để nói, có thể chỉ là trò hề của ASEAN bày ra cho hợp pháp cách thức xoa dịu các thành viên ASEAN, hoặc chỉ đơn giản là Indonesia nhanh chân nhảy ra “chơi trò anh lớn”, đi vỗ về các thành viên VN, Philip, Campuchia để kiếm thêm lòng tin từ ASEAN và cộng đồng quốc tế.

 

Còn về thái độ và quan điểm của TQ: Chắc chắn là rất hí hửng. Có lẽ cái mà bây giờ TQ nhìn thấy hoặc đang cố mơ thấy là nội bộ ASEAN chia rẽ, cãi nhau hay cái gì đó đại loại vậy. Và gần đây TQ đã yên tâm quay sang mặt trận phía Đông kích động, phá phách Nhật Bản.

 

Trong trường hợp thông cáo chung được ký thì sao?

 

Khi đó ASEAN sẽ đem nó ra gây sức ép với TQ. Nhưng TQ hoàn toàn có thể bịa rất bất cứ lý do gì đó để từ chối tuân theo, như xung đột “lợi ích cốt lõi” của mình chẳng hạn, mà có ậm ừ đồng ý thì cũng sẽ nhanh chóng gạt bỏ nó bằng các hành động phá hoại cấp thấp như bắt bớ, đánh đập ngư dân nước khác, đưa tàu tiến vào lãnh thổ có chủ quyền của nước khác, như vẫn làm đều đều hàng ngày. Việc ASEAN không ra thông cáo chung chỉ làm TQ bớt phải nghĩ cách để đối phó với dư luận quốc tế mà thôi.

 

Lời kết:

 

Đừng nghĩ là tôi viết bài này để bênh cho Campuchia, tôi chả có tí quan hệ hay đặc quyền đặc lợi nào ở Campuchia cả nhé. Tôi chỉ cho rằng có thể chúng ta sẽ nói hớ khi nặng lời quy kết cho Campuchia và chính quyền Hunsen là kẻ phản bội. Lý do thứ hai khiến tôi viết bài là vì cảm thấy thú vị trước sự im lặng đến chết người từ phía VN. Như mọi khi, chính phủ nhà ta vẫn thật khó đoán, chắc đang “ngồi đâu đó nhìn ra với những cái đầu lạnh”. Tình hình hứa hẹn càng lúc càng phức tạp và rất đáng để quan tâm, theo dõi.

 

NIGHTMOONLIGHT

 

Nguồn: http://reds.vn/index.php/ban-doc/2452-campuchia-co-phan-boi-viet-nam-hay-khong