Thứ Năm, 18 tháng 4, 2013

Nhuệ Giang đã chết



Nhuệ Giang đã chết

Thấy trên facebook bạn mình viết một bài ai điếu cho dòng sông quê hương - sông Nhuệ, Nhuệ Giang - mà lòng cảm kích. (XEM BÀI DƯỚI ĐÂY)  

Mình nhớ lại hôm giỗ nhạc phụ, buổi sáng sớm mình rông con xe máy về Đa Sĩ ra mộ thắp hương thì phải qua cầu Đen. Dưới đó là dòng sông Nhuệ nước đen ngòm, hầu như không thấy động đậy vì ngồn ngộn những rác và nước đặc quánh... 

Đúng là Nhuệ Giang, một dòng sông đã chết. Tự nhiên mình muốn có những tấm ảnh như một kỷ niệm. Đừng xe giữa cầu Đen mình bắn lia lịa về phía thượng và hạ lưu, thấy được trong ống kính cầu Đơ xa xa... Chỉ tiếc rằng không ghi được cái tên phố "Nhuệ Giang" bảng xanh chữ trắng  gắn trên tường con phố chạy dọc sông bên thị xã Hà Đông xưa là vì mấy ông xe ôm đứng đợi khách cạnh đó nhất định ngăn cản không cho chụp, đôi co với mình nào là ông định bêu riếu sông và phố chúng tôi đấy à... Thôi đành lui quân cất cho mau máy ảnh vào cốp xe...

Trưa đó trở về nhà, mình đưa ít ảnh và đoạn văn ngắn dưới đây lên facebook.

Cái tên sông Nhuệ, Nhuệ Giang, đẹp như thơ nhưng đã "hỏng hẳn". Dòng nước đen ngòm, tanh thối đến kinh hãi...

Mình qua cầu Đen, dừng lại phóng mắt nhìn về phía Cầu Đơ. Biết bao nhiêu kỷ niệm một thời xa lắc theo cha từ bên Bắc Ninh về chợ Hà Đông đi qua cái cầu tên Đơ nghe lạ nhưng gợi. Nước sông Nhuệ khi đó trong lắm. 

Nói gợi mà hỏi gợi là vì sao thì chịu! Tuổi bé thơ được theo người lớn đi xa thấy tên lạ là thấy gợi vậy thôi... (trước đây, thời những năm 1950 đi khỏi ngôi nhà chừng hơn chục cây đã là đi xa lắm, đằng này tới gần 40 cây số kia mà)... 

Quay lại con sông Nhuệ - Nhuệ Giang bây giờ thấy chán tái tệ, dòng nước nó đã chết vì cống rãnh rác rưởi phóng trút ra nó, con sông đã bức tử... 

Mình ghi lại mấy tấm ảnh này, trong đó có góc nhìn từ cầu Đen về phía cầu Đơ, nơi con đường số 6 nối Hà Nội với Hòa Bình rồi lên miền Tây Bắc...

Mời xem ảnh trên trang facebook của mình:


Như đoạn mở bài đã nói, điều mình muốn giới thiệu ở đây là bài viết rất có văn của người bạn của mình, anh Vũ Đức Tâm về dòng sông Nhuệ ghi dấu trong tuổi thơ đẹp đẽ và đầy kỷ niệm cá nhân của anh. Xin mời bà con cà bạn bè cùng chia sẻ với tác giả...

Vệ Nhi g-th


------


KHÓC DÒNG SÔNG QUÊ

Bài của Vũ Đức Tâm

Thuở học trò, mình vẫn thường được nghe và nhẩm theo một bài hát với những ca từ tha thiết, trữ tình : “Quê hương tôi bên dòng sông Nhuệ, bãi dâu mươn mướt xanh bờ…”. Sau này lớn khôn hơn, mình mới biết đó là bài “Người con gái Việt” của nhạc sĩ Lân Tuất. Mình mới thấy mỗi dòng sông quê đều mang trong mình nó biết bao giá trị văn hóa vật chất và tinh thần mà bây giờ người ta gọi là văn hóa vật thể và phi vật thể. Nhìn rộng ra, mỗi nền văn minh đều gắn với một/nhiều dòng sông: sông Nile Ai Cập, sông Hằng Ấn Độ, sông Danube của nhiều nước Trung và Đông Âu, sông Volga của Nga, Euphrates và Tigris của Trung Đông, Hoàng Hà Trung Quốc, sông Hồng Việt Nam… Mỗi một vùng, tỉnh hoặc làng xã cũng đều có con sông với cây đa bến nước của riêng mình mà dù đi cùng trời cuối đất người ta vẫn da diết nhớ về nó.

Quê ngoại mình ở làng Hữu Thanh Oai còn gọi là Hữu Châu, hay là Tó Hữu. Đây là nơi hợp lưu của dòng sông Nhuệ với sông Tô nên rất thuận lợi cho thông thương, buôn bán, quanh năm chợ họp đông đúc, thuyền bè tấp nập khiến cho làng phát triển hưng thịnh lắm. Rồi những sinh hoạt đời thường cũng gắn với con sông : tắm giặt, rửa rau, vo gạo, gánh nước tưới rau…Mình không sống ở quê mà ở thị xã Hà Đông, nhưng con sông Nhuệ trong xanh vẫn hằn sâu trong kí ức mình vì mỗi khi có dịp về quê là mình lại vùng vẫy, bơi lội, bắt cá, mò trai thỏa thích. Hơn nữa, sông Nhuệ cũng chảy qua thị xã Hà Đông nên có thể nói là mình đã mang theo sông Nhuệ lên thị xã hay ngược lại, sông Nhuệ đã theo mình, gắn bó với mình suốt tuổi học trò. Sông Nhuệ Hà Đông cũng trong xanh và trường học mình ngay cạnh sông nên hầu như hôm nào giờ ra chơi cũng tranh thủ lẩn ra sông ngụp lặn. Để giấu nhà trường, mấy thằng mình cạo trọc đầu và tắm truồng nên khi lên bờ nhảy nhót, lắc lắc tí là khô người, lại vào học như thường.

Một mùa hè, mình còn theo “điếu đóm” cho một nhóm đo đạc, khảo sát dọc sông Nhuệ. Chuyến đi rất thú vị, ngày làm, đêm tìm một nhà dân cạnh bờ sông để ăn, ngủ, còn tắm giặt thì đã có spa thiên nhiên rộng rãi, mát mẻ. Mình vẫn nhớ cảnh quan đôi bờ sông, bãi mía, nương dâu, các loại hoa màu: ngô, đậu, khoai, sắn… trải ra mát mắt. Và một hôm, chả phải cất công lên mạn ngược, chàng trai mới lớn, chưa biết phụ nữ là gì đã được bất ngờ chứng kiến cảnh tắm tiên ngay trên dòng sông Nhuệ. Đó là đoạn sông vắng người, khi nhóm khảo sát vừa qua khỏi khúc quanh thì trước mắt hiện ra ba cô nàng trắng ngần trong tư thế Eva đang đùa rỡn, té nước vào nhau. Mình không kịp “trốn” vào đâu, sau phút sững sờ, ngoảnh mặt đi, còn mấy ông người lớn thì cứ hau háu nhìn. Mấy cô nàng rú lên, vơ vội quần áo lủi nhanh vào vườn ngô. Sau đó, mấy ông trêu bảo mình chuyến đi thế là lãi quá, khỏi tiền công. Mình chối đây đẩy, nhưng tối hôm đó thao thức mãi gần sáng mới thiếp đi…

Con sông Nhuệ tuổi thơ của mình đẹp là thế, gắn với bao kỉ niệm êm đềm là thế mà bây giờ, khi về quê tảo mộ, mình chứng kiến sông Nhuệ đang chết. Cùng với đà phát triển vô tội vạ của nền kinh tế thị trường là nạn đô thị hoá hoang dại. Lợi nhuận đã làm người ta mờ mắt. Nơi trước kia từng là dòng sông trong mát nay chỉ còn là “Dải nước đen giả suối, chẳng thông dòng” trong thơ cụ Thế Lữ. Tệ hơn, nước cạn, đen ngòm, đầy rác rưởi, bốc mùi nồng nặc. Mình lặng ngắm một bến xưa, bậc cũ rêu phong vẫn còn đó, nhưng cạn khô, bao quanh đầy rác rưởi. Rồi một lạch nước với hai con thuyền nhỏ xíu bị lãng quên. Hỡi ôi, cảnh “trên bến dưới thuyền, ngược xuôi tấp nập” ngày nào như đã lùi hẳn vào dĩ vãng. Đường làng, ngõ xóm cũng bị thu hẹp lại, chật chội, bức bối và ngột ngạt. Xe máy, xe ô tô và những phương tiện thô sơ lưu thông theo kiểu mạnh ai nấy đi, tiếng còi inh ỏi, xả khói mù mịt.

Những dòng sông là nguồn cảm hứng cho biết bao thế hệ nhà thơ, nhà văn, nhạc sĩ, họa sĩ. Những câu thơ vang vọng mãi trong ta như : “Quê hương tôi có con sông xanh biếc/Nước gương trong soi tóc những hàng tre/Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè/Tỏa nắng xuống lòng sông lấp loáng.” (Nhớ con sông quê hương-Tế Hanh). Rồi những bài hát với ca từ rất đẹp: “Sông mấy ngàn năm tuổi, mà sao sông trẻ mãi không già” (Chảy đi sông ơi-Phó Đức Phương); “Sông không dừng lại như ta không thể nào neo bóng em yêu” (Sông ơi đừng chảy-Nguyễn Vĩnh Tiến); “Quá nửa đời phiêu bạt, con lại về úp mặt vào sông quê” (Khúc hát sông quê-Nguyễn Trọng Tạo)…Thưa các nghệ sĩ , con sông trong tác phẩm của quí vị với con sông quê đời thực giờ khác nhau nhiều lắm đấy. Với con sông Nhuệ quê mình chẳng hạn, thì “Chảy đi sông ơi” là điều quá khó và “Sông ơi đừng chảy” thì chả phải bảo vì hầu như quanh năm nó có chảy nữa đâu. Mình cũng chẳng dám nghe theo Nguyễn Trọng Tạo xui dại mà úp mặt vào nó đâu nhé!

Trên mảnh đất chữ S này, biết bao con sông quê như sông Nhuệ đã hoặc đang chết. Bài hát “Người con gái Việt” vì lí do nào đó biến mất cho tới gần đây mới trở lại trong cuộc thi Sao Mai 2007 với giọng ca Lê Anh Dũng. Nhưng than ôi, sông Nhuệ không còn “bãi dâu mươn mướt xanh bờ” nữa. Trách nhiệm tất nhiên là của tất cả chúng ta, nhưng trước tiên và quyết định nhất vẫn là thuộc các nhà quản lí, hoạch định chính sách. Mình khóc cho dòng sông quê, con sông Nhuệ thân thương, nhưng cũng là khóc cho cả các con sông khác nữa. Không hiểu: MỖI DÒNG SÔNG GẮN VỚI MỘT NỀN VĂN MINH, DÒNG SÔNG ẤY CHẾT ĐI THÌ NỀN VĂN MINH ẤY SẼ THẾ NÀO NHỈ?

Hà Nội, tiết Thanh minh 2013
Vũ Đức Tâm










Không có nhận xét nào: