“Già hóa” dân số Nhật Bản và liệu có chuyện thêm “cơ hội việc làm” cho người VN?

“Già hóa” dân số Nhật Bản và liệu có chuyện thêm “cơ hội việc làm” cho người VN?

Đọc hiều người Nhật hiện có chung mối lo lắng: Khi dân số của đất nước mình cứ ngày một “già đi” thế này, chính phủ sẽ có giải pháp gì đối phó với sự “thiếu hụt sức lao động”? Với một quốc đảo mà nền kinh tế lớn thứ 3 thế giới này thì vấn đề lại càng không đơn giản!

Xung quanh chủ đề này vừa được một cây bút ký tên Kiều Phong đặt ra một vấn đề khá thú vị liên quan đến Việt Nam: Thế thì nhà cầm quyền xứ sở Mặt trờ mọc sẽ có “chính sách như thế nào” với lao động Việt Nam hiện nay đã làm việc tại Nhật? Và rồi nữa, sẽ còn diễn ra việc đưa tiếp nguồn lực này sang với thị trường lao động tại Nhật Bản?

Sở dĩ người ta đặt ra câu chuyện đó vì qua nhiều bàn thảo và tranh luận tại Nhật, một biện pháp khá rõ ràng mà chính giới Nhật đưa ra là “du nhập lao động giá rẻ từ nước ngoài” vào đất nước này. Một trong các nguồn đó đáng kể nhất là lao động từ Việt Nam.

Để hiểu thêm các góc cạnh khác nhau về vấn đề “già hóa” nguồn lao động tại trong nước Nhật Bản, rồi việc lựa chọn giải pháp “đưa lao động Việt nam” sang Nhật cũng như “phản ứng văn hóa” và sự “cảnh giác” có vẻ thái quá của tính cách dân tộc của người Nhật với người ngoại quốc nói chúng trong đó cụ thể hơn là người Việt Nam nói riêng, xin mời mọi người vào đọc bài viết của tác giả Kiều Phong.

Có thể một số ý kiến và lý giải của Kiều Phong chưa làm chúng ta vừa ý, nhưng đó là những ý kiến cần tham khảo. Và không những người đọc trên mạng internet như chúng ta mà còn “đặt lên bàn nghị sự” cho giới làm chính sách ở Việt Nam chunga ta.

Vệ Nhi g-th

-----

Khi dân số già, Nhật sẽ có chính sách gì với lao động Việt?

Kiều Phong 

Nhật Bản, cũng như tất cả các quốc gia sớm hoàn thành giai đoạn phát triển so với phần còn lại của thế giới, đang bước vào thời kỳ dân số già hóa. Cấu trúc dân số của nước Nhật hiện tại chứa những bất ổn mà giới chức nước này đang quan ngại.. 

Hiệp hội Điều dưỡng Nhật Bản (Japanese Nursing Association) là một trong những cơ quan đưa ra các thống kê và phân tích dân số nhanh chóng và đáng tin cậy tại nước này. 

Theo số liệu của họ công bố năm 2014, nhóm tuổi từ 0 -14 chiếm 13.2%, nhóm tuổi 15-24 chiếm 9.7 %, nhóm tuổi 25-34 chiếm 38.1%, nhóm tuổi từ 55-64 chiếm 13.2%, nhóm trên 65 tuổi chiếm 25,8 %. Những con số trên chứng minh rằng Nhật Bản đã bước vào thời kỳ thiếu lao động nội địa, điều này sẽ trầm trọng hơn trong tương lai gần. 

Biện pháp mà chính giới Nhật đưa ra là du nhập lao động giá rẻ từ nước ngoài, trong đó đáng kể nhất là lao động Việt Nam.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo đối với Việt Nam, khi xã hội ta vốn thừa nam thiếu nữ lại còn bị nước ngoài tạo chính sách để đưa nữ của ta vào đất nước của họ? Trung Quốc hiện đang thừa trên 100 triệu nam giới, cộng với việc các nước châu Á tạo chính sách thu hút phụ nữ Việt Nam thì trong vài năm nữa, khủng hoảng thiếu nữ ở Việt Nam sẽ tai hại biết nhường nào.

Tháp dân số của Nhật Bản năm 2014. Nguồn: Japanese Nursing Association ( Hội Điều dưỡng Nhật Bản)

Du học hay đi làm công nhân ngành nông nghiệp?

TS Nguyễn Quốc Vọng là người có chân tại Hội đồng cố vấn RIRDC về Rau quả cho chính phủ Úc. Ông là người đã giúp chính phủ Úc đưa nông nghiệp trồng chè từ Nhật Bản sang Úc, và chỉ sau mười lăm năm từ con số không, Úc đã vượt mặt Nhật Bản về sản lượng chè..

Cần biết rằng, trước khi sang Úc nhà khoa học nổi tiếng này xuất thân từ lứa du học sinh người Việt đầu tiên của phong trào Đông Du thế hệ thứ hai. Ông có quan hệ mật thiết với các lãnh đạo ngành nông nghiệp Nhật Bản, và được các giới chức nước này cho biết rằng Nhật Bản có tiền nhưng không sản xuất đủ rau quả, dù không yên tâm thì họ vẫn phải nhập khẩu rau quả từ Trung Quốc. Ngành nông nghiệp của Nhật Bản đang thiếu hụt nhân lực nội địa vì thanh niên của một đất nước giàu có như vậy không muốn chân lấm tay bùn. Chính phủ Nhật đang có những gói trợ giá rất lớn và tạo đủ mọi điều kiện để khuyến khích thanh niên chọn lựa làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp, nhưng điều đó vẫn chưa đủ..

Trước tình hình đó, người Nhật chọn giải pháp tuyển dụng nhân lực nông nghiệp giá rẻ từ Việt Nam. Nhưng người lao động đến từ nước này trước khi sang Nhật không có kiến thức làm nông, mà họ cũng không muốn gắn bó lâu dài với nghề nông trên đất Nhật. 

Nắm được tâm lý này, chính phủ Nhật vẽ ra một miếng bánh gọi là du học ngành nông nghiệp. Tiến sĩ Nguyễn Quốc Vọng nói rằng thực chất đó không phải là du học, mà là người Nhật muốn tận dụng nguồn nhân lực trẻ đã được đào tạo sơ lược ở Việt Nam. Khi những lao động này tới Nhật, họ sẽ được đào tạo thêm theo hình thức vừa làm vừa học, như thế người Nhật sẽ tiết kiệm được một khoản chi phí rất lớn so với việc đầu tư cho một sinh viên người Nhật học ngành nông nghiệp ngay từ đầu. Những sinh viên nội địa của Nhật sẽ làm nhà nông, sở hữu nông trại và thuê lao động, họ là nông gia thực thụ (farmer), trong khi lao động Việt chỉ là công nhân ngành nông nghiệp (worker).

Nhật tự hào nước lớn, xã hội Việt và những rủi ro

Chủ nghĩa phát xít tuy đã bị loại bỏ khỏi nước Nhật, nhưng niềm tự tôn dân tộc của họ thì không bao giờ dứt. Nhà văn Nhật Chiêu cho rằng hầu hết mỗi người dân Nhật đều có "giấc mơ đại tự sự". Không là cường quốc về quân sự, họ sẽ là cường quốc về kinh tế và khoa học kỹ thuật. 

Hiện tại, có một luật ngầm đang được thực thi, đó là người Nhật hạn chế giao tiếp bằng tiếng Anh với người ngoại quốc. Học sinh Nhật muốn tốt nghiệp phổ thông thì buộc phải thành thạo ít nhất một trong hai ngoại ngữ là tiếng Anh và tiếng Pháp. Thế nhưng, khi người ngoại quốc đặt chân đến sân bay của họ và nói tiếng Anh thì nhân viên của họ sẽ nói lại tiếng Nhật. 

Người Nhật quan niệm rằng tại sao khách lại nói tiếng Anh, trong khi đó về phẩm giá thì nước Anh chưa chắc đã được như nước Nhật. Đó là niềm tự hào dân tộc đích thực của người Nhật, và cũng có thể là tâm lý tự ái đến từ sự bại trận trong thế chiến thứ II. Các trí thức “nhà Nho” của Nhật Bản rất thận trọng trong việc du nhập văn hóa và ngôn ngữ phương Tây. Không giống như Pháp và Ý, ở Nhật người ta sẽ chỉ nói tiếng Nhật với người châu Á, trừ khi họ biết chắc chắn rằng bạn đến từ Singapore là một nước nói tiếng Anh. Đó là cách bảo tồn văn hóa hiếm thấy của một cường quốc ngay giữa thời đại toàn cầu hóa ngày nay.

Với niềm tự hào nước lớn như vậy, liệu người Nhật có mở cửa cho người Việt phát triển ở xứ sở của họ không? Câu trả lời là có nhưng với cánh cửa không mở toang mà chỉ là hơi khép. Người Nhật kiểm soát lao động Việt hết sức chặt chẽ, mọi cơ quan an ninh đều nhắm đến người Việt. Camera ở Nhật ghi lại mọi vụ trộm cắp, nhưng chỉ có những vụ liên quan đến người Việt được báo chí Nhật “ưu tiên” đăng tải. Giống như người Ai-cập ngày trước không cho dân Do Thái lớn mạnh, trên sân nhà, người Nhật cũng không muốn cho cộng đồng của bất kỳ nước nào lớn mạnh, nhất là Trung Quốc và Việt Nam.

Một điều nữa cần nói, đó là mất cân bằng giới tính vẫn đang xảy ra ở đất Nhật. Năm 2014, ở lứa tuổi từ 0 đến 14, Nhật Bản có 8,681,728 nam nhưng chỉ có 8,132,809 nữ. Con số này ở độ tuổi 15-24 là 6,429,429 nam và 5,890,991 nữ. Rõ ràng, ở Nhật đang diễn ra cảnh thừa nam thiếu nữ. Điều này giải thích lý do tại sao một nữ lao động Việt qua Nhật làm việc rất dễ dàng, nhưng một nam lao động Việt phải làm đủ mọi loại thủ tục với mọi sự kỳ thị rồi mới được thông quan. Và điều này cũng giải thích vì sao trên xứ sở hoa anh đào, nhiều cô gái Việt được ở trong những phòng khang trang trong các khu công nghiệp, còn nam lao động Việt phải chen nhau trong những phòng khá bé. Con gái Việt dễ lấy được chồng Nhật, nhưng con trai Việt thì khó lấy được con gái Nhật vì hình ảnh của đàn ông Việt trong lòng dân chúng Nhật là rất xấu. Hệ thống truyền thông của Nhật vừa có lòng tự tôn dân tộc, vừa có đầu óc để định hướng cho hiện tượng này tiếp tục diễn ra. Con gái Việt khi lấy chồng Nhật được chính phủ nước này tạo mọi điều kiện để học ngôn ngữ và nhập quốc tịch. 

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo đối với Việt Nam, khi xã hội ta vốn thừa nam thiếu nữ lại còn bị nước ngoài tạo chính sách để đưa nữ của ta vào đất nước của họ? Trung Quốc hiện đang thừa trên 100 triệu nam giới, cộng với việc các nước châu Á tạo chính sách thu hút phụ nữ Việt Nam thì trong vài năm nữa, khủng hoảng thiếu nữ ở Việt Nam sẽ tai hại biết nhường nào.

Hiện tại, quan chức Việt Nam vẫn thường tự hào vì sinh viên nước ta được sang Nhật du học ngày càng nhiều, kiều hối năm này cao hơn năm ngoái, và lượng lao động Việt sang xứ người làm việc năm sau sẽ cao hơn năm nay. Và thực tế cho thấy, chính sách lao động đó gián tiếp, đưa thứ quý nhất theo lý luận xã hội chủ nghĩa là con người bị thất thoát một cách nghiêm trọng.

Ảnh trên: Hoạt động của lao động nữ ở VN; và ảnh dưới, khi nữ công nhân nông nghiệp sang Nhật làm việc.

Lời bàn của một chuyên gia dân số học khi đọc xong bài viết trên:

Chiến tranh làm giảm nghiêm trọng tỷ lệ Nam / Nữ, ai dám nói chiến tranh sẽ không xẩy ra ở VN

vốn đã là nơi các cường quốc dùng làm trận địa để thử sức nhau trong và sau thế chiến 2 ?

Người phụ nữ VN rất khổ, và nhiều người không ý thức được cái khổ đó: Điều tra xã hội học ở VN cho thấy 3/10 phụ nữ coi việc chồng đánh vợ là chuyện bình thường, trên thực tế,có phụ nữ bị lừa bán sang TQ thực, nhưng không thiếu phụ nữ chủ động vượt biên, lôi kéo cả những người khác sang lấy chồng bên TQ. Muốn giữ chị em lại là điều khó, một chủ trương hợp lý làm xã hội, kinh tế phát triển hài hòa, sẽ giữ chân mọi người lại. Đáng tiếc, cho tới nay, chưa thấy xuất hiện chủ trương đó ở VN?! 

Khủng hoảng kinh tế Trung Quốc có đáng sợ ?

Khủng hoảng kinh tế Trung Quốc có đáng sợ ?

Nếu nói cụm từ nào được nói tới nhiều nhất trên thế giới vài tuần lễ qua thì đó là cụm từ “Ngân hàng Trung ương Trung Quốc”. 

Có thể một số cụm từ khác cũng được nhắc tới như tỉ giá, đồng đô-la Mỹ, chứng khoán, các chỉ số và cổ phiếu (rớt giá)…, nhưng chung quy thế nào cũng được nhắc “ngược lên” tới sự điều chỉnh của đồng Nhân dân tệ của Ngân hàng Trung ương Trung Quốc, tới hệ lụy mà nó gây ra cho sinh hoạt kinh tế tài chính toàn cầu. 

Chúng ta nhớ lại sau khi cơ quan thuộc chính phủ TQ là Ngân hàng Trung ương nước này công bố liên tiếp 3 đợt điều chính giá trị đồng tiền quốc gia (là đồng Nhân dân tệ), thì không những các giao dịch ngân hàng, tài chính, các hoạt động vốn liếng, tiền tệ của TQ biến động (đi xuống, giảm thiểu, khó khăn…) mà hầu khắp các họat động tương tự ở các quốc gia khác (nhất là tại các trung tâm kinh tế tài chính châu Á, rồi Mỹ và Tây Âu…) đều đồng loạt ảnh hưởng. 

Giới quan sát tài chính tiền tệ thế giới thấy rõ các chỉ số và giá cổ phiếu gần như toàn cầu đều ít hoặc nhiều giảm điểm. Bức tranh kinh tế thế giới vốn đã ít khởi sắc trong vài năm nay giờ báo hiệu sự khó khăn hơn…Việt Nam chúng ta đang phát triển và hội nhập ngày càng sâu vào nền kinh tế thế giới đương nhiên không tránh khỏi những khó khăn và tác động tiêu cực của sự kiện này.

Trong số rất nhiều bài viết về những biến động, suy thoái tiền tệ này, các hệ lụy của nó gây ra với nền kinh tế của các nước lớn và với nền kinh tế thế giới nói chung, chủ blog tôi xin giới thiệu dưới đây cuộc trao đổi có khá nhiều thông tin và nhận định đáng lưu ý. 

Xung quanh cái chủ đề đang hot trên đây đã được trao đổi giũa một nhà báo và một chuyên gia kinh tế một cách kỹ càng và sâu sắc hơn, đồng thời từ đấy nảy thêm ra một khía cạnh khác của vấn đề: Đó là liệu sự suy thoái - và có thể hiểu là khủng hoảng kinh tế - mà lần này Trung Quốc vấp phải, điều này trong hiện tại có “đáng sợ” với thế giới? Và nhất là với các nước lân bang hàng xóm của họ, hay không ? Đơn giản, bởi sự khủng hoảng của một cường quốc kinh tế được mệnh danh số 2 thế giới chắc có thể gây khó đối với các quốc gia khác...

Hãy quan sát và chờ xem !

Vệ Nhi g-th

-----

Hiệu ứng Trung Quốc

Nguyễn Lam và Nguyễn Xuân Nghĩa

Sau nhiều hoài nghi, kịch bản Trung Quốc có thể tăng trưởng thấp hơn đang trở thành hiện thực, nhất là từ các biến động tài chính tại Trung Quốc đã làm thị trường thế giới chao đảo từ Á Châu qua Âu Châu đến tận Bắc Mỹ trong mấy ngày liền. Nếu kinh tế Trung Quốc hạ cánh nặng nề thì tình hình sẽ ra sao cho kinh tế thế giới? Xin quý thính giả theo dõi cuộc phỏng vấn của Nguyên Lam với chuyên gia Nguyễn Xuân Nghĩa về câu hỏi này. 

Ảnh chụp tại một sàn chứng khoán ở TQ: Không thể không lo âu, cay đắng khi những đồng tiền đầu tư  của mình "không cánh mà bay"?!

 
Nguyên Lam: Xin kính chào ông Nguyễn-Xuân Nghĩa. Thưa ông, là một trong những người đã cảnh báo từ lâu rằng Trung Quốc không thể duy trì chiến lược phát triển cũ và sẽ bị suy trầm là hạ cánh nhẹ nhàng, hoặc suy thoái, là hạ cánh nặng nề, ông nghĩ sao về viễn ảnh kinh tế của xứ này sau những biến động tài chính vừa qua? Và về hiệu ứng của Trung Quốc cho kinh tế thế giới?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: – Sản lượng kinh tế Trung Quốc có thể đứng hạng nhì sau Hoa Kỳ và trước Nhật Bản nhưng xứ này vẫn là một quốc gia lạc hậu về thông tin nên người ta mới ngạc nhiên về những tin xấu đang đồng loạt xảy ra từ hai tháng nay. Nhưng tin xấu này gây hốt hoảng toàn cầu, làm các thị trường cổ phiếu mất nhiều ngàn tỷ đô la trong mươi ngày, nhưng cũng xác nhận rằng kinh tế Trung Quốc chẳng là sự kỳ diệu và sau ba chục năm có mức tăng trưởng khoảng 10% thì cũng có lúc phải hạ cánh. Bây giờ, chúng ta sẽ tìm hiểu trước tiên về các chỉ dấu hạ cánh này.

Nguyên Lam: Trên diễn đàn chuyên đề của chúng ta, ông dự báo nhiều lần là kinh tế Trung Quốc sẽ bị suy trầm là tăng trưởng chậm hơn và thậm chí suy thoái là còn bị tăng trưởng âm, là hạ cánh nặng nề, với hàng loạt khủng hoảng tài chính, ngoại hối hay ngân hàng. Nghịch lý ở đây là kinh tế Trung Quốc có sản lượng rất cao, có khi bằng 15% của sản lượng toàn cầu, nhưng lại nghèo nàn về thông tin như ông vừa trình bày, thế thì làm sao thế giới bên ngoài có thể biết mà chuẩn bị?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: – Thế giới bị mê hoặc, và nhiều người mất tiền oan, vì cái gọi là sự kỳ diệu kinh tế của Trung Quốc. Chúng ta sẽ khởi sự từ đó để nhìn trên toàn cảnh và dự đóan về hiệu ứng Trung Quốc cho thế giới.

– Người ta nông cạn mà cả tin vào thống kê kinh tế của Trung Quốc, vào những chỉ tiêu tăng trưởng như 7,4% hay 7% một năm được Chính quyền Bắc Kinh đưa ra, rồi từ đó lập kế hoạch đầu tư hay giao dịch với thị trường Trung Quốc. Diễn đàn của chúng ta đã nhiều lần đề cập tới tính chất thiếu minh bạch và bất khả tín của thống kê Trung Quốc dù Bắc Kinh đã nhiều lần cải sửa và tránh dùng số liệu báo cáo từ các địa phương.
– Năm 2007, khi còn là Bí thư tỉnh Liêu Ninh, đương kim Thủ tướng Lý Khắc Cường phát biểu rằng số liệu Tổng sản lượng GDP của Trung Quốc là “nhân tạo”, tức là không đáng tin. Ông còn nói thầm với Đại sứ Hoa Kỳ khi đó rằng bản thân thì ông tìm vào số liệu về tiêu thụ điện lực, lượng hàng hóa vận chuyển bằng hỏa xa và tín dụng cấp phát để ước tính sản lượng kinh tế của quốc gia. Cứ theo nguyên tắc thực tiễn ấy, nhiều trung tâm nghiên cứu của nước ngoài mới tính lại sản lượng thật của Trung Quốc. Gần đây nhất, trung tâm Capital Economics tại Anh quốc đưa ra mức tăng trưởng kinh tế Trung Quốc chỉ có 4,8%, còn trung tâm Lombard Street Research cũng của Anh thì tính ra một đà tăng trưởng là 3,7%. Những biến động liên tục trên thị trường địa ốc, cổ phiếu rồi ngoại hối đã xác nhận rằng tình hình Trung Quốc không được khả quan mà thật ra còn nguy ngập.

Nguyên Lam: Cho đến nay, người ta chưa đánh giá được mức độ nguy ngập ấy và Nguyên Lam còn nhớ rằng ông đã cảnh báo về khối nợ rất cao của Trung Quốc, với hậu quả tai hại cho hệ thống ngân hàng xứ này. Thưa ông, bây giờ nếu quả thật là kinh tế Trung Quốc chỉ tăng trưởng bằng phân nửa tiêu chí chính thức thì sự thể sẽ ra sao cho thế giới?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: – Trước khi đi vào lớp mây mù kỳ ảo đó thì tôi xin phép nhắc lại vài chuyện có tính chất tiên báo cho sau này.

– Thứ nhất, kinh tế Trung Quốc bị nhiều nhược điểm nội tại, như cựu Thủ tướng Ôn Gia Bảo rồi cựu Chủ tịch Hồ Cẩm Đào đã nói nhiều lần; là thiếu cân đối, không phối hợp, ít công bằng nên chẳng bền vững. Yếu tố không phối hợp ấy rất quan trọng vì chế độ cứ dành cho đảng và nhà nước quyền can thiệp vô giới hạn vào kinh tế. Người dân thì tin là nhà nước có thẩm quyền và khả năng giải quyết mọi vấn đề để đem lại thịnh vượng cho quốc dân. Vậy mà bộ máy đầy quyền hạn ấy lại chẳng phối hợp thì làm sao điều tiết được thị trường? Điều đó mới giải thích những lúng túng hốt hoảng bùng nổ từ Tháng Sáu trên thị trường cổ phiếu và lan qua thị trường ngoại hối.

– Thứ hai, Trung Quốc có núi nợ rất cao, bằng 280% Tổng sản lượng, gần như cao nhất trong các nền kinh tế lớn mà bên trong là nhiều nợ xấu, không sinh lời, khó đòi và sẽ mất. Đa số khoản nợ lại thuộc hệ thống kinh tế và ngân hàng của nhà nước, đã cấu kết với nhau nên dễ gây tác động dây chuyền và có thể dẫn tới vỡ nợ hay phá sản đồng loạt.

– Thứ ba, người ta lầm tưởng rằng lãnh đạo Trung Quốc có khối dự trữ ngoại tệ vĩ đại, tương đương với bốn nghìn tỷ đô la cho một nền kinh tế có sản lượng là 10 nghìn tỷ. Sự thật thì số dự trữ đã giảm từ năm 2013, nay chỉ còn khoảng ba nghìn 650 hay3 nghìn 600 tỷ, và đa số được đầu tư vào việc khác nên không dễ gì chuyển ra thanh khoản đề cấp cứu kinh tế khi hữu sự.

– Sau cùng, khi kinh tế thịnh đạt thì người ta có thể khỏa lấp hay đẩy lui các chứng tật nguy hại đó. Nhưng nếu đà tăng trưởng sút giảm, như một cơ thể bị suy yếu, thì ngần ấy vấn đề lập tức bùng phát và dễ gây ra khủng hoảng. Thí dụ như kinh tế Hoa Kỳ bắt đầu bị suy trầm từ cuối năm 2007 thì vụ khủng hoảng tài chính vào Tháng Chín năm 2008 đã dẫn tới tai họa lớn, bên Âu Châu cũng có vấn đề tương tự và tới nay vẫn chưa giải quyết được.

Nguyên Lam: Xin cám ơn ông Nghĩa về bối cảnh rất phức tạp này. Bây giờ chúng ta nhìn vào tương lai, thưa ông, khi mà nền kinh tế được đánh giá là “công xưởng toàn cầu” mà bị đình trệ hay suy thoái thì thế giới sẽ ra sao, các nền kinh tế khác sẽ gặp vấn đề gì?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: – Tôi phải “giải ảo” nữa về sự lầm lạc của nhiều người nên dễ đưa tới kết luận sai. Tôi xin tạm dùng khái niệm gọi là “phân công lao động” giữa nền kinh tế tiêu thụ và nền kinh tế sản xuất.
– Một quốc gia có thể là đầu máy lôi kéo đà tăng trưởng của các nền kinh tế khác nếu tiêu thụ nhiều và tạo ra nhu cầu sản xuất cho xứ khác. Trung Quốc không là đầu máy lôi kéo đó vì xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu, và tiêu thụ ít hơn đầu tư cùng xuất khẩu. Chính là kinh tế Trung Quốc mới lệ thuộc vào sức tiêu thụ của thế giới. Cũng vì vậy, sau vụ sụp đổ tài chính Âu-Mỹ năm 2008 thì nạn Tổng suy trầm năm 2008-2009 làm nhập khẩu sút giảm – tức là xuất khẩu của Trung Quốc bị sụt. Vì vậy Bắc Kinh mới ào ạt tăng chi và bơm tín dụng vào kinh tế để kích thích sản xuất và chất lên núi nợ.

– Nói cho gọn, các nước tiêu thụ nhiều nên nhập cảng mạnh mới là đầu máy kinh tế của thế giới.
– Đầu máy mạnh nhất chính là Hoa Kỳ với tiêu thụ chiếm 70% của Tổng sản lượng và nhập siêu – là nhập cao hơn xuất – lên tới mức kỷ lục là 800 tỷ đô la cách nay mươi năm. Trái lại, Trung Quốc là xứ tiêu thụ ít mà xuất khẩu mạnh nên mới trông chờ túi tiền của xứ khác. Khi nhập siêu của Mỹ giảm từ năm 2006 thì Trung Quốc trông vào nhập siêu của các nước còn lại kể từ 2008. Khốn nỗi các nước đó lại mắc nợ và mắc nghẹn nên Trung Quốc mới chết kẹt. Ngày nay, nếu “công xưởng toàn cầu” là Trung Quốc mà suy sụp thì hậu quả cũng không bi đát như người ta thường nghĩ!

Nguyên Lam: Quả thật là ông Nghĩa đã giải ảo chuyện bất ngờ khi đảo ngược vấn đề như vậy. Nhưng Nguyên Lam xin hỏi ông hai điều. Thứ nhất,  trong chương trình kỳ trước ông nhắc đến, rằng thị trường thương phẩm sản xuất ra nguyên nhiên vật liệu bắt đầu sa sút từ năm 2011 chính là do Trung Quốc tiêu thụ ít đi. Như vậy, kinh tế Trung Quốc mới là đầu máy cho các nước sản xuất chứ?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: – Các nước sản xuất đó, đa số tại Mỹ châu La tinh, hay Úc, Canada và vài xứ Đông Nam Á, cứ tưởng rằng họ là đầu máy mà thật ra lại giàng vận mệnh kinh tế của họ vào sức tiêu thụ của Trung Quốc về năng lượng, kim loại hay nông sản. Đà tăng trưởng và xuất khẩu của họ lên xuống là tùy theo giá thương phẩm và thật ra đã xuống từ lâu rồi. Ngày nay, khi kinh tế Trung Quốc suy sụp thì dòng tư bản trút vào các xứ này sẽ còn sút giảm nữa. Nhưng cũng vì vậy mà nhiều quốc gia lại có thể trám vào khoảng trống do Trung Quốc để lại, và hiệu ứng Trung Quốc sẽ là một trật tự sản xuất khác, trong đó vai trò của Trung Quốc bị lu mờ. Sau khi lầm tưởng rằng Trung Quốc là đầu máy, nhiều quốc gia nên nghĩ đến việc chính mình sẽ là đầu máy. Viêt Nam ở vào hòan cảnh đó nếu lãnh đạo thay đổi được tư duy và cải thiện được tổ chức.
Nguyên Lam: Câu hỏi thứ hai, thưa ông, sau khi Bắc Kinh tung ra hàng loạt biện pháp tiền tệ để bơm thêm tiền kích thích kinh tế vào ngày Thứ Ba 25 thì các thị trường tài chính thế giới đều có vẻ khởi sắc. Nếu như vậy thì Trung Quốc vẫn là một đầu máy đáng kể cho kinh tế thế giới chứ?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: – Ta nên thận trọng về phản ứng nhất thời của các thị trường. Các thị trường tài chính thế giới đều biến động mạnh từ hai tháng nay và tuần qua còn hốt hoảng vì sự thăng trầm không thể kiểm soát được tại Trung Quốc. Một thí dụ về sự hốt hoảng là thị trường chứng khoán Mỹ ngày Thứ Hai 24 khi chỉ số Dow Jones mất hơn ngàn điểm và chỉ số Standard & Poor’s mất gần 7% vào lúc mở màn. Chính là sự hốt hoảng tài chính mới gây tai họa kinh tế chứ Trung Quốc đã có dấu hiệu suy sụp từ trước rồi,
– Chúng ta đều biết kinh tế toàn cầu có thể bị suy trầm sau nhiều biến động, nhưng nguyên nhân lần này xuất phát từ Trung Quốc và hàng loạt quốc gia đang phát triển và ngược với nhận thức của nhiều người, yếu tố ổn định lại đến từ Hoa Kỳ và các nước công nghiệp hóa. Sau cùng, cũng nên nói thêm rằng hệ thống tài chính Trung Quốc vẫn còn bị kiểm soát và khép kín chứ không tỏa rộng và đan kết với các nước bên ngoài nên nếu Trung Quốc có bị khủng hoảng tài chính thì hậu quả cho xứ khác cũng sẽ giới hạn thôi, vì vậy mà người ta đừng nên hốt hoảng hay lạc quan vì những chao đảo của Bắc Kinh!

Nguyên Lam: Câu hỏi cuối, thưa ông Nghĩa, ông tổng kết thế nào về hiệu ứng suy sụp của Trung Quốc? 

Nguyễn-Xuân Nghĩa: – Ngày xưa, người ta thường nói du thuyền Titanic là con tầu không thể chìm được vậy mà nó vẫn vỡ đôi và chìm nghỉm. Trung Quốc ngày nay cũng vậy. Nhưng xứ này không là thủ phạm của nạn Tổng suy trầm sắp tới mà chỉ là nạn nhân của những sai lầm bên trong và cả sự hiểu lầm của thế giới bên ngoài. Và khác với các nước dân chủ tiên tiến đã từng vượt qua khủng hoảng kinh tế, Trung Quốc sẽ từ khủng hoảng kinh tế mà gặp khủng hoảng chính trị. Vì vậy, ta nên sợ rạn nứt chính trị tại Bắc Kinh hơn là cổ phiếu tuột dốc ở Thượng Hải!
 
Nguyên Lam: Xin cảm tạ ông Nghĩa về bài phân tích này.

Nguồn: http://www.rfa.org/vietnamese/programs/EconomicForum/chinese-effect-08252015173006.html?searchterm:utf8:ustring=Hi%E1%BB%87u+%E1%BB%A9ng+Trung+Qu%E1%BB%91c