Không đi con đường lệ thuộc kinh tế vào Trung Quốc

 Không đi con đường lệ thuộc kinh tế vào Trung Quốc

Chiều nay mở hòm thư email nhận được bài viết của TS Tô Văn Trường. Xin giới thiệu mọi người cùng vào đọc. Đầu đề bài viết của anh Trường như ở phần dưới (nguyên văn), còn đầu đề ở trên là do chủ blog tôi đặt.

Vệ Nhi

----

Trước khi giới thiệu bài viết của mình tác giả có viết ít dòng sau:

Dear All,

Trong khi Thủ tướng phát biểu dõng dạc công khai về bảo vệ chủ quyền lãnh hải của tổ quốc thì phát biêủ của ông Bộ trưởng Bộ quốc phòng Phùng Quang Thanh như dội gáo nước lạnh vào nhiệt tình yêu nước của người dân Việt Nam và có thể còn ảnh hưởng cả đến mối quan hệ với thế giới còn lại.  Tất nhiên, khi phát biểu, ông Thanh phải theo chỉ đạo của tập thể lãnh đạo cấp cao. Nhưng là người lính Cụ Hồ, không hiểu ông có tự vấn, nghĩ lại giây phút khi ông thay mặt toàn quân giơ tay chào vĩnh biệt trước thi hài vị Đại tướng của nhân dân Võ Nguyên Giáp?

Thôi thì tự an ủi, quân sự chưa phải là tất cả vì sự trường tồn của dân tộc chính là văn hóa. Văn hóa nước Việt còn thì người dân yêu nước càng không bao giờ thỏa hiệp chấp nhận những lời lẽ quanh co, hèn nhát, bạc nhược của bất cứ ai.  

Chúng ta yêu hòa bình và luôn muốn sống thân thiện, hữu nghị với nhân dân Trung Quôc. Chúng ta không liên minh với với bất cứ ai để chống nước thứ ba nhưng khi bị xâm lược thì chúng ta phải có quyền liên minh để tự vệ chính đáng bảo vệ độc lập chủ quyền của đất nước. 

Muốn độc lập về chính trị, trước hết phải tự cường về kinh tế. Nhân đây, mời các Anh/Chị đọc bài viết "Mổ xẻ sự lệ thuộc về kinh tế từ bài toán về năng lượng"

Kính,

Tô Văn Trường 

-----

“MỔ SẺ” SỰ LỆ THUỘC KINH TẾ TỪ BÀI TOÁN NĂNG LƯỢNG

Tác giả: Tô Văn Trường

Đất nước muốn phát triển thì phải hợp tác để các bên đều có lợi nhưng muốn độc lập tự chủ thì không  thể phụ thuộc và bị chi phối về chính trị, kinh tế  và văn hóa bởi ngoại bang.

Chênh lệch số liệu báo cáo

Xét về phương diện kinh tế có thể nói Việt Nam lệ thuộc đáng kể vào kinh tế Trung Quốc hay nói cách khác Việt Nam chủ yếu chỉ có làm gia công để nhập hàng từ Trung Quốc. Hàng hóa nhập từ Trung Quốc  tăng mạnh vì phải nhập nguyên vật liệu cho sản xuất (phân bón, thức ăn gia súc, vải, kim chỉ, hóa chất, hàng điện tử) để phục vụ nông nghiệp và làm hàng sản xuất xuất khẩu cũng như máy móc và phụ tùng cho máy móc cho các nhà máy.

Xem xét số liệu năm 2012 là năm có đầy đủ số liệu của cả hai phía, ta thấy như sau:

Xuất nhập khẩu hàng hóa giữa VN và Trung Quốc, 2012, tỷ US

	Báo cáo của VN	Báo cáo của TQ
Nhập từ TQ	$28.8	$34.0
Xuất sang TQ	$12.8	$16.2
Tỷ lệ nhập từ TQ so với tổng nhập	25.4%	30.0%
Tỷ lệ xuất sang TQ so với tổng xuất	11.2%	14.1%

Nguồn: Comtrade, UNSD

Số liệu trong bảng trên còn cho thấy: chỉ riêng  năm 2012, hàng Việt Nam nhập lậu từ Trung Quốc tới 5,2 tỷ U$, và xuất lậu sang Trung Quốc 3,4 tỷ U$. Như vậy, hàng năm ngân sách nhà nước đã bị thất thu tới 17% tiền thuế tương ứng của 8,6 tỷ U$ hàng lậu qua biên giới mà Hải quan Việt Nam không kiểm soát được (hay có kiểm soát được nhưng đã “bỏ túi” tiền thuế không khai báo này)!?.

Đặc biệt, trong lĩnh vực xuất khẩu khoáng sản từ Việt Nam sang Trung Quốc  chênh lệch số liệu giữa Hải quan Trung Quốc và Hải quan Việt Nam rất lớn. Số liệu của hải quan Trung Quốc tin cậy hơn và chính xác hơn (vì các doanh nghiệp nhập khẩu hay xuất khẩu đều khai báo đúng để hưởng chính sách khuyến khích của nhà nước Trung Quốc), còn số liệu của Hải quan Việt Nam thường thấp hơn nhiều (vì nhiều doanh nghiệp thường móc ngoặc với Hải quan để khai báo thấp xuống nhằm trốn  thuế). Thực trạng này đã diễn ra từ lâu và vẫn đang tiếp diễn.  Chỉ riêng trong lĩnh vực xuất khẩu than, hàng năm có tới 5-10 triệu tấn than được xuất lậu sang Trung Quốc  (số liệu công bố nhập của Trung Quốc bao giờ cũng cao hơn 5-10 triệu tấn /năm so với số liệu công bố xuất của TKV). Mỗi tấn than có giá thành bình quân là 60U$/tấn. Như vậy, chỉ riêng việc xuất lậu than đã làm thiệt hại cho Nhà nước 300-600 triệu U$/năm.

Năng lượng phụ thuộc vào Trung Quốc

Trước đây, 6 tỉnh phía Bắc phải mua điện của Trung Quốc, với giá cao hơn giá mua của các dự án điện trong nước và cũng cao hơn nhiều giá bán cho dân. Nhiều dự án đang và sắp triển khai do Trung Quốc thực hiện, EVN cũng đang yêu cầu các đơn vị báo cáo để thống kê lại.

Trong các năm gần đây, tình trạng chung trong lĩnh vực năng lượng điện là: TKV xuất khẩu than với giá rẻ cho Trung Quốc để Trung Quốc dùng than phát điện và bán điện đắt cho EVN.

Theo Ngân hàng thế giới (WB) năm 2014 Việt Nam có kế hoạch nhập khoảng 2,5 tỷ kwh từ Trung Quốc,  lượng điện nhập khẩu chiếm 2,6% so với tổng nhu cầu điện tiêu thụ ở trong nước.  Về giá trị quy ra tiền còn nhỏ so với ngay cả nhập quần áo phụ nữ nhưng  vấn đề ở  bài toán năng lượng không chỉ nhập điện mà nhiều dự án nhiệt điện do Trung Quốc đầu tư đã và đang triển khai  rộng khắp ở Việt Nam.

Lĩnh vực năng lượng nói chung và ngành điện lực nói riêng còn phụ thuộc khá nhiều vào Trung Quốc.  Đất nước Việt Nam còn nghèo, các chủ đầu tư cho ngành điện cũng nghèo. Các chủ đầu tư chỉ mong muốn bỏ tiền đầu tư ít nhưng đem lại lợi nhuận nhiều và hoàn vốn nhanh. Các dự án thủy điện vừa và nhỏ do các nhà đầu tư triển khai thường chọn thiết bị Trung Quốc cho rẻ tiền.

Các dự án nhiệt điện chạy than lớn của Việt Nam  cũng chủ yếu sử dụng thiết bị có nguồn gốc chế tạo tại Trung Quốc rẻ hơn nhiều so với thiết bị được chế tạo tại các nước G7/G8. Kể cả các thiết bị của các hãng của G7 (do G7 thiết kế nhưng được G7 tổ chức chế tạo tại Trung Quốc ) thì chất lượng cũng rất thấp do Tiêu chuẩn chế tạo của Trung Quốc rất thấp. Vì vậy, mặc dù vốn đầu tư (mua sắm thiết bị) có giảm, nhưng chi phí vận hành và chi phí sửa chữa cũng rất cao. Kết quả cuối cùng thì hiệu quả của các dự án điện sử dụng thiết bị chế tạo tại Trung Quốc còn thấp hơn so với các dự án dùng thiết bị “xịn” của G7.

Thiết nghĩ một ngày đẹp trời nào đó Trung Quốc "nghỉ chơi" với Việt Nam thì có thể các thiết bị Trung Quốc trong hệ thống điện đồng loạt ngừng hoạt động (máy tính laptop Trung Quốc còn gài chip thì thiết bị điện có ai đảm bảo rằng họ không gài chip vào hệ thống điều khiển chính?) thì Việt Nam sẽ thiếu điện trầm trọng. Phụ tùng thủy điện ta có thể chế tạo được nhưng nhiệt điện thì phức tạp hơn nhiều và cũng nhiều loại khác nhau.

Những năm gần đây, Trung Quốc đã viện trợ ở hầu khắp các ngành công nghiệp, năng lượng của Việt Nam, vốn vay ưu đãi lãi suất thấp từ Trung Quốc đang đóng vai trò rất quan trọng, chủ yếu là từ đầu mối Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc (China Eximbank). Đơn cử như  ở ngành điện, tính đến năm 2011, trong tổng số 9 dự án nhiệt điện do Tập đoàn Than - Khoáng sản làm chủ đầu tư, hiện
có 4 dự án vay vốn tín dụng xuất khẩu hoặc ODA của Trung Quốc.  Trung
bình mỗi dự án điện công suất 300MW trở lên của Việt Nam có tổng vốn
đầu tư trên 500 triệu USD.  Nếu dự án vay từ China Eximbank thì nguồn
vốn này thường chiếm khoảng 85% tổng vốn đầu tư. Như vậy, ước tính,
tổng vốn vay của Trung Quốc chỉ riêng cho ngành điện Việt Nam đã là
con số hàng tỷ USD. Ví dụ như các dự án nhiệt điện Cao Ngạn, Sơn Động, Cẩm Phả, Mạo Khê đều chủ yếu vay tín dụng xuất khẩu của ngân hàng China Eximbank. Dự án có tổng vốn đầu tư ít nhất cũng hơn 3.500 tỷ đồng vv...

Chiến lược đầu tư “lắc léo” của Trung Quốc

Với chiến lược của các nhà thầu Trung Quốc là giá. Họ trúng thầu tương đối nhiều . Việc lập hồ sơ mời thầu của các kỹ sư Việt Nam chưa chuyên nghiệp, còn non, chưa ràng buộc được mọi tình huống nên dễ bị nhà thầu chuyên nghiệp "xỏ mũi".

Trong khi đó, các nhà thầu Trung Quốc  khi tham gia dự thầu, ban đầu trong Hồ sơ dự thầu họ thường chấp nhận tất cả các vấn đề nêu trong Hồ sơ mời thầu của Việt Nam nhưng sau khi đã được chấp nhận trúng thầu, các nhà thầu Trung Quốc chỉ thực hiện theo ý mình, ép chủ đầu tư phải chấp nhận những “tiêu chuẩn” chất lượng của họ (thường thấp hơn và rẻ tiền hơn so với thiết kế của chủ đầu tư nêu trong Hồ sơ mời thầu). Ở các dự án nhiệt điện Hải Phòng hay nhiệt điện Quảng Ninh (của EVN), khi phát hiện nhà thầu Trung Quốc đưa sang các thiết bị/vật tư kém chất lượng, không đúng thiết kế, chủ đầu tư không cho lắp nhưng nhà thầu cứ lắp, thậm chí nhà thầu còn không cho chủ đầu tư được vào kiểm tra trong hàng rào nhà máy, hay lắp vào lúc chủ đầu tư “ngủ”!.  

Hơn nữa, theo dư luận thì nhà thầu Trung Quốc đi "cửa sau" rất giỏi và rất chuyên nghiệp. Đến khi dự án đi vào triển khai, chủ đầu tư Việt Nam sẽ phải chấp nhận các thiết bị kém chất lượng, với duy nhất 1 tờ giấy với tiêu đề  “QUALITY CERTIFICATE”, gọi là phiếu chất lượng để “che mặt’! 

Trung Quốc là chủ thầu gần 10 dự án nhiệt điện chạy than của ta, với cam kết vay ODA lãi xuất thấp. Tuy nhiên, sau đó lại điều chỉnh nâng giá và đặc biệt là chất lượng thấp và không đảm bảo tiến độ. Việc cắt các dự án nhiệt điện chạy than của Trung Quốc chắc sẽ gây thiếu  điện cho một số ngành sản xuất. Vì vậy, ta phải cố bù một phần bằng cách đẩy nhanh tiến độ các dự án nhiệt điện chạy khí, phải đẩy mạnh chương trình tiết kiệm năng lượng và giảm thiểu tiêu dùng. 

Việc sử dụng ODA của Trung Quốc có nhiều rủi ro vì chủ đầu tư không kiểm soát được tỷ giá của đồng nhân dân tệ so với U$, không kiểm soát được việc thanh toán theo tiến độ (thường phía Trung Quốc yêu cầu ngân hàng Trung Quốc thanh toán ngay khi đưa thiết bị sang, bất chấp thiết bị đó có được chủ đầu tư chấp nhận hay không), không phạt được nhà thầu nếu nhà thầu vi phạm (về chất lượng và về tiến độ), và cuối cùng, do sử dụng ODA của Trung Quốc nên nhà thầu thường đưa ra yêu sách là phải làm theo cách của Trung Quốc (bất chấp Hồ sơ mời thầu và thiết kế của chủ đầu tư).

Thay cho lời kết

Để giảm dần sự lệ thuộc năng lượng từ Trung Quốc về thiết bị điện cần có kế hoạch chủ động tìm các đối tác khác thay thế. Về cơ bản, cần xây dựng Luật Đấu thầu và các nghị định hướng dẫn thực hiện Luật đấu thầu đủ mạnh, chặt chẽ để có thể loại các nhà thầu Trung Quốc bỏ thầu giá rẻ, kém chất lượng, hậu quả đã nhãn tiền. Cần xây dựng thể chế cạnh tranh lành mạnh  về nguồn điện, tránh độc quyền.

Sự lệ thuộc kinh tế của Việt Nam với Trung Quốc không còn phải bàn cãi nhất là về chất lượng hàng hóa mà Việt Nam nhập từ Trung Quốc cũng như các hợp đồng thầu dự án mà Trung Quốc nhận từ Việt Nam với những "lắc léo" thấy rõ lợi bất cập hại. Do đó, việc thoát khỏi quỹ đạo của Trung Quốc lúc nầy là cơ hội để nền kinh tế Việt Nam phát triển đúng đường, đúng hướng, song hành với việc độc lập, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ thiêng liêng của tổ quốc Việt Nam.  

TVT

Bài Phú nức lòng

Bài Phú nức lòng

Lâu nay vắng tin, sáng mở hộp thư thấy lại mấy dòng anh Kha Tiệm Ly nhắn gửi. Kèm theo một bài Phú anh KTLy mới sáng tác nhân sự kiện bành trướng bá quyền Trung Quốc hạ đặt giàn khoan vào lãnh hải ta.  

Cám ơn nhà thơ từ Nam Bộ, anh Kha Tiệm Ly; và chủ blog tôi xin trân trọng giới thiệu với bạn bè trên thế giới mạng của chúng ta thưởng thức, chia sẻ.

Vệ Nhi

----

Đối diện quân thù phú

Kha Tiệm Ly

Bắc biên địa, hận cũ chẳng nguôi ngoai

Đông lãnh hải, lại giở trò lếu láo.

Kéo dàn khoan ỷ thế nghênh ngang,

Bày thế trận vẫn thói quen hung bạo!

Than ôi!

Đau lòng biết mấy, giặc nuốt rồi mấy dặm Nam Quan,

Ôm hận bao năm, thù chiếm trọn Hoàng Sa hải đảo!

Ngông cuồng vẽ đường chín khúc, không kiêng công ước rạch ròi,

Nghênh ngang kéo cả dàn khoan, để lộ mặt mày ngổ ngáo.

Ỷ mạnh kéo tàu to tàu nhỏ, hiếp ngư thuyền không súng không gươm ,

Thẳng tay dùng cây ngắn cây dài, nện ngư dân chẳng giày chẳng áo!

Thảm sát Đồng Chúc, phụ nữ mang thai mà chúng giết như giết lợn giết bò,

Đánh chiếm Gạc Ma, chiến sĩ tay không mà chúng bắn như bắn cò bắn sáo!

Niềm uất hận chất kín gầm trời,

Biển tang thương đỏ tươi màu máu!

Cho vợ khóc chồng lệ xót lâm li,

Để mẹ nhớ con canh dài áo não!

Câu “Bốn tốt” đã thành lời lẽ yêu ma,

“Mười sáu chữ vàng” nay lòi tim gan chồn cáo!

Thế mới hay,

Vì mộng bành trướng mà mắt cú láo liên,

Bởi thói bá quyền nên lòng lang trơ tráo.

“Không có đối thủ nào trọn kiếp thù hằn,

Chẳng có hữu bằng nào trăm năm vĩnh hảo”

Mất lòng dân, thì dù tấc đất khó gìn,

Được lòng dân, sợ chi quân thù trở giáo!

Từ xưa:

“Hiền tài là nguyên khí quốc gia”

“Giang sơn mất thì nhà tan cửa nát”

Cho nên:

Chớ xui hào kiệt lên rừng đốt củi làm than,

Đừng đẩy sĩ phu ra đường bán rong hát dạo!

Nếu lúc bình thời mãi dùng củi mục làm quan,

Thì cơn quốc loạn lấy ai bảo toàn cương thổ?

Lũ vô tài vô đức, chỉ biến nhân dân thành chó thành dê,

Người đại trí đại nhân mới giúp giang sơn hóa rồng hóa hổ.

Hỡi quân thù!

Mi xua tàu chiến, chồn ló mặt chồn,

Mi kéo dàn khoan, cáo lòi đuôi cáo!

Miệng lằn lưỡi mối khác gì trôn đĩ thối tha,

Khẩu Phât tâm xà nên ló mặt mo vênh váo!

Dân ta lòng gang dạ sắt, chớ bày trò nhát khỉ rung cây,

Bọn mi mắt chột mắt mù, chớ lấy tơ trói hùm trói báo!

Giang sơn li loạn, trăm sông ta liền hóa Như Nguyệt, Bạch Đằng,

Tổ quốc lâm nguy, triệu dân ta đều trở thành Ngô Quyền, Hưng Đạo.

Trải bao binh lửa, Cửu Long Giang luôn chín khúc hào hùng,

Qua bấy phong ba, Hoàng Liên Sơn vẫn nghìn mây vời vợi.

Thử lửa đi! Chiến sĩ ta đạn đã lên nòng,

Xung phong đi! Nhân dân ta gươm chờ tuốt vỏ!

Thắng trăm trận cũ, Đại Cồ giữ nước nghìn năm,

Thắng một trận nầy, Việt Nam lưu danh vạn thuờ.

Anh em ơi!

Giặc đã đến rồi!

Giặc đã đến rồi!

Ta nhân nhượng cũng có mức có chừng

Chúng hung hăng ngày tự tung tự tác.

Thương giống nòi, chân mạnh bước hiên ngang,

Vì tổ quốc, máu sôi lòng bất khuất.

“Đánh cho để răng đen,

Đánh cho luôn dài tóc”.

Đống Đa  gươm khua chan chát, máu thù dơ bước chân voi,

Đằng Giang sóng cuộn ầm ầm, xác giặc còn tanh mũi cọc.

Diên Hồng vang rền “Sát Thát”, quyết bảo toàn hải phận, biên cương,

Như Nguyệt sang sảng lời thơ, không để mất ngọn rau, tấc đất.

Lao thân đạn lửa, mới biết ai dũng ai hèn,

Đối diện quân thù, mới rõ ai vinh ai nhục!

Dù máu đỏ loang lòng biển, quyết bảo toàn hạt cát quê hương,

Dù xương trắng chất  đầu non, không để mất bờ cây tổ quốc.

Hỡi anh em!

Vung tay lên, trăm triệu chung lòng!

Trước giặc thù, một còn một mất!

Kha Tiệm Ly

Thông tin đối ngoại còn yếu kém

Thông tin đối ngoại còn yếu kém

Xem ra trận chiến trên mặt trận tuyên truyền và thông tin ra bên ngoài quốc gia thì Việt Nam chúng ta dù đã rất cố gắng nhưng vẫn còn khá nhiều bất cập.

Sự nghiệp của chúng ta, cụ thể hơn là vụ giàn khoan Trung Quốc xâm lấn bờ cõi nước ta vừa qua, rõ ràng phía chúng ta đúng đắn và nắm lẽ phải, nghĩa là hoàn toàn chính nghĩa... thế mà vẫn đã và đang bị Trung Quốc lật ngược lại hết, bôi nhọ và xuyên tạc ghê gớm trước bạn đọc và người xem ở rất nhiều quốc gia trên thế giới.

Điều đáng buồn là khi mặt trận này vì sao đó sơ hở, có lúc như bị bỏ ngỏ, bị yếu núng... thì cái sự phản tuyên truyền do Trung Quốc chủ trương hầu như tự do tung hoành, vừa tự làm (giới phát ngôn và truyền thông của Bắc Kinh), vừa chủ động cung cấp thông tin (sai sự thật), hoặc tác động bằng nhiều cách lên các phương tiện tuyên truyền và thông tin hùng mạnh của phương Tây, của các quốc gia khác đưa lên những tin tức, hình ảnh, nhận định không đúng về vụ giàn khoan vừa qua nói riêng cũng như về xã hội Việt Nam hiện nay nói chung.

Do bệnh nghề nghiệp nên mỗi khi đất nước và xã hội rộ lên một đợt tập trung thông tin về một vấn đề hay một chủ đề nào đó (bây giờ đang là chủ quyền biển đảo) thì mình lại hay tìm đọc những bài xung quanh công việc thông tin đối ngoại, cả ở trong và ngoài nước.    

Trong một bài viết về vấn đề trên đăng ở Thời báo Kinh tế Sài Gòn của tác giả Nguyễn Vũ đã có một nhận định rất đáng chú ý: "Phải thừa nhận chúng ta đã thua một bước trong cuộc chiến thông tin. Nhưng muộn còn hơn không. Phải bắt tay ngay vào xây dựng một chiến lược cụ thể, trong đó tâm điểm là cung cấp thông tin rộng rãi cho báo chí trong và ngoài nước, kể cả đưa thông tin đúng đắn lên các nguồn phi chính thống như các mạng xã hội".

Để chứng minh cho nhận định đó tác giả đã nêu ra khá nhiều dữ kiện và tài liệu thực tế đáng tin cậy. Dưới đây xin phép tác giả đưa lại toàn bộ nội dung bài viết nói trên để bà con và bạn bè trên blog cùng đọc tham khảo.

Vệ Nhi

-----

Cuộc chiến ngôn ngữ

Tác giả: Nguyễn Vũ

Sáng sớm đã nhận những thư không vui. Thư của một nhà khoa học từ miền Tây (vì chưa xin phép nên chưa tiện nêu tên):

“Tôi mới ở Úc về, bên đó thấy mấy đài CNN, BBC đều chiếu cảnh công nhân Trung Quốc nằm trên băng ca được đưa từ máy bay xuống… mà không thấy cảnh tàu Trung Quốc hung hãn xịt vòi rồng vào các con tàu nhỏ của mình ngoài biển Việt Nam. Anh coi làm thế nào để các đài CNN, BBC có băng hình để họ đưa tin khách quan hơn. Công tác tuyên truyền của ta yếu quá!”.

Một thư khác, lần này là từ một nhà ngoại giao đã về hưu người Mỹ. Đầu thư ông kể vừa đọc một bài dạng ý kiến đăng trên tờ Jakarta Post trong đó một viên chức ngoại giao Trung Quốc đang đóng tại Indonesia viết bài sai sự thật về Việt Nam. Lời lẽ của bài báo rất nguy hiểm với người thiếu thông tin kiểu như, “khi bạn đang đọc bài này thì làn sóng bạo lực gần đây ở Việt Nam chưa dịu xuống. Hầu như mọi doanh nhân Trung Quốc ở phía Nam Việt Nam đã là nạn nhân bị đánh đập, cướp phá…”

Nhà cựu ngoại giao nhận xét: “Trong cuộc chiến tuyên truyền, các phát ngôn viên của chính phủ Trung Quốc hơn hẳn phía Việt Nam. Dù họ có xấu hổ vì chiến thuật của Trung Quốc hay hồ nghi về các đòi hỏi [chủ quyền], họ cũng không để lộ ra bên ngoài. Ngược lại Việt Nam có những sự thật hơn hẳn nhưng khả năng tuyên truyền rất yếu; những phát ngôn phải cân bằng giữa con đường lên án xâm lược nhưng phải duy trì mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện”.

Có thể những nhận xét này không tính đến, không biết đến những nỗ lực bên trong của giới có thẩm quyền. Có thể có những cuộc họp thâu đêm suốt sáng để tìm giải pháp tốt nhất cho bối cảnh hiện nay. Nhưng đó là những cảm nhận của người dân trong nước và bạn bè nước ngoài mà giới làm truyền thông nhà nước không thể bỏ qua.

Khi đài CNN phỏng vấn đại sứ Trung Quốc ở Mỹ và ông này đưa ra toàn những thông tin sai sự thật, chúng ta không thể trách cứ CNN vì sao không phản biện, chất vấn lại. Trước hết, phải tự trách mình vì sao không dùng tất cả nguồn lực trong và ngoài nước cho cuộc chiến thông tin này. Nếu chúng ta chủ động đưa hình ảnh công nhân Trung Quốc được chăm sóc như thế nào, nếu các quan chức ngoại giao của chúng ta ở các nước chủ động viết cho báo ở nước sở tại, nói rõ sự thật gì đang diễn ra trên Biển Đông, mặt trận thông tin đã không bỏ trống cho Trung Quốc bóp méo sự thật như hiện nay.

Điều đáng nói là các người bạn thật sự của Việt Nam, mặc dù ngày trước họ có thể hay viết bài mang tính phản biện đối với các chính sách của Việt Nam nhưng hiện nay chính họ đang ra sức truyền đi những thông tin chính xác, nói rõ cho thế giới biết các bước đi rất bài bản của Trung Quốc trong âm mưu độc chiếm Biển Đông.

Thế mới biết, gian nan mới thử lòng người; những vị trước đây ồn ào cổ võ cho Việt Nam giờ biến đâu mất hết. Ngược lại những người thật lòng vì Việt Nam trước sau như một dù có phê phán gì cũng đều vì tấm lòng muốn Việt Nam vươn lên, vượt qua khó khăn. Phải hiểu điều đó để đừng bị những lời khen ngợi đãi bôi làm lóa mắt và nghi kỵ những lời góp ý chân thành.

Có lẽ đã đến lúc phải nhìn lại chiến lược truyền thông một cách cặn kẽ hơn. Một thời gian dài những gì mà cơ quan quản lý báo chí thường nhắc nhở các báo là nếu dùng bản đồ Việt Nam nhớ vẽ cho đầy đủ các đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Việc này hoàn toàn đúng đắn. Nhưng chỉ dừng ngang đó hay bị ám ảnh bởi chuyện đó đến nỗi săm soi các lô gô hình bản đồ nhỏ bằng con tem để coi có chấm chấm các đảo không thì quá hình thức và máy móc.

Trong khi đó đến khi hữu sự mới thấy mọi người còn đang rất mơ hồ, ngay cả những khái niệm rất sơ đẳng như lãnh hải, thềm lục địa, vùng đặc quyền kinh tế. Nhiều diễn đàn cho thấy việc sử dụng từ ngữ chính xác, nhất là bằng tiếng Anh để phục vụ cho việc đối ngoại chưa được xem trọng. Các lập luận và hiểu biết về luật pháp quốc tế để bảo vệ chủ quyền chưa được luyện tập kỹ lưỡng vì có nhiều thời kỳ chúng trở thành đề tài “kính nhi viễn chi”.

Cũng vì thái độ “kính nhi viễn chi” đó mà chúng ta còn thiếu nhiều nghiên cứu sâu hay toàn diện về nhiều đề tài, nhất là trong mối quan hệ mọi mặt với Trung Quốc. Đến khi hữu sự mới thấy nếu có thông tin nhanh về mọi chuyện, kể cả tin tức về chuyện những kẻ giả dạng công nhân đập phá doanh nghiệp thì ắt đã sớm có giải pháp hơn so với những gì đã diễn ra.

Phải thừa nhận chúng ta đã thua một bước trong cuộc chiến thông tin. Nhưng muộn còn hơn không. Phải bắt tay ngay vào xây dựng một chiến lược cụ thể, trong đó tâm điểm là cung cấp thông tin rộng rãi cho báo chí trong và ngoài nước, kể cả đưa thông tin đúng đắn lên các nguồn phi chính thống như các mạng xã hội.

Quan trọng hơn là xây dựng tinh thần chịu trách nhiệm trong phạm vi mà mình đã được giao phó. Nếu chấm dứt cảnh người này chờ người kia, cấp này chờ cấp nọ, không ai dám tự quyết điều gì mặc dù điều đó về nguyên tắc đã được phân công cụ thể thì chúng ta đã tiến được một bước dài rồi đó.

N.V.