Đồng Tâm cùng tắc biến

Đồng Tâm cùng tắc biến

Nhân ngày Báo chí 21/6, tác giả Nguyễn Quang Dy đã viết và gửi cho blog tôi bài viết dưới đây. Xin giới thiệu để các bạn đọc tham khảo.

Vệ Nhi

-----

Đồng Tâm cùng tắc biến

Nguyễn Quang Dy

Người ta hay nói “cùng tắc biến, biến tắc thông”. Không biết quy luật đó liệu có ứng vào trường hợp Đồng Tâm hay không, nhưng “hiệp một” đã qua và “hiệp hai” đã đến. Điều gì phải đến đã đến. Chỉ có điều, ta chưa biết “hệ quả không định trước” là gì.  

Quả bom nổ chậm

Cách đây khoảng hai tháng, vì nhiều lý do còn chưa thật rõ, Đồng Tâm bỗng trở thành một điểm nóng như thùng thuốc súng, một bàn cờ thế đầy nguy hiểm như “quả bom nổ chậm”, làm cả nước lo lắng như sắp xảy ra thảm họa. Nhưng may mà quả bom nổ chậm đã được tháo ngòi đầy kịch tính, làm cả nước thở phào, như một bi kịch kết thúc “có hậu”.

Người Việt mình thật dễ tính và dễ quên, vừa dễ lừa vừa dễ ngộ nhận. Gần hai tháng qua, Đồng Tâm bỗng biến mất khỏi màn hình radar như chưa hề xảy ra. Cách đây vài ngày, tin Công an Hà Nội quyết định khởi tố vụ án Đồng Tâm như một mồi lửa đốt nóng quả bom nổ chậm, làm Đồng Tâm trở lại màn hình radar như trước. Cả nước lại như lên đồng, và ngồi trên thùng thuốc súng. Chưa biết “hiệp hai” Đồng Tâm liệu kết thúc có hậu hay không, nhưng đáng tiếc là nhiều người (cả luật sư và nhà báo) cũng bị phân hóa và tranh cãi như mổ bò.

Thực ra, khó tránh khỏi “hiệp hai”, như trong “Bài học Đồng Tâm” (24/4/2017) đã viết, “Thắng lợi bước đầu chỉ là “hiệp một” trong một trận đấu lớn. Vì vậy, đừng vội ăn mừng, không nên chủ quan và thỏa mãn mà mất cảnh giác, chừng nào thể chế lỗi thời về đất đai vẫn chưa được tháo gỡ, và các nhóm lợi ích vẫn chưa bỏ cuộc. Bài học “Ô Khảm” bên Trung Quốc là một ví dụ. Cuộc đấu tranh ôn hòa nhằm đổi mới thể chế và dân chủ hóa là một quá trình lâu dài, gian khổ và phức tạp, vì “Cách mạng không phải là một bữa tiệc”.   

Nói cách khác, Đồng Tâm như một “trận đồ bát quái” để các nhóm lợi ích cướp đất của dân, để  các phe phái chính trị đấu đá tranh giành quyền lực, và những kẻ cơ hội mị dân có dịp nhảy vào hôi như đám kền kền. Người ta hay nói “Trâu bò đánh nhau, ruồi muỗi chết”. Người dân luôn là nạn nhân và dù ai thắng thì họ cũng thua. Hết chiến tranh huynh đệ tương tàn, nay lại đến tranh giành quyền lực như “trò chơi vương quyền” (game of thrones).

Trong một cuốn sách mới xuất bản (“China’s Crony Capitalism: The Dynamics of Regime Decay”, Minxin Pei, Harvard University Press, October 2016), học giả Minxin Pei (Claremont McKenna College ) đã nhấn mạnh tính bền vững của tham nhũng tại Trung Quốc (cũng giống Việt Nam), trong khi học giả Andrew Nathan (Columbia university) lại nhấn mạnh tính bền vững của chế độ độc tài Trung Quốc (authoritarian resilience).

Vấn nạn tham nhũng còn bất trị hơn cả con quái vật Frankenstein và con quỷ Medusa cộng lại. Chặt cái đầu này thì nó mọc ra cái đầu khác. “Năm 2016, Trung Quốc đã kỷ luật 415.000 người, gồm 76 quan chức cấp bộ về tội tham nhũng”. Nhưng theo Minxin Pei, Tập Cận Bình “còn lâu mới diệt trừ được tham nhũng dựa trên thân hữu, mà chỉ làm đấu tranh phe phái càng khốc liệt hơn và chế độ càng dễ xụp đổ”. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã tạo ra môi trường đặc quyền đặc lợi cho hệ thống tư bản thân hữu (hay tư bản đỏ), nuôi dưỡng tội phạm. Vì vậy, di sản của nó sẽ làm cho trào lưu dân chủ hóa rất khó khăn và rắc rối. (“Will Corruption Doom China?”, Dali Yang, Foreign Affairs, July/August 2017). 

Bước đường cùng

Trong một thể chế mà mọi lĩnh vực đều bị “chính trị hóa” và các vụ án xử quan tham phải theo luật đảng, như ông phó giám đốc công an Sài Gòn đã công khai thừa nhận, thì khởi tố người dân Đồng Tâm “theo đúng quy trình pháp luật” thật bất cập và bất công. Trước “bước đường cùng”,  người dân Đồng Tâm chỉ còn cách theo lời khuyên của cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh là “hãy tự cứu mình trước khi trời cứu”. Nếu lời cam kết quân tử trong văn tự ký tươi kèm lăn tay của Chủ tịch Thành phố và đại biểu quốc hội “không có giá trị pháp lý” vì người ký bội tín do bất cứ lý do gì, thì dân Đồng Tâm chắc chỉ còn ba lựa chọn. 

Thứ nhất, “quốc tế hóa” sự việc, đưa vụ tranh chấp và kiện tụng này ra công luận và toà án quốc tế, vì người dân bị đối xử bất công và các luật sư bênh vực họ cũng bất lực trước các nhóm lợi ích và luật pháp nước sở tại. Các luật sư (trong nước và ngoài nước) nếu thực có tâm và năng lực thì hãy giúp dân Đồng Tâm “khởi kiện tập thể”, đưa vụ tranh chấp và vi phạm dân quyền này ra Tòa án Quốc tế của LHQ (International Court of Justice).   

Thứ hai, nếu dân Đồng Tâm đấu tranh ôn hòa và khởi kiện chính đáng không có kết quả, vẫn bị tước hết nguồn sống và dồn đến bước đường cùng, thì họ chỉ còn một lối thoát là “di cư tập thể” sang nước khác. Cả làng thử xin quy chế tị nạn, thông qua UNHCR dàn xếp với một nước thứ ba cho tái định cư. Hàng triệu người Việt đã từng ra đi (bằng thuyền), hàng vạn nguời khác ra đi (bằng máy bay), trong đó có các quan tham “ăn của dân không chừa một thứ gì” để làm giàu rồi “tìm đường cứu nước”. Tại sao người dân Đồng Tâm lại không thể? 

Thứ ba, nếu hai cách trên đều không có kết quả, thì dân Đồng Tâm chỉ còn cách cuối cùng là “tự thủ” để gây sốc quốc gia (và quốc tế). Họ lại phải “rào làng chiến đấu” một lần nữa như “đấu tranh này là trận cuối cùng…”.  Nếu không có “con tin” thì dân Đồng Tâm đành phải biến mình thành “vật tế thần” (còn hơn “khổ nhục kế”). Những người dũng cảm trong làng có thể dấn thân “tự cứu mình” như những người “tử vì đạo” bằng cách “tuyệt thực tập thể”, hay thậm chí sẵn sàng tự thiêu (nếu cần) như hòa thượng Thích Quảng Đức (1963).  

Nếu bi kịch trên xảy ra mà đất nước này và thế giới này vẫn vô cảm thì có lẽ loài người sắp đến “ngày tận số”. Tuy chuyện gì cũng có thể xảy ra nếu người dân bị đẩy đến bước đường cùng, nhưng tôi tin vẫn còn nhiều người tử tế sẵn lòng hỗ trợ và bênh vực họ, vì muốn đổi mới thể chế để đất nước vượt qua vấn nạn hiện nay. Nếu “đồng tâm nhất trí” là thế mạnh của Đồng Tâm và là điều kiện cốt yếu, thì mạng xã hội và công cụ truyền thông số chính là vũ khí hiệu quả và đồng minh mới của họ. Bằng phương tiện đó, người dân Đồng Tâm có thể tự mình truyền tin và hình ảnh (breaking news) ngay lập tức ra khắp cả nước và thế giới (không thua kém CNN). Đây là một lợi thế răn đe có thể làm thay đổi cuộc chơi (game changers).   

Thay lời kết 

Mỗi khi bí cờ, những người bị dồn đến bước đường cùng hay dùng nước cờ gambit để thoát hiểm bằng “đòn cân não” khi thi gan đấu trí, vì kẻ nào không sợ chết thường thắng. Con nhím khi bị thú lớn tấn công thì nó cuộn tròn và xù bộ lông lên như một bàn chông để tự vệ. Con sứa nhỏ bé và mềm yếu nhưng có chất độc làm cá lớn không dám ăn thịt. Đó là bản năng tự vệ chính đáng của tạo hóa ban cho để răn đe (deterrence) và liên kết (linkage). Nếu “hiệp một” là tiền đề cho “hiệp hai” thì “hệ quả không định trước” có cơ may tốt hơn xấu. 

Nay người dân Đồng Tâm không còn gì để mất, nên họ có thể chơi nước cờ gambit, nhưng phải thận trọng vì “sai một ly đi một dặm”.  Đồng Tâm là một mô hình cần được bảo vệ và nhân bản, như Mao đã nói, “cách mạng không phải là một bữa tiệc”.  Khác với bài học Ô Khảm, bài học Đồng Tâm cho thấy người dân có thể thoát hiểm bằng nước cờ gambit khôn ngoan, nếu họ dám chơi và biết vận dụng sáng tạo quy luật “cùng tắc biến, biến tắc thông”.    

NQD. 21/6/2017  

(Nhân ngày báo chí cách mạng)

Thách thức có tên Tập Cận Bình

Thách thức có tên Tập Cận Bình

Liệt kê ra có 4 thách thức lớn, gay gắt và quyết liệt đã và đang gây áp lực lên ông Tập Cận Bình, một cây bút từng làm báo Đảng ở Trung Quốc đã có những tiên liệu: "Mặc dù ông Tập Cận Bình nắm nhiều quyền lực trong tay, nhưng vẫn chưa đủ mạnh để có thể hoàn toàn yên tâm, việc cần làm ngay của ông Tập là sắp xếp lại toàn bộ người của mình tại Đại hội 19 này, để trải đường cho tương lai, tránh việc bị phản công. Nếu phe ông Tập muốn được hoàn toàn nắm quyền và không bị thanh trừ, thì sẽ có một cuộc đọ sức rất lớn giữa hai phe Giang và Tập. Kết quả như thế nào phải đợi đến Đại hội 19 mới có thể biết rõ".

Chính trường Trung Quốc những năm vừa qua và tới đây là mốc Đại hội Đảng CSTQ lần thứ 19 còn ngổn ngang những vấn đề rất lớn, rất cơ bản. Nổi bật lên là thách thức quyền lực của người đứng đầu TQ hiện nay.

"Cờ ngoài bài trong", câu thành ngữ cứ ngỡ rằng người ngoài như chúng ta viết và bình về Trung Quốc tưởng đúng có khi hóa sai, tưởng phải hóa ra lại trái. Bởi tại đất nước Trung Hoa rất rộng lớn, lại có quá nhiều nghịch lý, nhiều cái kiểu "nói vậy mà không phải vậy"...

Nhưng những nhận định trên đây, cả bài viết mà chúng ta sẽ đọc dưới đây, sẽ cho chúng ta một bức tranh tổng thể khá sắc nét. Một bài viết từ chính người đã ở trong cuộc, người giữ vị trí khá cao cấp trong bộ máy chính trị tư tưởng của nước Trung Quốc như ông Đặng Duật Văn.

Và hơn nữa tờ báo The New York Times chẳng bao giờ là tờ báo đăng những bài viết ít lượng thông tin và vào loại "vô bổ" đâu!

Xin giới thiệu và mời bà con đọc tham khảo.

Vệ Nhi

-------

4 thách thức lớn của ông Tập Cận Bình

Thứ ba, 13/06/2017 | 08:06 GMT + 7 1,371 lượt xem

 

Học giả nổi tiếng đến từ Trung Quốc Đại Lục, từng là Phó tổng biên tập của Thời báo Học Tập thuộc trường Đảng – ông Đặng Duật Văn đã có bài viết đăng trên “The New York Times”, trong đó cho rằng làn sóng ngầm tại Đại hội 19 đang dần hiện rõ, ông Tập Cận Bình đang đối diện với 4 thách thức lớn.

Trong bài viết của mình trên tờ “The New York Times”, ông Đặng Duật Văn có đề cập đến 4 thách thức lớn của ông Tập Cận Bình như sau:

1. Thách thức thứ nhất liên quan đến sắp xếp nhân sự của Đại hội 19

Liên quan đến việc này, các phe phái trong nội bộ Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) sẽ có một cuộc tranh giành không khoan nhượng. Việc sắp xếp nhân sự lần này sẽ cho thấy ông Tập Cận Bình là người có quyền uy thật sự hay không.

Bài viết cho rằng có 3 nhân tố có thể ảnh hưởng lớn tới sắp xếp nhân sự của Đại hội 19. Thứ nhất, vấn đề chống tham nhũng của ông Tập Cận Bình có khả năng đã làm xáo trộn bố cục nhân sự. Trong một thể chế mà dường người nào cũng bị nghi ngờ là tham nhũng, các phe phái tất nhiên sẽ mượn cớ chống tham nhũng để kéo đối thủ xuống. Trong vài tháng tới, nếu có quan chức cấp cao nào bị vướng vào tội tham nhũng thì cũng không có gì là lạ. Thứ Hai là việc ông Vương Kỳ Sơn có tiếp tục ở lại hay không sẽ ảnh hưởng tới sắp xếp nhân sự tại Bộ Chính trị và Ban Thường ủy. Nếu lúc đó ông Vương (đã 69 tuổi) vẫn ở lại, sẽ phá vỡ quy định hạn chế tuổi tác của Ban Thường vụ trước đây. Nhân tố thứ 3 là việc ông Hồ Xuân Hoa và ông Tôn Chính Tài có thể vào Ban thường vụ hay không. Ông Hồ Xuân Hoa và ông Tôn Chính Tài đều được coi là hàng ngũ lãnh đạo thứ 5 sau ông Tập Cận Bình. Nếu hai người này vào Ban Thường vụ, thì rất có thể liên quan tới quyền lực của ông Tập Cận Bình ở một mức độ nào đó.

Xem thêm: Ông Hồ Xuân Hoa “trúng cử” đại biểu tham gia Đại hội 19 ĐCSTQ

 

2. Thách thức ở phương diện tư tưởng chỉ đạo hoặc hình thái ý thức

Bài viết cho rằng, trong nhiệm kỳ của mình, ông Tập Cận Bình sẽ đem tư tưởng của chính mình biến thành tư tưởng chỉ đạo, phản ánh được sự gia tăng quyền uy chưa từng có. Tuy nhiên, ý thức hình thái chính là một yếu điểm của ĐCSTQ, hiện nay nó không có sức thuyết phục mạnh mẽ. Nếu tư tưởng chỉ đạo của chính quyền hiện nay không thể khiến quân dân lấy làm gương và hướng về một số giá trị phổ quát của thế giới, vẫn kiên trì theo đuổi quan điểm chính trị cứng nhắc, thì rất khó để nhân dân có cùng nhìn nhận và xã hội sẽ tiếp tục bị chia rẽ.

 

3. Thách thức về cải cách toàn diện

Đại hội 19 có thể khởi động lại cải cách hay không là vấn đề quan trọng. Cải cách ở đây không chỉ đơn giản là cải cách kinh tế, mà còn là cải cách toàn diện bao gồm cải cách xã hội, cải cách tư pháp, cải cách hành chính và cải cách chính trị. Nếu chỉ đơn thuần là cải cách kinh tế thì sẽ khập khiễng và không thể đẩy mạnh được.

Tại Hội nghị toàn thể lần thứ 3 của Ủy ban Trung ương nhiệm kỳ 18 đã đề xuất kế hoạch cải cách toàn diện nhưng đa số đều không được thực thi, chẳng hạn như cải cách doanh nghiệp vốn nhà nước. Cải cách bị ngăn cản bởi nhóm lợi ích, đây là nguyên nhân quan trọng làm kế hoạch cải cách không thể triển khai được.

Bài viết còn cho rằng, càng kéo dài thời gian cải cách về sau, thì sự ủng hộ của quần chúng càng ít, áp lực đến từ cách mạng càng lớn. Hơn nữa, xã hội Trung Quốc, nhất là tầng thấp từ lâu đã thất vọng với cải cách, hiện giờ họ không tin rằng Đảng sẽ thực hiện cải cách có lợi cho họ nữa.

 

4. Thách thức tăng trưởng kinh tế

Tăng trưởng kinh tế và cải cách có liên quan tới nhau, vài năm trở lại đây, kinh tế Trung Quốc xuống dốc là do cải cách không đến nơi đến chốn hoặc do cải cách bị đình trệ.

ĐCSTQ lo sợ cải cách chính trị sẽ dẫn đến bùng phát người dân đòi dân chủ hóa, do đó họ cố gắng dùng cải cách kinh tế để thay thế cho cải cách chính trị. Tuy nhiên, không có sự tham gia chính trị của người dân và tư pháp độc lập thì quyền lực sẽ không thể kiềm chế được, cải cách kinh tế sẽ không thể có đột phá.

Làm thế nào để cân bằng và lựa chọn trong khi kinh tế tăng trưởng với tốc độ thấp làm cho sự bất mãn của người dân tăng cao, và cải cách toàn diện có thể làm người dân đòi dân chủ hóa. Đây là thách thức lớn của Đại hội 19.

Bài báo còn cho biết, 4 vấn đề lớn ở trên không chỉ giới hạn trong Đại hội 19, mà ít nhất vẫn còn tồn tại trong 5 năm từ sau Đại hội 19. Nếu Chính phủ Trung Quốc vẫn chọn giữ thái độ cứng nhắc lỗi thời, sau đó sẽ xuất hiện những gì thì rất khó dự đoán được.

Đài Phát thanh Pháp RFI đưa tin, một số người hiểu rất rõ quan trường của ĐCSTQ cho rằng, từ khi ông Tập Cận Bình nắm quyền tại Đại hội 18, các nhân vật thuộc phe cánh của cựu lãnh đạo Giang Trạch Dân bị áp chế mạnh mẽ, dù là “bang Thượng Hải” hay là người được ông Giang Trạch Dân đề bạt như ông Chu Vĩnh Khang, Quách Bá Hùng, Từ Tài Hậu cũng vậy, đều bị “ngã ngựa” hết. Nhưng một số người trong quân đội và hệ thống chính trị pháp luật vẫn chưa bị thanh trừ xong. Mặc dù ông Tập Cận Bình nắm nhiều quyền lực trong tay, nhưng vẫn chưa đủ mạnh để có thể hoàn toàn yên tâm, việc cần làm ngay của ông Tập là sắp xếp lại toàn bộ người của mình tại Đại hội 19 này, để trải đường cho tương lai, tránh việc bị phản công.

Nếu phe ông Tập muốn được hoàn toàn nắm quyền và không bị thanh trừ, thì sẽ có một cuộc đọ sức rất lớn giữa hai phe Giang và Tập. Kết quả như thế nào phải đợi đến Đại hội 19 mới có thể biết rõ.

Liên quan đến việc ông Vương Kỳ Sơn có ở lại Ban Thường vụ hay không, vẫn luôn có những phân tích trái chiều. Gần đây tỷ phú trốn sang Mỹ là ông Quách Văn Quý đã đưa hàng loạt những thông tin không tốt về ông Vương Kỳ Sơn trên mạng xã hội. Theo phân tích, mục đích là ngăn cản người bạn đồng minh này của ông Tập Cận Bình ở lại Ban Thường vụ. Tuy nhiên đến giờ vẫn chưa thể biết rõ được hướng đi cuối cùng của ông Vương Kỳ Sơn.

Trí Đạt

Lobby

Lobby

Mình đang ở Sài Gòn thì nhận được bài mới Nguyễn Quang Dy gửi. 

Đề tài thú vị vì hồi trước Việt Nam ai đưa ra chuyện này thì bị lãnh đạo gạt đi, cho là trò tư bản, là trò Mỹ nó lắm tiền nhiều của bày vẽ. 

Nhưng rồi trong quá trình tham gia vào các tổ chức quốc tế, nhất là quá trình hội nhập, càng thấy rõ ràng là không dùng đến "mẹo" này thì cũng bị hỏng việc do thiếu người (hay là các nước thành viên) ủng hộ nước mình trong một việc cụ thể nào đó. 

Ngành ngoại giao, đối ngoại nói chung va chạm nhiều nhất với các kỹ năng và thực hành này trong các mối quan hệ quốc tế. Vì thế bài viết của tác giả Nguyễn Quang Dy có tính mới mẻ và tính thời sự, thời cuộc, giúp cho nhóm độc giả yêu thích những công việc liên quan đến đối ngoại, ngoại giao và hội nhập hiểu biết thêm, đồng thời trang bị cho mình những kỹ năng công tác mới.

Xin giới thiệu với bà con và bạn bè cùng đọc tham khảo.

Vệ Nhi  

* Đầu đề trên là của chủ blog. Đầu đề bài viết là của tác giả Nguyễn Quang Dy.

Khi đưa bài lên blog, chủ blog có thêm ảnh sưu tầm được trên mạng.

------

Viêt Nam tham gia trò chơi lobbying

Nguyễn Quang Dy

Chuyến thăm Mỹ của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc (xét cả “nhân và quả”) đã làm rõ hơn một nhân tố mới (trong chính trị quốc tế) là “vận động hành lang” (lobbying). Trong chính trị đối nội người ta còn gọi là “môi giới chính trị”, nhưng người Việt thì hay gọi nôm na cho dễ hiểu là “chạy chọt” (ví dụ chạy chức chạy quyền, như nhân vật “Hưng Tano”).  

Hoạt động “lobbying” diễn ra ở nhiều nước, đặc biệt phổ biến là ở Mỹ. Các chính phủ, các tập đoàn hay chính khách, thường thuê công ty (lobbying firm) hay cá nhân (lobbyist) đại diện cho họ để chạy chọt và dàn xếp những việc họ không tự mình làm được. Tại Mỹ, hoạt động lobbying là hợp pháp nếu đăng ký với Bộ Tư pháp và đóng thuế. Tuy nhiên hoạt động này có thể trở thành tai tiếng nếu bị điều tra, truy cứu do vi phạm luật hay quy định. 

Bài học kinh nghiệm

Trước đây, Việt Nam chưa dám thuê lobbying firm tại Mỹ để vận động, có lẽ vì chưa có chủ chương hay chưa có kinh phí, hoặc sợ “nhạy cảm”. Thực ra lúc đó đã có hoạt động lobbying không chính thức, thông qua người quen (lobbyist không chuyên). Điển hình là vụ ông Nguyễn Văn Hảo (cựu phó thủ tướng Chính quyền VNCH) được lãnh đạo Việt Nam (ông Võ Văn Kiệt) nhờ vận động chính quyền Bill Clinton bỏ cấm vận (1993-1994).

Qua người quen (làm trung gian), ông Hảo đã vận động ông Ron Brown, lúc đó là Bộ trưởng thương mại, thân cận với Tổng thống Bill Clinton. Nhưng đáng tiếc, vụ việc này đã trở thành tai tiếng vì bị FBI điều tra sau khi một trợ lý của ông Hảo (việt kiều Lý Thanh Bình) đã hợp tác với FBI để gài bẫy và tố giác ông Hảo. Sau 7 tháng điều tra, do FBI không đủ bằng chứng về hối lộ, nên ông Nguyễn Văn Hảo và Ron Brown đã may mắn thoát tội.  

Vì vậy, vấn đề không phải là Việt Nam có nên lobby hay không, mà là phải biết cách lobbying một cách chuyên nghiệp, để an toàn và hiệu quả. Lobbying là một “nghệ thuật” vận động hậu trường và quan hệ công chúng, như “con dao hai lưỡi”, nên đòi hỏi kinh nghiệm và bản lĩnh cao. Gần đây, chính phủ Việt Nam có chủ trương vận động hành lang: tại Mỹ đã thuê Podesta Group (một lobbying firm có thế lực ở Washington DC.), và tại Anh đã định thuê cựu thủ tướng Tony Blair làm lobbyist, nhưng vì một số lý do nên không thành.  

Podesta Group

Những ai quan tâm và thông thạo về chính trường Mỹ, chắc đều biết Podesta Group (trước đây được gọi là Podesta Associates), một công ty chuyên về lobbying và public affairs, rất có thế lực tại Washington DC. Công ty này do hai anh em John Podesta và Tony Podesta lập ra năm 1988.  Tony Podesta là người sáng lập và CEO của Podesta Group, còn John Podesta là đồng sáng lập (co-founder). Ông này đã từng làm Chánh Văn phòng Nhà Trắng thời Tổng thống Bill Clinton, sau đó làm Chủ tịch Ủy ban Tranh cử Tổng thống của bà Hillary Clinton (2016). Năm 2003, ông John Podesta đã lập ra “Center for American Progress”, một think tank mới về chính sách, có ảnh hưởng nhiều đến xu hướng của Chính quyền Obama. Nếu bà Hillary Clinton mà thắng cử, chắc ông John Podesta và nhóm lợi ích này sẽ có nhiều ảnh hưởng. 

Theo nhà báo Betsy Woodruff (Daily beast), dẫn số liệu của FARA (Foreign Agent Registration Act), Việt Nam đã trả cho Podesta Group $30.000/tháng (từ 2/12/2013 đến 31/12/2015), tổng cộng là $1,08 triệu. Đối với Hà Nội, đây là một dấu hiệu đã “chịu chơi”, tuy giá này vẫn còn “mềm”, vì chỉ bằng một nửa giá Chính phủ Ấn Độ trả Podesta Group.

Một lobbyist chuyên nghiệp đã làm việc cho chính phủ Việt Nam ít nhất hai năm (vào giai đoạn có nhiều tranh cãi về hiệp định TPP) là ông David Adams. Ông Adams đồng thời còn làm việc cho hãng Boeing và Lockheed Martin, là 2 nhà thầu quốc phòng lớn đang nhắm thị trường Việt Nam. Hiện nay, Adams là một nhân vật chủ chốt (principal) tại Podesta Group (giám sát công việc lobbying cho chính phủ Việt Nam). Adams đã có lần nói với báo The Hill “Thực ra, phải chạy vậy rất nhiều” (It is a lot of running around, to be honest).   

Theo tài liệu của báo “The Hill” (2015) David Adams từng làm cố vấn lập pháp (legislative advisor) cho Ngoại trưởng Hillary Clinton tại Bộ Ngoại Giao. Adams đã làm việc chặt chẽ với bà Clinton và cô Huma Abedin (nữ trợ lý thân cận của bà Clinton) để vận động Thượng viện phê chuẩn các nhân sự chủ chốt. Những trao đổi của Adams với bà Clinton qua địa chỉ email riêng của bà đã bị FBI điều tra, gây đau đầu cho bà Clinton trong chiến dịch tranh cử tổng thống. Sau khi thôi việc tại Bộ Ngoại Giao, Adams đã về làm cho Podesta Group.

Theo Betsy Woodruff, Podesta Group thân cận với Hillary Clinton và các nhà thầu quốc phòng. Họ đã vận động Chính quyền Obama bỏ cấm vận vũ khí cho Việt Nam vào dịp Tổng thống Obama sang thăm Việt Nam (23-25/5/2016). Ngoài TNS John McCain và Ngoại trưởng John Kerry đã ủng hộ Tổng thống bỏ cấm vận vũ khí, làm Obama vững tâm, Podesta Group đã tích cực vận động góp phần làm thay đổi quan điểm về Việt Nam của Chính quyền Obama. (“From Team Hillary to Vietnam Lobbyist”, Daily Beast, May 25, 2016).

Lúc đó, quyết định bỏ cấm vận vũ khí của Tổng thống Obama đã làm nhiều người ngạc nhiên và bất ngờ. Trong khi Chính phủ Việt Nam vui mừng, bà Hillary Clinton im lặng không bình luận, thì các tổ chức nhân quyền lên tiếng phản đối mạnh mẽ. Để cải thiện hình ảnh Việt Nam tại Mỹ, Podesta đã tổ chức nhiều cuộc gặp với các văn phòng Quốc Hội, và tiếp xúc với giới báo chí (như CNN, Roll Call, The Hill, PBS NewsHour, Politico, Washington Post, New York Times, National Geographic, Wall Street Journal, The Food Network).

Cơ hội và rủi ro

Theo Reuters (June 4, 2017), Việt Nam đã có những nỗ lực vận động được tổ chức đồng bộ  (concerted effort). Khác với các nước Châu Á khác, Việt Nam đã thuê Podesta Group vận động, vì lo ngại những thành quả về kinh tế và an ninh đã đạt được với Chính quyền Obama sẽ bị ông Trump bỏ rơi. Việt Nam đã lobby ngay sau khi ông Trump đắc cử, nên một tháng trước khi ông nhậm chức, ông Phúc đã có cuộc điện đàm với ông Trump. (“Vietnam’s White House lobbying coup secures strategic gains” Mai Nguyen, Reuters, June 4, 2017). 

Có lẽ người có vai trò trực tiếp trong các chiến dịch vận động Chính quyền Obama bỏ cấm vận vũ khí và thỏa thuận về TPP, là Đại sứ Phạm Quang Vinh. Sau đó, thứ trưởng Hà Kim Ngọc và Ngoại trưởng Phạm Bình Minh đã sang Washington để vận động cho chuyến thăm của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc. Theo các nguồn tin ngoại giao và nghiên cứu, nhiều bạn bè người Mỹ trong Quốc hội, giới học giả và kinh doanh, đã trợ giúp. Các thông điệp của Việt Nam đã được truyền đạt tới Hội đồng An ninh Quốc gia (cụ thể là ông Matt Pottinger, giám đốc phụ trách Đông Á), văn phòng của Phó Tổng thống Mike Pence, Bộ Ngoại Giao và Bộ Quốc Phòng. Đại sứ Mỹ tại Hà Nội Ted Osius cũng phối hợp rất hiệu quả. Theo đánh giá của ông Carl Thayer, thành công lần này là do chủ trương đối ngoại tích cực của Hà Nội.  

Kết quả là Thủ tướng Phúc đã được Tổng thống Trump đón tiếp tại Nhà Trắng một cách thân tình, hơn cả lãnh đạo các nước Châu Âu khác. Tuyên bố Chung Viêt-Mỹ có nhiều điểm lợi cho Việt Nam, nhất là về Biển Đông nơi Việt Nam đang đứng trước nguy cơ bị Trung Quốc xâm lấn chủ quyền. Về quốc phòng, tàu sân bay Mỹ có thể ghé thăm quân cảng Việt Nam, hai nước có thể hợp tác về hải quân, tình báo, mua sắm vũ khí và lập kho dự trữ.   

Khách hàng của Podesta Group không phải chỉ có Việt Nam, mà còn các nước khác như Ấn Độ (đã trả $60.000/tháng, năm 2014). Podesta Group còn đại diện cho hãng Boeing và Lockheed Martin. Theo Reuters, không phải vô cớ mà đại diện của hai nhà thầu quốc phòng lớn này đã “lặng lẽ” đến Việt Nam dự một hội thảo về quốc phòng gần đây.   

Không phải chỉ thuê Podesta Group để lobby, Việt Nam còn vận dụng CSIS là think tank về nghiên cứu chiến lược ở Washington DC (thân cận với Chính quyền Obama và đảng Dân chủ). CSIS ủng hộ chủ trương xoay trục sang Châu Á của Chính quyền Obama, là tác giả của Báo cáo “Asia-Pacific Rebalance 2025” (Jan 2016) do Bộ Quốc phòng Mỹ tài trợ, và báo cáo “Một Kỷ nguyên Mới trong Quan hệ Mỹ-Việt” (A New Era in US-Vietnam Relations, CSIS, June 2014) có thể do Việt Nam tài trợ một phần (theo thông báo của CSIS website).

Có một thay đổi đáng chú ý là trong chuyến thăm Mỹ lần này, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã đến nói chuyện tại Quỹ Heritage, một think tank bảo thủ về chính sách tại Washington DC (thân cận  với Chính quyền Trump, và đảng Cộng Hòa). Trước đây Chủ tịch nước Trương Tấn Sang, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng (và các lãnh đạo khác) đều đến nói chuyện tại CSIS. Một chi tiết khác đáng lưu ý là Chủ tịch Quỹ Heritage (ông Edwin Feulner), là một người ủng hộ ông Trump, đã tham gia vận động để dàn xếp cho Tổng thống Đài Loan Tsai Ing-wen điện đàm với ông Donald Trump ngay sau khi đắc cử, làm dư luận lúc đó dậy sóng.

Bên cạnh cơ hội, có nhiều rủi ro đối với các quan chức vận động hành lang hay môi giới chính trị.  Cựu Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia Michael Flynn (bị mất chức) đang bị điều tra về nghi vấn vi phạm luật khi trao đổi với Đại sứ Nga và nói dối phó Tổng thống Mike Pence. Ông Flynn còn bị truy cứu vì đã nhận $33.000 khi đi thăm Nga (12/2015) và vì công ty riêng của ông  đã thương thảo một hợp đồng trị giá $500.000 (năm 2016) với một doanh nhân Thổ Nhĩ Kỳ có quan hệ với Chính phủ Thổ, nhưng lúc đó, ông Flynn không đăng ký là đại diện cho khách hàng Thổ Nhĩ Kỳ (như “foreign agent”), theo quy định. Một bài học đắt giá.  

Thay lời kết

Theo đánh giá của Alexander Vuving, chuyến đi Mỹ của ông Nguyễn Xuân Phúc đã thành công, thể hiện trong nội dung Tuyên Bố Chung. Nó phản ánh một thực tế là Chính quyền Trump đang “ăn theo” quan hệ đối tác toàn diện với Việt Nam và chính sách với Biển Đông từ thời Obama (trừ vấn đề TPP). (“Why Trump Is Capitalizing On Obama’s US-Vietnam Comprehensive Partnership”, Alexander Vuving, National Interest, June 7, 2017).

Vuving đề cập hiện tượng nhưng chưa nói rõ nguyên nhân. Ngoài đối sách tích cực của Hà Nội, có lẽ trục Người lớn” (Axis of Adults) trong Chính quyền Trump đang lặng lẽ xoay trục, chuyển hóa dần tình thế và chính sách (ít nhất là với khu vực này). Nếu phải lobby thì chắc phải nhắm vào các nhân vật chuyên nghiệp (như H.R. McMaster, Rex Tillerson, James Mattis, và Mike Pence). Chắc họ cũng phải lobby cặp “trai tài gái sắc” trong nhà Trắng (Ivanka Trump và Jared Kushner). Đây là “Trò chơi Vương quyền” (“Game of Thrones”).

Trò chơi Lobbying là con dao sắc hai lưỡi, nếu biết dùng sẽ rất hiệu quả, nhưng nếu không biết dùng sẽ rất nguy hiểm, có thể đứt tay chảy máu. Lobbying chính quyền Trump lúc này không hề dễ. Hãy chào mừng Việt Nam tham gia trò chơi Lobbying!

NQD. 9/6/2017