-----
Voi
Mỹ vào cửa hàng đồ sứ
Nguyễn
Quang Dy
Khi Tổng thống Donald Trump bước lên máy bay
Air-Force One để đến thăm năm thủ đô Châu Á trong 11 ngày (như một kỷ lục), những
người trong cuộc cũng như các nhà quan sát bên ngoài chắc đều cảm thấy hồi hộp như
đang xem con voi Mỹ vào cửa hàng đồ sứ. Ông Trump sẽ đọc diễn văn (được chuẩn bị)
tại diễn đàn APEC, nhưng ông cũng có thể phát biểu tùy hứng (ngoài chuẩn bị) tại
các cuộc gặp song phương khác. Liệu ông Trump có thể nói hay làm gì để làm yên
lòng các lãnh đạo Châu Á đang lo ngại, hay sẽ làm cho họ lo ngại hơn? Tại sao
ông Trump đến Manila dự Thượng đỉnh ASEAN nhưng lại không dự Thượng đỉnh Đông
Á? Tại sao cô Ivanka không đi Châu Á cùng với ông, và tại sao bà Melania không
đến Việt Nam? Tại sao trong đoàn tùy tùng đông đảo không có Mark Zuckerberg (của Facebook), Tim Cook (của Apple) và Satya Nadella
(của Microsoft)? Liệu chuyến thăm dài nhất của một tổng
thống Mỹ sẽ thành công như người ta mong đợi, hay chỉ là một dịp để “học hỏi
kinh nghiệm”?
Bối
cảnh bất ổn
Sau
gần một năm cầm quyền, chính quyền Trump vẫn chưa định hình được chính sách
châu Á và Biển Đông. Có thể do chia rẽ giữa các phe trong chính quyền, và do ông
Trump cam kết vì “America First” nên bỏ rơi châu Á (rút khỏi TPP). Tình trạng lộn
xộn “trống đánh xuôi kèn thổi ngược” làm các nước châu Á nhận được những tín hiệu
trái ngược về cách Mỹ tiếp cận Trung Quốc. Trong khi Steve Bannon (chief
advisor), Robert Lighthizer (trade representative), và Peter Navarro (director
of trade council) thích đe dọa chiến tranh thương mại, thì Jared Kushner (senior
advisor) muốn tiếp cận mềm dẻo với Bắc Kinh, còn John Kelly (Chief of Staff) cho
rằng Trung Quốc không phải là đối thủ cạnh tranh, mà chỉ là “một cường quốc
khác”. Có người nói rằng Nhà Trắng đã biến thành trung tâm “đào tạo người lớn”.
Trong khi đó, James Mattis (defense
secretary) và Rex Tillerson (state secretary) đề cập một tầm nhìn truyền thống về
vai trò của Mỹ ở châu Á, dựa trên quan hệ đồng minh do Mỹ cầm đầu, theo ý tưởng
về một “khu vực Ấn Độ-Thái Bình Dương tự do và cởi mở”. Năm 2007, ông Shinzo Abe đã đề xuất ý tưởng này nhằm liên kết bốn cường
quốc Châu Á-Thái Bình Dương là Mỹ, Nhật, Ấn độ, và Úc. Tại APEC summit
2017, ông Trump có cơ hội nói rõ hơn về một tầm nhìn toàn diện về một “khu vực Ấn
Độ-Thái Bình Dương tự do và cởi mở ” mà các cố vấn chủ chốt của ông đề xuất.
McMaster (NSC) nói, “chuyến đi này là một cơ hội tốt để
chứng tỏ sự cam kết của Mỹ và chính quyền Trump đối với khu vực Ấn độ-Thái Bình
Dương”. (What China Wants From Trump, Mira Rapp-Hopper, Foreign Affairs, November
7, 2017).
Sự trỗi dậy hung hãn của Trung Quốc (cả về quân sự
và kinh tế) cùng với tầm nhìn “America first” của Trump, đang đe dọa an ninh
khu vực và lợi ích sống còn của các nước nhỏ hơn tại Biển Đông. Môi trường địa
chính trị bất ổn này chính là bối cảnh thúc đẩy Ấn Độ “xoay trục” sang phía
Đông và sẵn sàng tham gia “Đối thoại Chiến lược Bốn bên” (QSD) như ông Shinzo
Abe đã đề xướng. Đáng tiếc trước đây (2007), người Nhật chưa sẵn sàng ủng hộ việc
sửa đổi hiến pháp (điều 9) để tái vũ trang, và người Úc (dưới thời thủ tướng
Kevin Rudd) đã quyết định rút khỏi QSD vì sợ Trung Quốc phản ứng. Nhưng các nước
càng sợ và lùi bước thì Trung Quốc càng lấn tới. Sắp tới đây, Trung Quốc sẽ đưa
tàu nạo vét khổng lồ (Tiankong dredger) đến Hoàng Sa để tiếp tục thay đổi thực
địa, thách thức Mỹ và đồng minh.
Gần đây, chính quyền Trump càng bê
bối do Robert
Mueller (special counsel) điều tra sự dính líu của Nga vào tranh cử năm 2016,
nên Trump cần một thành tích ngoại giao. Người Việt vẫn lo ngại Trump có thể mặc
cả với Trung Quốc để đối phó với Bắc Triều Tiên, làm phương hại đến lợi ích an
ninh tại Biển Đông. Từ lâu, Bắc Kinh vẫn gạ gẫm Washington về “quan hệ nước lớn
kiểu mới” theo khuôn khổ “G-2”. Các nhà ngoại giao Trung Quốc đã vận động hành
lang để tiếp cận trung tâm quyền lực Nhà Trắng qua quan hệ gia đình. Theo Bill
Hayton (BBC), “Chính quyền Trump chứng tỏ rằng họ hoặc không hiểu hoặc không
quan tâm đến bạn bè và đối tác tiềm năng ở Đông Nam Á để bảo vệ họ trước Trung
Quốc.” (The
Week Donald Trump Lost the South China Sea, Bill Hayton,
Foreign Policy, July 31, 2017).
Ám
ảnh Bắc Triều Tiên
Chắc Bắc Triều Tiên sẽ ám ảnh đầu óc ông Trump trong
suốt chuyến đi Châu Á dài ngày, đặc biệt là tại Tokyo, Soul, và Beijing. Theo
Michael Green (phó chủ tịch CSIS), “một trong những mục tiêu chính của chuyến
đi là để gây sức ép với Bắc Triều Tiên”. (Press Briefing on President Trump’s Trip to Asia, CSIS, 1/11/2017). Tuy
đó là việc “cấp thiết”, nhưng những lợi ích lớn hơn của Mỹ ở Châu Á sẽ trường tồn
và vượt ra ngoài cuộc khủng hoảng tên lửa Bắc Triều Tiên hiện nay cũng như chế
độ Kin Jong-un tại Bình Nhưỡng. Sẽ là một sai lầm và tai họa, nếu ông Trump bị
ám ảnh thái quá bởi mối đe dọa của Bắc Triều Tiên (như bị blackmail) mà coi nhẹ
nguy cơ lớn hơn từ Trung Quốc, và khủng hoảng an ninh tại Biển Đông.
Có
ba kịch bản chiến tranh. Thứ nhất là bảo vệ nước Mỹ và đồng minh khi bị tấn
công. Thứ hai là ngăn chặn Bắc Triều Tiên tấn công Mỹ. Thứ ba là chiến tranh
phòng ngừa (preventive war). McMaster (cố vấn an ninh quốc gia) tuyên bố Mỹ sẵn
sàng chiến tranh nếu ngoại giao thất bại, và Washington đã điều ba nhóm tàu sân
bay tới khu vực. Nhưng ông Trump sẽ giải thích lập trường này thế nào? Liệu ông
có thể đề cập đến chiến tranh phòng ngừa khi Nhật và Hàn Quốc chưa sẵn sàng
tham gia? Trong khi đó Bắc Triều Tiên vẫn theo đuổi chiến lược “phân hóa” (decoupling)
đe dọa Washington sợ bị tấn công nên không dám bảo vệ Nhật và Hàn Quốc. Chiến
lược hù dọa bên miệng hố chiến tranh nhằm làm Mỹ mất thăng bằng.
Có lẽ thành công chính của chuyến thăm là Tổng thống
Mỹ có mặt tại Châu Á. Người ta nói rằng ở Châu Á, chỉ cần có mặt là đã thành
công (tới 80%). Còn ông ấy có làm được gì không là chuyện khác, vì chưa biết chắc
điều gì (much in doubt). Nếu tại Tokyo, Soul, và Beijing, quan tâm chính của hội
đàm là nguy cơ Bắc Triều Tiên, thì tại APEC Summit ở Đà Nẵng, ông Trump sẽ đọc
diễn văn tuyên bố tầm nhìn mới về một “khu vực Ấn Độ-Thái Bình Dương tự do và cởi
mở” (để thay thế chủ trương “Asia pivot” của ông Obama?). Tại Tokyo, chắc ông
Trump đã tham khảo ông Abe vì tầm nhìn này chính là ý tưởng của ông ấy. Trong
khi người ta nóng lòng chờ đợi ông Trump nói rõ về tầm nhìn mới, thì ông ấy đã
không giải thích rõ liệu ý tưởng về “Indo-Pacific” của ông có gì khác với ý tưởng
về “Asia pivot” của ông Obama, tuy trong bài diễn văn ông Trump đã nhiều lần nhắc
đến cụm từ “Indo-Pacific”.
Người ta vẫn chưa rõ ý tưởng về một “khu vực Ấn Độ-Thái
Bình Dương tự do và cởi mở” là một chiến lược xoay trục nhất quán hay chỉ là một
khẩu hiệu. Vì ông chủ Nhà Trắng là một người tính khí thất thường khó đoán
(unpredictable), nên “trục người lớn” phải làm nhiệm vụ “kiềm chế” và thuyết phục,
nhưng tùy từng vấn đề và tùy lúc (như một sàn chứng khoán). Dường như họ vẫn
chưa thuyết phục được ông chủ Nhà Trắng quan tâm đến Trung Quốc (là cái gốc)
nhiều hơn Bắc Triều Tiên (là cái ngọn), và chưa thuyết phục được ông Trump dự
Thượng đỉnh Đông Á là nơi thảo luận vấn đề Biển Đông. Hy vọng ít nhất họ cũng thuyết
phục được ông Trump mặc áo do nước chủ nhà phát để chụp ảnh kỷ niệm.
Tại
các cửa hàng đồ sứ
Tại Tokyo, nơi chuyến thăm châu Á bắt đầu,
ông Trump đã khẳng định vai trò của Mỹ, “không ai, không nhà đôc tài nào, không
quốc gia nào được coi nhẹ quyết tâm của Mỹ”. Trump cũng khẳng định vai trò của
Nhật là một “đối tác quý giá” và “đồng minh cốt yếu” của Mỹ. Đặc biệt Trump
khẳng định cam kết của Mỹ và liên minh Mỹ-Nhật đối với “khu vực Ấn Độ-Thái Bình
Dương”. Trump cuối cùng đã thấy sự cần thiết phải hợp tác an ninh Mỹ-Nhật, làm
cho hiệp ước an ninh chung giữa hai nước “đột nhiên sống lại” như một “yếu tố
sống còn” trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Trump nói, “Tôi
tin là chưa bao giờ quan hệ chặt chẽ như vậy”…“Mỹ và Nhật gắn kết 100%”…“Tôi phấn
khích đến thăm Nhật trước tiên”. Và cuối cùng, để bày tỏ tình cảm thân mật, ông
Abe đã tặng ông Trump món quà lưu niệm là cái mũ bóng chày với dòng chữ đầy ẩn
dụ, “Donald and Shinzo: Make Alliance Even Greater”. (Japan Knows How to Pet the
Donald, Orville Schell, Foreign Policy, November 7, 2017).
Ngay sau khi ông Trump đắc cử, ông Abe đã vận
dụng “ngoại giao cá nhân” để lấy lòng một tổng thống có tính khí thất thường
nhất nước Mỹ (và tranh thủ “trục người lớn” trong Nhà Trắng). Trong khi đó, ông
Tập Cận Bình không chịu thua kém, nhưng với một phong cách ngoại giao khác và
động cơ khác. Tại Beijing, ông trùm bất động sản Mỹ đang thực tập làm
tổng thống đã gặp hoàng đế Trung Hoa vừa đăng quang. Hai nguyên thủ của hai đế
chế mạnh nhất hành tinh là một “cặp đôi kỳ quặc” đang sa vào một trò chơi quyền
lực nguy hiểm để làm bá chủ thế giới, với giấc mơ đầy tham vọng của mình. Họ ứng
xử như hai người máy thuộc hai thế hệ khác nhau, được lập trình và chạy bằng
hai hệ điều hành khác nhau.
Còn Việt Nam
thì sao? Cách đây hơn nửa thế kỷ, người dân Đà Nẵng đã ngơ ngác chào đón những
người lính Mỹ đầu tiên đổ bộ lên bãi biển Non Nước (China beach). Tuần này,
người dân Đà Nẵng lại ngơ ngác chào đón một cuộc đổ bộ khác của gần 10.000
khách quý đến dự APEC. Có người nói Đà Nẵng phải trải qua hai cơn bão liên
tiếp: bão Damrey và bão APEC. Hậu quả của bão Damrey tại miền Trung đã rõ (27
người chết), nhưng kết quả của APEC vẫn còn chưa rõ. APEC summit giống như một
gánh xiếc khổng lồ với 21 diễn viên là nguyên thủ các quốc gia thành viên (trong
đó có 7 siêu sao) chiếm tổng cộng 39% dân số thế giới, 59% GDP
toàn cầu, và 48% thương mại quốc tế. Việt Nam đã tham gia APEC gần 20 năm nay,
nhưng kinh tế Việt Nam vẫn tụt hậu. APEC hay ASEAN hay ODA không phải là cứu
cánh, nếu Việt Nam không đổi mới thể chế và phát huy nội lực. Tại APEC Summit
Đà Nẵng, TPP-11 (thiếu Mỹ) đã gặp sóng gió và Canada có thể biến TPP-11 thành
TPP-10 (hay TPP-0). Với những diễn biến mới, Việt Nam có thể trắng tay, chẳng
có TPP hay EVFTA nào cả.
Tại APEC Đà
Nẵng, ông Trump là siêu sao số một. Việt Nam là nước Đông Nam Á đầu tiên Trump
đến thăm, và ông ấy là tổng thống Mỹ đầu tiên thăm Việt Nam trong năm đầu. Sang
năm, tàu sân bay Mỹ sẽ đến thăm Cam Ranh (lần đầu tiến sau chiến tranh) như một
cử chỉ “tượng trưng” cho hợp tác quốc
phòng, và một dấu hiệu Việt Nam hết rụt rè (nhưng chưa hết đu dây). Sau khi
Philippines (dưới thời Duterte) xoay trục sang Trung Quốc thì Việt Nam bỗng
nhiên trở thành đồng minh chính của Mỹ, như một nước “tuyến đầu” đối phó với bành
trướng quân sự của Trung Quốc tại Biển Đông. Hy vọng tầm nhìn chiến lược của Hà
Nội song trùng với tầm nhìn mới của Washington về “khu vực Ấn Độ-Thái Bình
Dương tự do và cởi mở”. Tuy người Việt
cần học hỏi người Nhật về ngoại giao cá nhân để lấy lòng ông Trump (và các cố
vấn chủ chốt), nhưng đừng ảo tưởng mà quên bài học xương máu trong quá khứ. Giữa
ông Tập Cận bình và ông Donald Trump, không ai đáng tin hơn ai.
Mỹ
lại xoay trục
Theo CSIS,
có ba trụ cột để Mỹ xoay trục sang Châu Á. Trụ cột thứ nhất là về an ninh, như
“sáng kiến an ninh hàng hải” để năng cao năng lực. Trụ cột thứ hai là về kinh
tế. Sau khi ông Trump quyết định rút khỏi TPP, trụ cột này đã mất, không có gì
thay thế. Trụ cột thứ ba rộng lớn hơn, tập trung vào Đông Nam Á, bao gồm ASEAN
và Thượng đỉnh Đông Á. Ông Trump không dự Thượng đỉnh Đông Á sẽ làm phương hại động
lực ngoại giao này. Michael Green cho rằng ông Trump đã từng lắng nghe ông Abe
tại Mar-a-Lago. Hy vọng sau chuyến đi này, chính quyền Trump sẽ bắt đầu điều
chỉnh chính sách Châu Á.
Gía trị của chuyến đi Châu Á lần này là giúp tổng thống hiểu tại sao Châu Á lại quan trọng như vậy. Hy vọng đây là điều ông Trump đang nhận ra. Cách đây khoảng hai tuần, Ngoại trưởng Rex Tillerson đã đến CSIS nói chuyện. Ông đã dùng thuật ngữ “kinh tế chụp giật” (predator economics) để nói về cách người Trung Quốc đang triển khai các dự án hạ tầng lớn (cho “Một Vành đai Một Con đường”) với những thỏa thuận tài chính làm phương hại các quy chuẩn quốc tế. Đã đến lúc Mỹ phải có chiến lược đối phó với Trung Quốc về kinh tế. Nếu ông Trump không quay lại với TPP thì phải có một chiến lược mới thay thế.
Theo Michael Green, trong chính quyền Mỹ có ba quan
điểm khác nhau tranh luận về chính sách đối với Trung Quốc. Quan điểm thứ nhất
về cơ bản ủng hộ thuyết “bẫy Thucydide”
của Graham
Allison (trong đó có Jared Kushner). Quan
điểm thứ hai cho rằng Mỹ nên liên kết với các đồng minh và đối tác hàng hải
khác như Nhật, Ấn Độ, Úc (trong đó có Rex Tillerson và McMaster). Quan điểm thứ
ba cho rằng Mỹ nên chơi với Trung Quốc theo kiểu quan hệ nước lớn
(G-2). Hiện nay, quan điểm thứ ba đã suy yếu, trong khi quan điểm thứ hai đang
thắng thế, với cộng đồng chính sách đối ngoại ủng hộ tầm nhìn “Indo-Pacific”.
Có lẽ vì vậy mà ngoại trưởng Rex Tillerson đã đề cập
đến “khu vực Indo-Pacific tự do và cởi mở” nhằm đối phó với trật tự mới do Trung
Quốc thao túng (Sino-centric order). Mỹ cần ủng hộ Nhật khôi phục lại một liên
minh khu vực không chính thức (informal regional grouping) gồm bốn nước dân chủ
(Mỹ, Nhật, Ấn Độ, Úc). Đây là ý tưởng mà Shinzo Abe đã đề xướng từ năm 2007
(nhưng đã bị chết yểu). Một trong những lý do Shinzo Abe đã vận dụng tối đa ngoại
giao cá nhân để lấy lòng Donald Trump (và tranh thủ “trục người lớn”) vì ông lo
ngại Washington có thể đi đêm với Bắc Kinh vì động cơ “America first”. (US
Allies Fear Trump Will Pull a Nixon in China, Andrew Browne, Wall Street Journal,
November 7, 2017).
Việt
Nam cần làm gì
Lúc này Việt Nam có hai việc quan trọng nhất phải
làm ngay. Thứ nhất (về đối nội) Việt Nam phải đổi mới thể chế toàn diện (cả về
kinh tế, chính trị và dân chủ hóa). Càng để lâu càng phải trả giá đắt hơn. Đừng
chờ và theo đuôi Trung Quốc. Trước sau Trung Quốc cũng sẽ phải đổi mới. Nhưng để
đến lúc đó ta mới đổi mới thì chắc quá muôn. Thứ hai (về đối ngoại) Việt Nam cần
thúc đẩy và tham gia một liên minh chiến lược (ngoài ASEAN) gồm các đối tác chiến
lược có chung lợi ích an ninh tập thể (về kinh tế, chính trị và quốc phòng). Để
giữ độc lập và chủ quyền quốc gia, không một nước thành viên nào trong ASEAN
(hay cả khối ASEAN) có đủ khả năng đương đầu với Trung Quốc một mình (nhất là tại
Biển Đông).
Về cách thức, phải làm hai việc nói trên một cách cấp
bách nhưng thận trọng. Nếu trì hoãn đổi mới, tiến hành “quá chậm và quá ít”
(too little too late) sẽ thành vô nghĩa. Nhưng nếu vội vàng muốn đốt cháy giai
đoạn và không theo quy luật khách quan, thì cũng thất bại. Chủ đề đổi mới thể
chế toàn diện đã được bàn nhiều rồi và hiện nay đã có những đề cương đổi mới được
soạn thảo công phu (như báo cáo “Việt Nam 2035”). Vì vậy lúc này không cần trao
đổi vấn đề đó, mà cần tập trung bàn xem làm thế nào để có một liên minh chiến
lược như vậy. Đây là một liên minh “trên thực tế” (de facto) để phòng vệ, chứ
không nhằm chống ai.
Định hướng hợp tác chiến lược Việt-Mỹ
đã được phản ánh trong Bản Ghi nhớ (MOU) về Hợp tác Quốc phòng Song phương
(2011), Tuyên bố về Tầm nhìn Chung cho Quan hệ Quốc phòng (2015), và Tuyên bố
Chung về Tăng cường Đối tác Toàn diện (2017). Tuy hầu hết quan hệ hợp tác quốc
phòng giữa hai nước tập trung vào các lĩnh vực “phi truyền thống”, nhưng ý
nghĩa chiến lược của đối tác toàn diện đã được tăng cường, nhất là hợp tác về
an ninh hàng hải. Ví dụ, “Sáng kiến An ninh Hàng hải” đã giúp Việt Nam nâng cao
năng lực hải quân. Cuối 5/2017, Mỹ đã chuyển giao cho Việt Nam chiến hạm Morgenthau (Coast Guard cutter, Hamilton
class, đặt tên lại là CBS-8020) là tàu tuần tra biển lớn nhất của Việt Nam
Coast Guard (trọng tải 3200 tấn), và 6 tàu tuần tra tốc độ cao. Ngoài ra, Nhật
Bản cũng đã chuyển giao cho lực lượng Cảnh sát Biển Việt Nam 4 tàu tuần tra
DN-2000 (trọng tải 2500 tấn).
Vì tam
giác chiến lược Mỹ-Trung-Việt ngày càng bất ổn và nội bộ ASEAN ngày càng bị
Trung Quốc phân hóa, Việt Nam cần đẩy mạnh quan hệ hợp tác chiến lược với các
cường quốc ngoài ASEAN (như Mỹ, Nhật, Ấn, Úc) đang hình thành một tứ giác mới.
Trong chuyến thăm Việt Nam (5/2016) ông Obama đã tuyên bố bỏ cấm vận bán vũ khí
sát thương, mở ra cơ hội mới cho hợp tác chiến lược Mỹ-Việt. Trong chuyến thăm
Mỹ của thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc (5/2017) và bộ trưởng quốc phòng Ngô Xuân
Lịch (8/2017) hai bên đã có những thỏa thuận hợp tác chiến lược quan trọng, bao
gồm việc tàu sân bay Mỹ sẽ đến thăm cảng quốc tế Cam Ranh (2018). Vì vậy, APEC
Summit 2017 là một dịp tốt để ông Trump cam kết hợp tác chiến lược tại Biển
Đông, làm tiền đề cho đối tác chiến lược “trên thực tế” (de facto).
Lời cuối
Liệu APEC 2017
sẽ qua đi như “cuộc tình một đêm”, như một gánh xiếc lớn vừa xong một đợt lưu
diễn, hay được ghi nhớ như một bước ngoặt quan trọng giúp Việt Nam đổi mới? Liệu
ông Trump sẽ được nhớ đến như một con voi Mỹ vào cửa hàng đồ sứ, với bài diễn
văn “America First” và điệp khúc “Indo-Pacific” được nhắc lại hơn 10 lần nhưng
vẫn chưa rõ nghĩa, hay như một người bạn lớn đáng tin, góp phần thiết thực làm
đất nước này tốt đẹp hơn, và làm Biển Đông bớt nguy hiểm cho ASEAN? Liệu môi
trường Đà Nẵng (và miền Trung) có tốt hơn như một nơi đáng sống, để người Việt khỏi
phải di cư, và để loài vooc Sơn trà khỏi bị tuyệt chủng? Nếu không đả động gì
đến vấn đề môi trường, nhân quyền và Biển Đông thì sẽ vô nghĩa. Nếu những điều
đó không diễn ra thì câu chuyện APEC cũng như câu chuyện “Indo-Pacicfic dream” của
ông Trump cũng chỉ là một giai thoại hão huyền chóng quên.
Tham
khảo
1. Press Briefing on President Trump’s Trip to Asia, CSIS, November 1, 2017
2. Shinzo Abe’s Strategic Diamond, Rory
Medcalf, Diplomat, January 15, 2013
4. The
Week Donald Trump Lost South China Sea,
Bill Hayton, Foreign Policy, July 31, 2017
6. Japan Knows How to Pet the Donald, Orville
Schell, Foreign Policy, November 7, 2017
7. US Allies
Fear Trump Will Pull a Nixon in China, Andrew
Browne, WSJ, November 7, 2017
NQD.
10/11/2017
-----
American
bull in china shops
By Nguyen
Quang Dy
As President Donald Trump boarded Air-Force One last
week for a presidential escapade to cover five Asian capitals in 11 days (as a
record), both insiders and outside observers got nervous watching an American
bull coming to china shops. Trump is expected to stick to a prepared script
when he delivers his address to the APEC summit, but he is likely to go
off-script (or nod off) in some bilateral talks. What could he say or do to
reassure nervous Asian leaders, or would he make them even more nervous? Why
does he join the ASEAN summit but not the East Asia summit in Manila? Why
Ivanka is not coming to Asia with him, and Melania not coming to Vietnam? Why Mark Zuckerberg (of Facebook), Tim Cook (of Apple) and Satya Nadella (of
Microsoft) are not joining his large entourage? Would the longest
trip by a US President be successful as expected or just a learning trip?
Troubled
background
After nearly a year in office, the Trump
administration is still unable to define a policy for Asia and the South China
Sea. It is partly due to internal rifts among factions in the administration, as
well as to Trump’s “America First” commitment, thus neglecting Asia
(withdrawing from TPP). The confusion with conflicting views means Asian
countries receive confusing and conflicting signals about how the US approaches
China. While Steve Bannon (chief advisor),
Robert Lighthizer (trade representative), and Peter Navarro (trade council
director) prefer threatening China with a trade war, Jared Kushner (senior
advisor) wants a flexible approach to Beijing, and John Kelly (chief of staff) thinks China is
not a competitor but simply “another power”. Some say the White House has
become a center for “adult education”.
Meanwhile, James Mattis (defense
secretary) and Rex Tillerson (state secretary) offer a more traditional view of
America in Asia based on a US-lead alliance along the line of an “Indo-Pacific
framework”. In fact, this vision was originally
initiated by Japanese Prime Minister Shinzo Abe (back in 2007) to connect four Asia-Pacific
powers (including the US, Japan, India, and Australia). At APEC Summit in
Da Nang 2017, Trump has the chance to clarify the new vision of a “free and
open Indo-Pacific region” as recommended by his key advisors. McMaster
(national security advisor) said, “This
trip is a great opportunity to demonstrate America’s, and the Trump
administration’s, commitment to the Indo-Pacific”. (What China Wants From Trump, Mira Rapp-Hopper, Foreign Affairs, November
7, 2017).
The
aggressive rise of China (both militarily and economically), accompanied by
Trump’s “America First”, now threatens regional security and vital interests of
smaller states in the South China Sea. This troubled geo-strategic environment
is the background for India’s pro-active willingness to “pivot” to East Asia
and join the renewed concept of “Quadrilateral Strategic Dialogue”
(QSD) initiated by Shinzo Abe in 2007. The Japanese were then not ready to support
constitutional amendment (article 9) to rearm Japan, and the Australians (under
Kevin Rudd) decided to withdraw from the QSD for fear of China’s reaction. But
the more they fear China, the further China keeps pushing. China will soon move
the giant Tiankong dredger to Paracel islands for continued dredging work, challenging
the US and allies.
Recently, as the Trump presidency is
weakened by Robert Mueller’s investigations into Russian involvement in the
2016 election, Trump is looking for a foreign policy scoop. The Vietnamese are
concerned that he is tempted to strike a bargain with China over North Korea at
the expense of security in the South China Sea. For long, Beijing keeps pushing
Washington for “a new type of great power relations” along the line of “G-2
diplomacy”. In fact, Chinese diplomats have lobbied hard to get access to the
inner circle of the presidency through family contacts. Bill Hayton
(BBC/Chatham House) commented, “The Trump administration demonstrated that it
either does not understand or sufficiently care about the interests of its
friends and potential partners in Southeast Asia to protect them against
China,” (The Week Donald Trump Lost the
South China Sea, Bill Hayton, Foreign Policy, July 31, 2017).
North
Korea on his mind
North Korea would be on top of Trump’s
mind during his long trip to Asia, especially in Tokyo, Soul, and Beijing.
According to Michael Green (CSIS vice president), “one of the key purposes of the trip is to pressurize North
Korea”. (Press Briefing on President Trump’s Trip to
Asia, CSIS, November 1, 2017). While this pressure is “absolutely
essential”, broader American interests in Asia should endure well beyond the
on-going Korean missile crisis and the Kim Jong-un regime in Pyongyang.
Therefore, it would be a big folly and disaster if Mr. Trump is over obsessed
by North Korea’s nuclear threat (as blackmail) and underestimates the larger
danger from China and the growing threats in the South China Sea.
There
are three basic scenarios for war: The first would be how to defend the US and
allies against an attack. The second would be how to preempt North Korea from
attacking. The third would be how to prevent war. McMaster has said the US is
prepared for war if diplomacy doesn’t work, and Washington has sent three
carrier battle groups to the region. But how can Trump articulate this
position? Can he talk about a preventive war when Japan and South Korea are not
ready to sign on? Now North Korea still pursues the “decoupling” strategy to
make the US so scared of a nuclear attack that it will not risk defending Japan
and South Korea. This blackmail and brinkmanship game is to keep the US off
balance.
Perhaps the key achievement of this trip is for the
American President to show up in Asia. People say in Asia the fact that he
shows up there would be 80% of success. What exactly he can do is another matter,
for much is still in doubt. While in Tokyo, Soul, and Beijing, the focus of
discussion would be on the North Korea danger, at APEC Summit in Da Nang, Trump
was expected to announce his new vision of a “free and open Indo-Pacific
region” (to replace Obama’s Asia Pivot policy). Earlier in Tokyo, Trump was believed
to have consulted Shinzo Abe as this concept was his original idea. As people
are anxiously waiting for Trump to clarify the new vision, he has failed to
explain how his new Indo-Pacific concept is different from Obama’s Asia Pivot,
though in the speech he mentioned it many times.
Now, it is still unclear if the idea of a “free and
open Indo-Pacific region” is a consistent strategy or just a mere slogan. As
the White House boss is an unpredictable character, the job of the “axis of
adults” is to restrain and persuade him, though depending on which issue at a
certain time (like managing the stock exchange). It seems they have not been
able to persuade their boss to focus more on China (as the roots) than on North
Korea (as the top of the tree) and join the East Asia summit where the South
China Sea is discussed. Hopefully, at least, they can persuade Trump to wear
the local shirt issued by the host for a photo-op.
At
china shops
In Tokyo where the Asia trip would start,
Trump affirmed the role of the US, “No one, no dictator, no regime, and no
nation should underestimate ever American resolve”. Trump also affirmed the role of Japan as a
“treasured partner” and “crucial ally” of the US. Particularly Trump affirmed
the US-Japan alliance and America’s commitment to the “Indo-Pacific
region”. Trump at last understood the fundamental need for US-Japan security
cooperation, thus the mutual security treaty is “suddenly coming back to life”
as a “critical element” of US foreign policy. Trump said, “I believe that there
never have been such close bonds”… “The US and Japan are 100% together” and “I
am thrilled my first stop was with you”… Finally, in a public display of
affection, Abe gave Trump a baseball cap as souvenir, inscribed with something
symbolic: “Donald and Shinzo: Make Alliance Even Greater”. (Japan
Knows How to Pet the Donald, Orville Schell, Foreign Policy, November 7,
2017).
Since Donald Trump was elected, Shinzo Abe
has quietly resorted to personal diplomacy to make friend with the most
unpredictable president of the US (and connect with the “axis of adults” in the
White House). Xi Jinping would try to do more or less the same, though with a different
style of diplomacy and for a different motivation. In Beijing, the American
real estate king now practicing as the US President would meet the newly
crowned Emperor of China. The two heads of state of the most powerful empires of
the world seem to be “strange bed fellows” locked in a dangerous “Game of
Thrones” for world supremacy, with their ambitious dreams.
They would act like the two bif robots of different generations, programmed
differently and operated by two different operating systems.
What about
Vietnam? Over half a century ago, people of Da Nang were puzzled to welcome the
first Americans marines landing on the China beach. This week, people of Da
Nang are puzzled again to welcome another invasion of some 10.000 guests
landing there for the APEC summit. Some say Dà Nang has experienced two
repeated typhoons: the Damrey and the APEC. While the toll of Damrey in central
Vietnam is known (with 27 deaths), the result of APEC is not. The APEC summit
is like a big circus with 21 players as heads of member states (including 27 super
stars) with 39% of global population, 59% of global GDP, and 48%
of international trade. Vietnam has joined APEC for 20 years or so, but its
economy keeps falling behind. APEC or ASEAN or ODA cannot help if Vietnam fails
to execute a comprehensive institutional reform and mobilize its inner
strength. At the APEC Summit, TPP-11 (without the US) was in trouble as Canada
might turn TPP-11 into TPP-10 (or TPP-0). Given new developments, Vietnam may
end up empty-handed without any TPP or EVFTA.
At the APEC
summit, Donald Trump is a superstar. Vietnam is the first Southeast Asian
nation to welcome him for a state visit. He is the first American president to
visit Vietnam during the first year in office. Next year, an American aircraft
carrier is expected to visit Cam Ranh (for the first time after the war) as a
symbolic gesture of stronger military cooperation and a new sign of Vietnam’s
departure from timidity (while still walking the tight rope). As the
Philippines (under president Duterte) has pivoted to China, Vietnam has
suddenly become the US’s key strategic partner in the region as a “frontline” state
against China’s military expansion in the South China Sea. Hopefully, Hanoi’s
strategic vision would be well aligned with Washington’s strategic vision of a “free
and open Indo-Pacific region”. While the
Vietnamese should learn from the Japanese in personal diplomacy to win the
heart and mind of Trump (and his key advisors), they should not harbor any
illusion and forget the expansive lessons of the past. Neither Xi Jinping nor Donald
Trump should be taken for granted as a reliable partner.
America
pivots again
According
to SCIS, there are three basic pillars for the US pivot to Asia. The first was
security (such as the “maritime security initiative” to build capabilities).
The second pillar was about economics. That was gone when Trump withdrew from
TPP without anything to replace it. The third pillar was much more intensive
focusing on Southeast Asia, including ASEAN and East Asia Summit. Trump’s
absence from the East Asia Summit will go a long way to undercut regional
diplomatic momentum. This depends on how much Trump listens. Michael Green said
Trump listened to Abe at Mar-a-Lago and he would not rule out that the Trump
Administration would come back from this trip and starts refining its Asia
policy.
The value
of this first trip to Asia is to give the new president a chance to focus on
why Asia is so important. Hopefully, this is what Mr Trump is finding out. A
couple of weeks ago, State Secretary Rex Tillerson came to CSIS to give a
speech. He used the term “predator economics” to refer to the way China is
rolling out its ambitious infrastructural plan (for “One Belt One Road”
program) with concessional finance undercutting international norms. It is time
for the US to develop a strategy to push back what China is trying to do
economically. If Trump does not return to TPP, he should come
up with a new strategy in its place.
According to Michael Green, there are three basic
schools of thought in the US administration debating China policy. The first one
basically agrees with the “Thucydide’s
trap” theory by Graham Allison (including Jared Kushner). The
second one believes the US should stick with other key allies and partners as
Japan, India, Australia (including Rex Tillerson and H.R. McMaster). The third
one believes the US should deal with China along the line of “great power
relations” (G-2). Now, the third one is diminished while the second one
prevails, with the foreign policy establishment supporting the Indo-Pacific concept.
That is why state secretary Rex Tillerson spoke of a
“free and open Indo-Pacific region” as against the Sino-centric order. The US
supports Japan to revive the informal regional grouping of four democratic
powers (including America, Japan, India, Australia). This concept was proposed
by Shinzo Abe in 2007 (but short-lived). The reason for Abe to resort to
personal diplomacy to attract Trump (and the axis of adults) is his long fear
that Washington may be attempted to cut a deal with Beijing for “America
first”. (US Allies Fear Trump Will Pull a Nixon in China, Andrew Browne, Wall Street Journal,
November 7, 2017).
What
should Vietnam do
Now, the Vietnamese have two critical tasks to
undertake. First (domestically) Vietnam should focus on a comprehensive
institutional reform (in economics, politics, and democratization). The later they
do the higher price to pay. Vietnam should not wait and follow China. Sooner or
later China must change. By then, it would be too late for Vietnam. Secondly (externally) Vietnam should support and
join a strategic framework (beyond ASEAN) to include key strategic partners
sharing collective security interests (in economics, politics, defense). To
protect national independence and sovereignty, no member country in ASEAN (or
ASEAN itself) is capable of standing up to China on its own (especially in the
South China Sea).
To these ends, the Vietnamese should undertake these
tasks urgently yet carefully. If reform was delayed and changed too little too
late, it would be meaningless. However, if it was done in a rush without due
diligence and consideration of objective rules, it would easily fail. The topic
of comprehensive institutional reform has been discussed extensively and the
frameworks for change have been carefully drafted (as the Report “Vietnam 2035”).
Now, we should focus on discussing how to build such a strategic concept of alliance.
This informal “de facto” alliance is created for self-defense, not against any
other party.
The development of US-Vietnam
strategic cooperation has been reflected in the MOU on Bilateral Defense Cooperation
(2011), the Joint Vision Statement on Defense
Relations
(2015), and the Joint
Statement for Enhancing the Comprehensive Partnership (2017). While most of defense cooperation matters between the US
and Vietnam have focused on non-traditional areas, the strategic significance of
the comprehensive partnership has been growing, especially on maritime security
cooperation in the South China Sea. For example, the “Maritime Security
Initiative” has assisted Vietnam to build maritime capabilities. In May 2017, the
US transferred to Vietnam the Hamilton-class cutter Morgenthau (renamed
CBS-8020) as the largest VCG vessel (3.200 tons), and six high-speed patrol
boats. Japan has also transferred to Vietnam Coast Guard (VCG) four DN-2.000
patrol boats (2.500 tons).
As the US-China-Vietnam strategic
triangle is more unstable and ASEAN is more polarized by Chinese influence,
Vietnam should intensify its strategic cooperation with other powers beyond
ASEAN (including America, Japan, India, Australia) as a new Quadrilateral
partnership. During his visit to Vietnam
(May 2016) President Obama announced the lifting of the arms ban, thus opening
up a new opportunity for enhanced strategic cooperation. During the visits to
the US by Prime Minister Nguyen Xuan Phuc (May 2017) and Defense Minister Ngo
Xuan Lich (August 2017), both sides reached new agreements on strategic
cooperation, including the visit of a USS aircraft carrier to Cam Ranh (in
2018). Therefore, APEC summit 2017 is a good opportunity for President Trump to
make new commitments for strategic cooperation in the South China Sea as the
basis for a “de facto” US-Vietnam strategic partnership.
End notes
Would APEC
Summit 2017 pass as “one night stand” and as a big circus running another show,
or be remembered as an important turning point for Vietnam to change? Would Trump
be remembered as an American bull in china shops with an “America First” speech,
featuring “Indo-Pacific” repetoire (10 times without a clear meaning), or as a
reliable partner whose contributions would make this country a better place for
Vietnamese people and the South China Sea less dangerous for ASEAN? Could the
environment in Da Nang (and central Vietnam) be improved as a good place to
live, so people do not have to migrate and the cute monkeys in Sơn Tra are not
extinct? It would be meaningless without refereeing to environmental, human
right and South China Sea problems. If these things are not going to happen, APEC
and Trump’s “Indo-Pacicfic dream” will be another anecdote to be forgotten
soon.
References
1. Press Briefing on President Trump’s Trip to Asia, CSIS, November 1, 2017
2. Shinzo Abe’s Strategic Diamond, Rory
Medcalf, Diplomat, January 15, 2013
4. The
Week Donald Trump Lost South China Sea,
Bill Hayton, Foreign Policy, July 31, 2017
6. Japan Knows How to Pet the Donald, Orville
Schell, Foreign Policy, November 7, 2017
7. US Allies
Fear Trump Will Pull a Nixon in China, Andrew
Browne, WSJ, November 7, 2017
NQD.
November 12, 2017
