Trao đổi về chính sách ngoại giao về "nước nhỏ, nước lớn"?

Trao đổi về chính sách ngoại giao về "nước nhỏ, nước lớn"?

Trong hộp thư email chủ blog nhận được ngày đầu tuần hôm nay, thứ Hai, 14/8, có bài viết dưới đây của tác giả Nguyễn Thị Linh. Chị là cử nhân chuyên ngành Chính trị quốc tế và Ngoại giao Việt Nam, cũng là hội viên Câu lạc bộ Galileo, Học viện Ngoại giao. 

Hiện tại chị Nguyễn Thị Linh là trợ lý nghiên cứu tại Viện Biển Đông tại Học viện nói trên.

Nhận thấy đây là một bài viết có nội dung hay và có tính thực tiễn (trao đổi về một chính sách ngoại giao thích hợp vói từng quốc gia...), blog tôi xin đưa lên đây để bà con và bạn bè xa gần đọc tham khảo.

Nguyễn Vĩnh/Vệ Nhi

* Bài được đăng lần đầu trên Website Nghiên cứu Biển Đông. 

-----

Ngoại giao nước nhỏ và bài học cho Việt Nam

Tác giả: Nguyễn Thị Linh

Tháng 7/2016 tại Singapore nổ ra một cuộc bút chiến bàn luận về chủ đề ứng xử của nước nhỏ trong quan hệ quốc tế giữa các nhà ngoại giao kỳ cựu của nước này. Cuộc tranh luận thu hút sự chú ý của dư luận bên trong và bên ngoài Singapore bởi nó không chỉ phản ánh sự chia rẽ tư tưởng trong giới hoạch định chính sách đối ngoại Singapore hiện nay mà còn động chạm đến vấn đề cốt lõi liên quan đến bản sắc của một chủ thể hết sức đặc biệt trong chính trị quốc tế hiện đại. Singapore là một quốc đảo với dân số 5,6 triệu nhưng lại có nền kinh tế phát triển bậc nhất thế giới và thành tích đối ngoại đáng khâm phục. Từng được coi là “một chấm đỏ” (little red dot), nhưng Singapore ứng xử với tư thế của một quốc gia độc lập, không ít lần từ chối những đề nghị của các cường quốc. Rõ ràng, đây không phải lần đầu tiên cuộc tranh luận nổ ra, và chắc cũng không phải lần cuối. Những ý kiến trong diễn đàn hết sức có giá trị để giới nghiên cứu chính sách của Việt Nam tham khảo.

Khác biệt quan điểm

Lời qua tiếng lại bắt nguồn từ bài bình luận “Bài học lớn từ một Nước nhỏ” trên Nhật báo Strait Times của Giáo sư Kishore Mahbubani, Hiệu trưởng Trường Chính sách Công Lý Quang Diệu. Sở dĩ bài viết thu hút sự chú ý bởi Mahbubani  được coi là nhà tư tưởng có ảnh hưởng của Singapore với cuốn sách nổi tiếng Can Asians Think? (tạm dịch: Người châu Á có thể tư duy được không?). Ông cũng có sự nghiệp kỳ cựu trong lĩnh vực đối ngoại, đã từng được bổ nhiệm Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao và Đại sứ của Singapore tại Liên Hợp Quốc.

Trong bài bình luận, Mahbubani viện dẫn trường hợp của Qatar, nước đang bị dính vào cuộc khủng hoảng chính trị-ngoại giao với các thành viên còn lại trong Liên đoàn Ả-rập, để lập luận rằng nước nhỏ không nên phớt lờ quy tắc vĩnh viễn của địa chính trị: “Nước nhỏ phải hành động như các nước nhỏ”, không phải hành xử giống cường quốc hạng trung. Quan điểm trên được hình thành trên nhận định: do tự tin về tiềm lực kinh tế và mối quan hệ chặt chẽ với Mỹ, Qatar đã hành xử “quá sức” như một cường quốc hạng trung, trực tiếp can dự vào các cuộc chạy đua địa chính trị ở khu vực (can thiệp trực tiếp vào tình hình Syria, hỗ trợ các nhóm nổi dậy ở các quốc gia khác). Các nước láng giềng lớn hơn như Ả Rập Xê Út, Bahrain, Ai Cập, Liên minh Ả Rập cắt đứt quan hệ ngoại giao với cáo buộc “Qatar gây chia rẽ nội bộ Ả Rập, xúi giục các âm mưu chống lại Nhà nước, vi phạm chủ quyền, chứa chấp các tổ chức khủng bố như Nhóm Anh em Hồi giáo, ISIS và Al-Qaeda.”

Từ quan sát đó, Mahbubani phê phán lập trường của Singapore công khai ủng hộ Toà trọng tài Biển Đông và rút ra kết luận rằng Singapore nên cẩn trọng và kiềm chế khi đưa ra các bình luận liên quan tới các cường quốc để tránh rơi vào tình huống của Qatar. Ông này cũng bổ sung thêm rằng cố Thủ tướng Lý Quang Diệu, người có những bình luận “cởi mở và tự do về các cường quốc” là trường hợp ngoại lệ. Quan điểm của Mahbubani được Tiến sĩ Yap Kwong Weng, chuyên gia về Đông Dương của Trường Lý Quang Diệu ủng hộ. Ông này cũng cho rằng Singapore nên tiếp tục theo đuổi chính sách đối ngoại phù hợp, cẩn trọng và không nên cư xử như một nước hạng trung để tránh rủi ro liên quan tới những tính toán địa chính trị.

Quan điểm của Mahbubani gặp phải sự phản ứng của nhiều chính khách hàng đầu Singapore. Nhà ngoại giao nghỉ hưu Bilahari Kausikan[1] cho rằng suy nghĩ của Mahbubani là “lộn xộn, dối trá và nguy hiểm”, xúc phạm các lãnh đạo tiền nhiệm và người dân Singapore. Kausikan cho rằng “Singapore sẽ không tồn tại và thịnh vượng như con chó thuần dưỡng của bất cứ nước nào” và các nhà lãnh đạo của nước này sẽ không do dự đứng lên bảo vệ các lý tưởng và nguyên tắc của họ.[2] Ông dẫn chứng các ví dụ về những nhà ngoại giao Singapore như Bộ trưởng George Yeo, Thủ tướng Lý Quang Diệu từng giữ vững quan điểm của mình khi đối mặt với các nước lớn hơn như Trung Quốc, Indonesia để chứng minh cho lập luận của mình.

Cùng lối tư duy này, cựu Bộ trưởng Ngoại giao K. Shanmugam cho rằng lời bình luận của Giáo sư Mahbubani là “đáng nghi vấn về mặt học thức” và đi ngược lại những nguyên tắc cơ bản mà lãnh đạo lập quốc Lý Quang Diệu theo đuổi: đó là không nghĩ nhỏ mọn hay nhún nhường trước các nước khác.[3] Dựa trên những kinh nghiệm của bản thân với tư cách là Bộ trưởng Ngoại giao, Shanmugam cho rằng nếu Singapore cho phép bản thân mình bị bắt nạt thì nước này sẽ tiếp tục bị bắt nạt. Do đó, trong vai trò Ngoại trưởng, ông không bao giờ để các nước khác làm điều như vậy với Singapore.

Cựu Đại sứ lưu động Ong Keng Yong, hiện đang là Phó Chủ tịch điều hành của Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam, cũng cảnh báo rằng quan điểm của Mahbubani đi ngược lại lợi ích của Singapore. Quan hệ quốc tế không đơn thuần dựa trên quy mô diện tích và dân số. Theo ông, nước nhỏ không thể lựa chọn “sự sợ hãi” trước các nước lớn, mà buộc phải đứng lên bảo vệ lợi ích quốc gia vì nếu làm khác sẽ luôn bị các nước lớn chèn ép.

Nguồn gốc của cuộc tranh luận

Cuộc tranh luận công khai về chính sách đối ngoại của Singapore nảy sinh trong bối cảnh khu vực này có sự cạnh tranh mạnh mẽ giữa Mỹ và Trung Quốc, đặc biệt liên quan đến căng thẳng gia tăng ở Biển Đông. Kể từ 2009, những va chạm liên quan đến vấn đề Biển Đông đẩy quan hệ Trung Quốc và một số nước ASEAN vào một số đối đầu về ngoại giao cũng như trên thực địa. Từ đó, mâu thuẫn giữa Singapore và Trung Quốc về vấn đề Biển Đông xuất hiện. Là một quốc gia thương mại, Singapore chủ trương duy trì trật tự trên biển dựa trên luật pháp quốc tế, trong khi đó Trung Quốc có xu hướng sử dụng sức mạnh chèn ép các nước nhỏ mà bỏ qua luật pháp quốc tế, cụ thể là UNCLOS. Bên cạnh đó, Singapore nỗ lực duy trì đoàn kết ASEAN trong khi Trung Quốc tìm cách gây chia rẽ.

Nhìn lại, mâu thuẫn Singapore và Trung Quốc tích tụ trong giai đoạn Singapore là quốc gia điều phối quan hệ giữa ASEAN và Trung Quốc kể từ tháng 8/2015. Xích mích đầu tiên là tại Diễn đàn Cộng đồng ASEAN ở Jakarta, Indonesia tháng 4/2016, hai nhà ngoại giao lão thành của Singapore (Ong Keng Yong và Kausikan Bilahari) cáo buộc Trung Quốc can dự vào vấn đề nội bộ của ASEAN và cố gắng gây chia rẽ khu vực sau khi Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị tuyên bố rằng Trung Quốc đã đạt được đồng thuận bốn điểm với Brunei, Campuchia và Lào về vấn đề Biển Đông. Phía Trung Quốc cho rằng ý định của Trung Quốc bị hiểu nhầm và yêu cầu Singapore làm rõ lời buộc tội trên.[4] Tiếp đến vào tháng 6, sau cuộc họp đặc biệt ASEAN-Trung Quốc ở Côn Minh, Singapore lại trở thành tâm điểm gây tranh cãi khi Bộ trưởng Ngoại giao nước này không tham gia họp báo với Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc sau sự kiện như dự kiến. Singapore và một nước ASEAN đã không đồng ý trong một số vấn đề, trong đó có việc Trung Quốc ép ASEAN coi vấn đề Biển Đông là khúc mắc song phương giữa Trung Quốc và các nước ASEAN riêng lẻ. Trung Quốc và ASEAN rõ ràng là có những tuyên bố khác nhau và Trung Quốc lần nữa tìm cách chia rẽ ASEAN bằng cách gây áp lực lên một số nước thành viên để ngăn cản một tuyên bố chung không có lợi cho Trung Quốc.[5] Trung Quốc chỉ trích Singapore không làm tốt vai trò điều phối quan hệ Trung Quốc-ASEAN nhằm thúc đẩy đồng thuận về vấn đề Biển Đông. Singapore cũng là quốc gia có lập trường ủng hộ Toà trọng tài Biển Đông mà Trung Quốc tìm mọi cách để bác bỏ.

Cho tới tháng 9, Đại sứ Singapore tại Trung Quốc gửi thư cho Tổng biên tập Thời báo Hoàn Cầu bác bỏ cáo buộc của Thời báo này cho rằng Singapore đang làm căng thẳng tình hình Biển Đông với những hành động và tuyên bố không có căn cứ tại Hội nghị cấp cao lần thứ 17 của Phong trào Không liên kết (NAM). Tình hình quan hệ song phương tiếp tục xấu đi khi Trung Quốc bày tỏ bất mãn trước việc Singapore cho phép tàu chiến Littoral và tàu ngầm tuần tra P-8A Poseidon của Mỹ triển khai ở Singapore và thực hiện tuần tra ở Biển Đông.[6] Tháng 11/2016, Trung Quốc trả đũa bằng cách bất ngờ bắt giữ lô xe bọc thép Terrex của Singapore quá cảnh ở Hong Kong trên đường về Singapore sau khi tập trận ở Đài Loan. Lý do hải quan Hồng Kông đưa ra “phát hiện thiết bị kiểm soát khả nghi.” Vụ việc tạo ra căng thẳng ngoại giao chưa từng có tiền lệ giữa Trung Quốc và Singapore, đặt Singapore trước rủi ro bị mất bí mật quân sự liên quan đến lô xe bọc thép tối tân.

Chuỗi sự kiện và căng thẳng gia tăng trong quan hệ Singapore và Trung Quốc có lẽ là cơ sở thực tế để nhà ngoại giao kỳ cựu Kishore Mahbubani đưa ra bình luận “nước nhỏ nên theo ngoại giao nhỏ”, không nên can dự vào những vấn đề liên quan đến địa chính trị của các cường quốc. Câu chuyện Qatar cơ bản chỉ là cái cớ để Mahbubani thể hiện sự bất mãn đối với chính sách đối ngoại của Chính phủ Lý Hiển Long. Các nhà ngoại giao khác như Kausikan Bilahari, Ong Keng Yong, và S. Shanmugam là những nhân vật chủ chốt đã từng phục vụ trong nội các của Thủ tướng Lý Hiển Long. Rõ ràng, Mahbubani ám chỉ Singapore nên theo chính sách đối ngoại thực dụng, không nên có lập trường quá mạnh mẽ về vấn đề Biển Đông, trong khi Bilahari, Yong và Shanmugam cho rằng Singapore nên đứng lên bảo vệ luật pháp quốc tế.

Sức mạnh của các lập luận

Cuộc tranh luận về ngoại giao Singapore phản ánh hai trường phái chính sách truyền thống là chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa lý tưởng. Chủ nghĩa hiện thực chính trị nhấn mạnh vào thực tế tồn tại độc lập so với suy nghĩ, ý tưởng và nhận thức. Quan điểm của Giáo sư Mahbubani xuất phát từ tiền đề rằng Singapore là một nước nhỏ, không còn là một lãnh đạo có khả năng cân bằng quan hệ với các nước lớn như Lý Quang Diệu và tình hình quan hệ căng thẳng giữa Singapore và Trung Quốc gần đây, nước này nên tự lượng sức mình, tránh gây sự với các nước lớn. Trong khi đó các ý kiến chỉ trích quan điểm của ông bắt nguồn từ hệ tư duy lý tưởng, cho rằng thực tế được định hình bởi suy nghĩ và các tư tưởng, và thực tiễn của Singapore kể từ khi lập quốc. Theo đó Singapore phải có lý tưởng, dám theo đuổi lý tưởng như Lý Quang Diệu, dám thách thức các nước lớn trong nhiều tình huống cụ thể để bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, thượng tôn pháp luật và duy trì ổn định khu vực.

Về cách tiếp cận, việc so sánh sự tương đồng giữa Qatar với Singapore của Giáo sư Mahbubani dựa trên diện tích, sức mạnh kinh tế và chính sách tăng cường ảnh hưởng ra bên ngoài là một cách đặt vấn đề thuyết phục. Cả Singapore và Qatar đều là những quốc gia nhỏ bé nhưng lại sở hữu sức mạnh kinh tế đứng đầu thế giới và nhiều ý kiến đồng tình rằng hai nước này có tầm ảnh hưởng quốc tế vượt trên diện tích (punch over its weight).[7] Cụ thể cả Singapore và Qatar đều thuộc nhóm các nước giàu nhất thế giới cho tới năm 2016 tính theo GDP danh nghĩa (GDP Qatar xếp thứ 5 với 60.733$ và Singapore là 53.053$ ở vị trí thứ 11).[8] Trong suốt thập kỷ qua, Qatar thực thi nhiều chính sách nhằm nâng cao vị thế đồng thời giúp duy trì cân bằng quyền lực trong khu vực. Nước này tiến hành một số cuộc hành quân lớn, đảm nhiệm các biện pháp ngoại giao mạo hiểm và cung cấp các diễn đàn nhằm giải quyết các thách thức toàn cầu. Có thể kể đến việc Qatar tham gia liên minh quân sự của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc để bảo vệ người dân Libya năm 2011 hay đóng vai trò trung gian trong cuộc khủng hoảng Syria.[9] Ngoài ra Qatar còn sẵn sàng hợp tác với Mỹ, Hamas, Hezbollah và Iran; nhiệt tình ủng hộ các cuộc cách mạng ở Tunisia, Ai Cập và Libya. Các hoạt động này phần nào làm suy yếu an ninh và ổn định của các nước khác, từ đó dẫn đến sự bao vây, cấm vận của một loạt các nước Vùng Vịnh và Ả-rập đã từng “cùng chung chiến hào” với Qatar. Theo đó, quan điểm “đừng cố quá sức” cơ bản thuyết phục.

Tuy nhiên, lập luận của Mahbubani có một số điểm yếu về lô-gic. Một là, lập luận này dựa trên tiền đề rằng Qatar sẽ chịu khuất phục trước sức ép từ các nước Ả-rập khác. Trên thực tế, mặc dù gặp nhiều khó khăn, nhưng đến nay Qatar vẫn đứng vững nhờ nội lực mạnh và mạng lưới quan hệ rộng giúp giải toả phần nào sức ép từ phía Tây. Có thể thấy, cuộc khủng hoảng này sẽ còn kéo dài, và hồi kết còn chưa rõ ràng. Hai là, việc sử dụng một trường hợp điển hình để đi đến một khái quát hoá quá lớn tạo ra những lỗ hổng trong dẫn chứng. Bên cạnh đó, cuộc khủng hoảng Qatar hiện nay rất khác với vấn đề mà Singapore phải đối mặt ở Biển Đông, cả về bản chất vấn đề, phe phái và tương quan lực lượng. Qatar can dự mạnh mẽ vào một số vấn đề Trung Đông cơ bản là mục tiêu ảnh hưởng, trong khi đó Singapore đấu tranh ở Biển Đông là cho lợi ích lâu dài và bản sắc của nước này. Singapore giàu có và thành công phần lớn nhờ nguồn lực trí tuệ, tự do hàng hải trên biển và trật tự dựa trên luật pháp. Theo đó, hoà bình, ổn định và luật pháp trên biển là lợi ích sát sườn của Singapore. Ba là, việc Mahbubani cho rằng vai trò của Lý Quang Diệu là độc nhất, không thể lặp lại là thiếu thuyết phục. Có thể thấy, quá trình đấu tranh chống lại cường quyền luôn đòi hỏi thời gian và sự kiên nhẫn. Bốn là, Mahbubani không thuyết phục khi không thảo luận cụ thể về các nước nhỏ nên “kiềm chế” đến đâu là vừa đủ. Lịch sử cho thấy chính sách cầu hoà thường không bao giờ thoả mãn các cường quốc.

Ở phía đối lập, các ý kiến chỉ trích mạnh về lập luận, nhưng yếu về cách trình bày. Tính thuyết phục của dòng lập luận này xuất phát từ mô hình đối ngoại thành công của Singapore, nước đã kiên trì xây dựng và đấu tranh bảo vệ chủ quyền và các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế. Trường hợp của Lý Quang Diệu chứng tỏ nước nhỏ vẫn có thể “nghĩ lớn” và hành động dựa trên nguyên tắc và lý tưởng, và đó cũng là lợi ích lâu dài. Tuy nhiên, thay vì tranh luận trực tiếp với các lập luận của Giáo sư Mahbubani, các ý kiến trên quá nghiêng về đả kích cá nhân như chỉ trích tác giả là “nguy hiểm”, “dối trá” hay có “vấn đề về học thức.” Trong bài viết, Mahbubani phần nào có lý khi cho rằng Singapore nên kiềm chế và cẩn trọng trong phát ngôn hay tuyên bố liên quan tới các cường quốc chứ không nói  rằng Singapore phải cúi đầu, khúm núm hay để bị bắt nạt. Mahbubani cũng cho rằng, các nước nhỏ cần dựa vào Liên Hợp Quốc và tổ chức khu vực, nhưng luận điểm này bị bỏ qua. Nói chung, cần giữ lý tưởng và nguyên tắc, cần khôn khéo tránh đối đầu đầu trực diện, công khai với các cường quốc. Tuy nhiên, ranh giới giữa điều cần giữ nguyên tắc và cần ứng biến linh hoạt luôn rất khó để xác định. Nó thuộc về nghệ thuật và bản lĩnh của các nhà lãnh đạo. Cả hai hệ thống quan điểm trên có lẽ đều có những yếu tố cực đoan, không phản ánh lịch sử và thực tại của Singapore.

Có thể thấy rằng cả hai lập luận trên đều chia sẻ quan điểm rằng tư duy đối ngoại nghĩ lớn và chiến lược của Lý Quang Diệu là nhân tố quan trọng nhất quyết định sự thành công của Singapore. Và khi nhân tố này không còn xuất hiện, người ta đặt ra câu hỏi là nước này nên tiếp tục chính sách của Lý Quang Diệu hay hành động cẩn trọng như một nước nhỏ. Theo đánh giá của nhiều nhà phân tích, Lý Quang Diệu dẫn dắt Singapore thành công không xuất phát từ việc ông theo nguyên tắc của chủ nghĩa lý tưởng hay hiện thực mà lãnh đạo theo chủ nghĩa “hiện thực mềm” và kinh nghiệm nhưng luôn lấy lợi ích quốc gia là trên hết.[10]

Lý tưởng “lợi ích quốc gia”

Lý Quang Diệu nghĩ lớn, mạo hiểm nhưng cũng quan tâm nhiều tới sự thay đổi hoàn cảnh, quan sát xu hướng an ninh và kinh tế quốc tế, từ đó định vị Singapore trong mối quan hệ song phương, đa phương để nắm bắt cơ hội trước kẻ khác để kiên trì mục tiêu đưa Singapore đi lên, từ một làng chài nghèo nàn đến một trung tâm tài chính, kinh tế của thế giới. Nói các khác, lý tưởng của Lý Quang Diệu chính là lợi ích quốc gia thực tế, không phải bất cứ hệ tư tưởng cụ thể nào. Theo đó, Singapore thiết lập quan hệ hiệu quả với tất cả các nước, nhấn mạnh hợp tác thực chất có lợi cho các bên. Lý Quang Diệu kiên quyết đảm bảo độc lập cho Singapore, đồng thời sẵn sàng thoả hiệp trong các lợi ích không cốt lõi, và thực hành ảnh hưởng gián tiếp thông qua các thể chế quốc tế.[11] Tư duy đối ngoại của Lý Quang Diệu nhấn mạnh tính linh hoạt, sẵn sàng thay đổi nếu chính sách không có hiệu quả thực tế, tận dụng thời cơ để hành động có lợi cho Singapore chứ không nhất thiết phải kiên định trong mọi trường hợp hay theo đuổi một chính sách bị chi phối bởi ý thức hệ.

Ngoại giao của Singapore dưới thời kỳ của Thủ tưởng Lý Hiển Long có sự tiếp nối và kế thừa từ nền tảng đối ngoại của Singapore từ thời lập quốc. Lý Hiển Long từng đúc kết, chính sách đối ngoại của Singapore là sự cân bằng giữa “chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa lý tưởng.”[12] Singapore buộc phải nhìn nhận thế giới đúng bản chất của nó (realism) nhưng không ngừng tìm mọi cách để thực hiện lý tưởng xây dựng một quốc gia phồn thịnh. Quan điểm của Singapore cho thấy, động lực phát triển cần được đặt lên trên, và luôn sẵn sàng thay đổi bản thân trước khi thay đổi thế giới. Để có ảnh hưởng trên thế giới, Singapore cần phải xây dựng một mô hình phát triển thành công và chính sự thành công đó giúp Singapore có tiếng nói và tiếp tục đóng góp để định hình trật tự thế giới có lợi cho Singapore.

Trên cơ sở đó, can dự của Singapore đối với vấn đề Biển Đông thể hiện sự cân bằng giữa “hiện thực” và “lý tưởng.” Biển Đông vừa là lợi ích sát sườn, vừa là lợi ích lâu dài của Singapore, đảm bảo để tiểu quốc thương mại này có thể có hoà bình, công bằng và thịnh vượng bền vững. Singapore ngày càng thể hiện vị thế và tiếng nói của nước này trong tranh chấp lãnh thổ ở Biển Đông với tư cách là quân sư của ASEAN. Singapore thể hiện sự quan tâm sâu sắc tới vấn đề này trong các hội nghị quốc tế và là nước ASEAN ngầm công nhận phán quyết của Tòa trọng tài. Singapore có thái độ rõ ràng khi tuyên bố chung của ASEAN không đề cập đến phán quyết này tại Hội nghị Trung Quốc – ASEAN tháng 9 năm 2016.[13] Theo đó phán quyết của Toà trọng tài không phải chỉ là vấn đề của Philippines và Trung Quốc, mà là trật tự pháp lý quốc tế liên quan đến lợi ích của tất cả các nước, trong đó có Singapore.

Bài học cho Việt Nam

Việt Nam hiện nay đang theo đuổi chính sách thực dụng trên cơ sở cân bằng quan hệ với các nước lớn, đồng thời tích cực, chủ động mở rộng quan hệ hữu nghị, hợp tác với các đối tác khác. Chỉ trong sáu tháng đầu năm 2017, các nhà lãnh đạo Việt Nam đã thực hiện nhiều chuyến thăm chính thức để thúc đẩy các mối quan hệ song phương quan trọng. Cụ thể, Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng thăm Trung Quốc vào tháng 1/2017, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc thăm Mỹ và Nhật Bản tháng 5 và tháng 6/2017; Chủ tịch nước Trần Đại Quang thăm Trung Quốc, dự Hội nghị Thượng đỉnh Vành đai và Con đường tháng 5/2017 và thăm Liên Bang Nga tháng 6/2017. Các chuyến thăm giúp làm sâu sắc thêm quan hệ hợp tác và đối tác với các cường quốc chủ chốt, giúp tạo dựng lợi ích lâu dài của các nước ở Việt Nam, đồng thời tranh thủ các nguồn lực mới để phát triển đất nước.

Việc vượt qua rào cản ý thức hệ để nhìn nhận, đánh giá các quốc gia khác ở cả hai góc độ, đối tác và đối tượng, là cách tiếp cận đúng cho Việt Nam. Lối tư duy này đã giúp Việt Nam không bị cực đoan hoá, xử lý các nguy cơ, tiêu cực ở mức độ phù hợp mà không quá ảnh hưởng đến mặt hợp tác, đồng thời tích cực mở rộng hợp tác nhưng không để bị lệ thuộc quá nhiều vào một cường quốc, từ đó mất đi độc lập, tự chủ. Yếu tố nền tảng cho chính sách Việt Nam không phải là đi với nước nào, dựa vào nước nào, mà tìm cách phát huy tính tích cực trong quan hệ với tất cả các nước để phát triển bản thân. Văn kiện Đại hội XI và XII đã nhấn mạnh nguyên tắc “đặt lợi ích quốc gia dân tộc lên trên hết” và nguyên tắc này cần trở thành lý tưởng và phải được hiện thực hoá trong quá trình hoạch định và triển khai chính sách đối ngoại. Phải luôn “nhìn xa” thì mới có thể “đi nhanh và đi thẳng.” Chính sách của Việt Nam cần xây dựng trên lợi ích dài hạn (phát triển) đồng thời linh hoạt, khéo léo xử lý thoả đáng những thách thức trước mắt.

Do vậy, trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế có nhiều khó khăn và phức tạp, Việt Nam không được rời mắt khỏi lợi ích quốc gia dài hạn. Để làm được điều này, chính sách ngoại giao thực dụng của Lý Quang Diệu có thể có những gợi ý hữu ích cho Việt Nam bởi lẽ trên thực tế Việt Nam không phải nước nhỏ, nhưng phải đối diện với nhiều vấn đề tương tự trong quan hệ với các cường quốc. Theo tư duy đối ngoại của Lý Quang Diệu, sự ổn định chiến lược không tự nhiên mà có, theo đó “con cá nhỏ” như Singapore muốn sinh tồn và phát triển tốt cần phải làm cho bản thân mình trở nên “khó nuốt” đối với những “con cá to” bằng cách tự chủ và mạnh mẽ hơn. Để làm được như vậy, nó có thể làm bạn với những con cá khác, xây dựng các mối liên kết mạnh mẽ, và thúc đẩy an ninh tập thể theo cách các nước có nghĩa vụ liên đới trong việc bảo vệ an ninh cho nhau.[14] Tương tự, Việt Nam cần tự chủ và mạnh mẽ để có thể chơi được với các “con cá lớn” thông qua giao dịch đa phương vì hợp tác với nước này sẽ không làm hạn chế giao dịch của Việt Nam với nước còn lại trong thời đại toàn cầu hóa hiện nay. Chính sách đối ngoại của Việt Nam phải luôn bắt nguồn từ và được kiểm điểm trên lợi ích quốc gia của Việt Nam, theo đó Việt Nam không chọn đi theo bên nào mà lựa chọn luật pháp và trật tự quốc tế đã mang lại hòa bình và phát triển cho khu vực trong suốt thời gian qua.

Tóm lại, cuộc tranh luận về chính sách đối ngoại của Singapore gợi mở cho Việt Nam về cách ứng xử với các nước lớn trong các vấn đề khu vực. Theo đó, có ba vấn đề chính sách mà Việt Nam nên chú ý: (1) sức ép, đe dọa của các cường quốc sẽ ngày càng lớn đối với Việt Nam, đòi hỏi các nhà lãnh đạo phải luôn nắm bắt được thực tiễn, bản chất của thế giới, khéo léo nhưng kiên quyết bảo vệ lợi ích chính đáng và dài hạn của quốc gia; (2) nếu không thay đổi được bản thân thì không thể thay đổi thế giới xung quanh, không có sức mạnh và tầm nhìn dài hạn thì không thể có độc lập về tư duy và chính sách như Singapore đã thay đổi số phận của họ nhờ nắm bắt thực tiễn, kiên trì mục tiêu dài hạn, dám kiên định giữ nguyên tắc; (3) không can thiệp vào nội bộ nước khác, không tham gia vào cạnh tranh nước lớn, nhưng tích cực đóng góp xây dựng luật chơi chung qua các cơ chế quốc tế.

Nguyễn Thị Linh là cử nhân chuyên ngành Chính trị quốc tế và Ngoại giao Việt Nam và là hội viên CLB Galileo, Học viện Ngoại giao. Chị Linh hiện nay là trợ lý nghiên cứu tại Viện Biển Đông, Học viện Ngoại giao.

Bài được đăng lần đầu trên Nghiên cứu Biển Đông.

-------

[1] Trước khi nghỉ hưu, Bilahari Kausikan là Đại sứ lưu động của Singapore.

[2] Bilahari Kausikan, Singapore cannot be cowed by size, The Straits Times,

http://www.straitstimes.com/op inion/singapore-cannot-be-cowe d-by-size,

truy cập ngày 10/07/2017.

[3] Nur Asyiqin Mohamad Salleh, Don’s commentary on foreign policy of small states criticised, The Straits Times, http://www.straitstimes.com/si ngapore/dons-commentary-on-for eign-policy-of-small-states-cr iticised, truy cập ngày 10/07/2017.

[4] Fancis Chan, China criticised for apparent attempt to devide Asean, The Straitstimes, http://www.straitstimes.com/as ia/china-criticised-for-appare nt-attempt-to-divide-asean, truy cập ngày 11/07/2017.

[5] Prashanth Parameswaran, China, Not ASEAN, the Real failure on South China Sea at Kunming Meeting, The Diplomat, http://thediplomat.com/2016/06 /china-not-asean-the-real-fail ure-at-south-china-sea-kunming -meeting/, truy cập ngày 11/07/2017.

[6] Liang Fook Lye, Singapore – China relations hit another snag, Asia & The Pacific Policy Society, https://www.policyforum.net/si ngapore-china-relations-hit-an other-snag/, truy cập ngày 15/07/2017.

[7] Global is Asian, Punching above its weight: Is Singapore more than a price taker in global governace?, http://global-is-asian.nus.edu .sg/index.php/punching-above-i ts-weight-is-singapore-more-th an-a-price-taker-in-global-gov ernance/, cư, truy cập ngày 14/07/2017.

[8] Statistictimes, Projected GDP per capita ranking (2016-2020),

http://statisticstimes.com/eco nomy/projected-world-gdp-capit a-ranking.php, truy cập ngày 25/07/2017.

[9] Robert Nolan, How Qatar punches above its weight class, U.S.News,

https://www.usnews.com/opinion /blogs/world-report/2012/11/16 /how-qatar-punches-above-its- weight-class, truy cập ngày 25/07/2017.

[10] Ang Cheng Guan, Singapore and the Worldview of Lee Kuan Yew, The Diplomat, http://thediplomat.com/2015/03 /singapore-and-the-worldview-o f-lee-kuan-yew/, truy cập ngày 14/07/2017.

[11] Paul Englert, Lest We forget: 5 key lessons in leadership from Lee Kuan Yew, Linked in, https://www.linkedin.com/pulse /lest-we-forget-5-key-lessons- leadership-from-lee-kuan-paul- englert, truy cập ngày 14/07/2017.

[12] Prime Minister’s office Singapore, PM Lee Hsien Loong at the 8^th S Rajaratnam lecture on 27 November 2015,  http://www.pmo.gov.sg/newsroo m/pm-lee-hsien-loong-8th-s-raj aratnam-lecture-27-november- 2015, truy cập ngày 14/07/2017.

[13] Vai trò của ASEAN trong tranh chấp Biển Đông, Nghiên cứu Biển Đông,

http://nghiencuubiendong.vn/ng hien-cuu-nuoc-ngoai/6464-vai-t ro-cua-singapre-trong-tranh-ch ap-bien-dong, truy cập ngày 20/07/2017.

[14] The IISS Shangri-La Dialogue The Asia Security Summit, Keynote Address: Malcolm Turnbull, Prime Minister of Australia, https://www.iiss.org/en/events /shangri-la-dialogue/archive/s hangri-la-dialogue-2017-4f77/o pening-remarks-and-keynot

e-add ress-fc1a/keynote-address—malc olm-turnbull-4bbe.

Bây giờ đường vào Đại học?

Bây giờ đường vào Đại học?

Báo chí và mạng xã hội đang rộn lên chuyện vào ĐH sư phạm điểm thấp quá; trái lại vào 2 trường ĐH công an & quân đội thì phải có điểm cao chót vót?!

Chẳng lạ, vào 2 loại trường dưới đều "bao cấp" nuôi ăn học, đa phần nội trú luôn (không mất tiền ăn, ở); khi ra trường được phân công công tác; rồi lương bổng cho LLVT về nguyên tắc cao gấp rưỡi lương dân sự. Bố mẹ ông bà sẽ khỏi lo lắng cho con cháu ngay khi bước vào học đại học & 4 năm sau. Vậy ai chẳng thích.

Còn vào SP, tự túc ăn học là phần lớn (học bổng có nhưng ít xuất toàn phần); học xong muốn thành cô giáo thầy giáo khó khăn lắm, có nơi chầu trăm, vài trăm triệu chưa chắc đã lọt vô trường để đứng lớp. Thôi thì các vị phụ huynh cứ là lo lắng triền miên, lo tới vàng mắt cho con cho cháu.

Nên câi việc "trăm năm trồng người" được ca ngợi và cao quý trước đây thì bây giờ rơi tõm xuống rẻ rúng và bị khinh thường (ngay từ khâu đầu vào tuyển cho ĐH sư phạm mà điểm trung bình 1 môn chỉ cần 3, hoặc 4 điểm, là OK nhận giấy báo đỗ rồi mà!).
Cái này lỗi ở hệ thống quản lý ngành giáo dục; lỗi ở việc hoạch định cả dài và trung hạn cũng như lỗi ở các định hướng, hướng nghiệp chung của cả ngành giáo dục và lây sang cả xã hội. 

Bắt bệnh, chữa bệnh phải từ đó mà tính cho ra, chứ không thể đổ lỗi cho học sinh, nhất là cho phụ huynh học sinh, đổ thừa cho xã hội được.

Trước sau gì ông tư lệnh ngành giáo dục cũng phải giải trình trước Quốc hội (hoặc phiên họp của Thường vụ QH; hoặc kỳ họp cuối tháng 10 năm nay). Tìm lý do tránh đi trách nhiệm này chắc là không được, không xong với dân, với nước đâu ông Nhạ* à.

Nguyễn Vĩnh

* Ông Phùng Xuân Nhạ, Bộ trưởng Bộ Giao dục và Đào tạo

KHÔNG NHẤN CHÌM BÙN CÁT XUỐNG BIỂN & SỰ NÓI NĂNG THIẾU CẨN TRỌNG VỀ MXH

KHÔNG NHẤN CHÌM BÙN CÁT XUỐNG BIỂN & SỰ NÓI NĂNG THIẾU CẨN TRỌNG VỀ MXH

Cuối cùng thì ý muốn của bộ tài-môi nhấn chìm hơn 1 triệu m3 bùn cát xuống biển (có văn bản giấy tờ cấp phép của bộ này), cũng bị dư luận xã hội gây sức ép quá mạnh mà dừng lại.

Dư luận nói tới có công sức của cộng đồng mạng xã hội. Tai mắt của quần chúng nhân dân, ý chí hướng thiện của những người tham gia mạng xã hội (là nói người đứng đắn, các công dân tử tế) đã luôn luôn đồng hành với ý nguyện của nhân dân, những người lao động, ngư dân bám biển ở tỉnh Bình Thuận. Và trào lưu đó đã thắng, ít ra là đạt thành quả bước đầu, ngăn chặn việc đổ bùn cát thải sẽ chắc chắn làm ô nhiễm biển cả.

Có thể không khó dẫn chứng những vụ việc khác, những case của việc làm khuất tất, hành vi vô trách nhiệm trước dân, gây hại đất nước bị nhanh chóng lên án gay gắt trên các mạng xã hội (MXH).
Và điều trước kia không xảy ra (với MXH) là giờ đây đã chứng kiến một tác động rất mạnh mẽ của nó (có thể nói là không ngờ tới); và từ đó dẫn đến việc nhà nước, chính quyền các cấp phải vào cuộc...

Một số vụ việc lớn gần đây, có thể nói chúng đã đến từ phần lớn các MXH nêu vấn đề ra - nêu đầu tiên, và nêu một cách kiên trì- rồi sau đó loang ra, hệ thống báo chí truyền thông chính thức của NN vào cuộc, tạo nên sự cộng hưởng để chóng gây các hiệu ứng xã hội tốt đẹp. Điều này lẽ ra chúng ta (cả nhà nước nữa) phải biết ơn, trân trọng sự đóng góp tích cực của MXH.

Thế nên rất lạ thấy một vị quan (còn trẻ), có cương vị khá cao tại một cơ quan quản lý báo chí, lại có cách phát biểu nghiêng về "thóa mạ" các mạng xã hội.

Là vì chính anh ta đã không ngần ngại trả lời báo chí - là cơ quan báo của bộ ngành của chính anh này -, rằng MXH "làm tha hóa" (người dùng nó).

Hồ đồ quá. Tôi, và khá nhiều bạn bè mà tôi quen biết, già cũng như trẻ tuổi, có thể nói với anh không sợ sai, là chúng tôi không hề bị MXH làm tha hóa đâu, nhá. Trái lại là đằng khác.

Đúng là MXH cũng có người này kẻ khác. Nhưng số hỏng, xấu không thể dẫn ra để phủ nhận mặt tốt đẹp mà sức mạnh của công nghệ thông tin hiện đại mới đưa lại. Chính điều đó thức tỉnh ý thức công dân của mọi người, làm cho người ta có ý thức hơn, có trách nhiệm hơn với nhân dân, với đất nước của họ.

Dù là ai cũng nên hiểu, phát biểu ra điều gì cũng nên nghĩ cho kỹ, nhất là ở người có trách nhiệm, có cương vị.

Đáng tiếc là vị quan vừa nói tới còn ít tuổi, có năng lực và sớm thành đạt (anh sinh 1972, bằng đúng tuổi con đầu của tôi; tôi đã biết anh này từ giữa những năm 1994-95, khi mới ra trường, làm ở THVN, hồi xưa có đến cơ quan tôi tìm hiểu về ngoại giao, về cộng đồng Pháp ngữ để làm công tác, bẵng đi hơn 20 năm không gặp lại, để nói con người như vậy tôi không có điều gì thành kiến cả), nên tôi tự hỏi cớ sao ở cương vị khá cao như anh ta mà nói năng lại hấp tấp vậy?

Nếu đây thuộc nhận thức thực bây giờ của anh ta thì đã tệ. Còn nếu anh ta cố lên gân để sao "vững" lập trường, rồi "có thưởng" cho mình thì lại tệ hại hơn!

Trên kia tôi có viết hãy suy nghĩ cho kỹ trước khi phát biểu, vì nếu không thế cái cụm từ "làm tha hóa" ám chỉ cho ai kia nó lại vận vào chính người nói không biết chừng!

Nguyễn Vĩnh blog

Ứng xử như nhà nước pháp quyền

Ứng xử như nhà nước pháp quyền

 Cách đây đúng 43 năm 1 ngày, ngày 8/8/1974, ông Nixon để lại bức thư ngắn gọn chỉ có 1 câu (gửi ông Kissinger ngoại trưởng): Tôi xin từ chức Tổng thống nước Mỹ từ ngày hôm nay. -->> xem ảnh chụp bức thư đặt ở cuối Entry này.


Biết là không thể trụ lại được vì vụ bê bối Watergate, ông Nixon chẳng cần họp hành, kiểm điểm, thanh minh thanh nga gì với các đồng sự. Gọn gàng ông Nixon đọc 1 diễn từ từ chức trước Quốc hội vào ngày hôm trước, 7/8, hôm sau ông chấp nhận về vườn luôn.

Nhà nước pháp quyền và các quy định về quyền hạn và nghĩa vụ tổng thống Mỹ nó thế. Và ông Nixon, với nền tảng văn hóa chính trị ông sở hữu và biết xài đủ, ông chấp nhận và tuân thủ một giải pháp không phải ai ở đỉnh cao quyền lực cũng hành xử được như vậy.

Nói vậy vì mới đây nhất, một nhân vật nữ chỉ cỡ thứ trưởng (chưa ở trật bậc chính khách nhá), rõ ràng phạm lỗi (làm rõ hơn thì mắc tội không biết chừng), mất chức thứ trưởng là cái chắc.

Ấy vậy mà dập dà dập dình, nhùng nhà nhùng nhằng tới mấy tháng tời, giờ mới cách được cái chức đảng ủy viên ban cán sự đảng của một bộ - trong mấy chục bộ-ngành -; cách chức thứ trưởng vẫn phải đợi quyết định của thủ tướng.

Không phải bà thứ này này là trường hợp thiểu số và ít ỏi, mà còn rất nhiều trường hợp lớn chức hơn, hoặc bé chức hơn tương tự.

Đúng quy trình nó rầy rà và mất thì giờ ghê gớm!

Chính trị và hành chính mà lề mề vậy, bảo sao các lĩnh vực làm ra tiền bạc (sản xuất, dịch vụ) chẳng năng suất lao động xếp loại kém nhất-nhì so với thế giới công nghiệp, văn minh...

Nhiệt điện đã hết thời, điện mặt trời sẽ lên ngôi?

Nhiệt điện đã hết thời, điện mặt trời sẽ lên ngôi?

Bài viết dưới đây là của một nhà nghiên cứu ở Pháp, ông Nguyễn Gia Kiểng.

Do không có chuyên môn về các lĩnh vực tác giả nêu nên chủ blog tôi không thể kiểm chứng được độ đúng sai, các nhận định của tác giả về chủ trương và chính sách năng lượng…

Nhưng vì bài viết đề cập đến một vấn đề nóng ở trong nước (làm hay không/hoặc ít làm điện từ nhiệt điện dùng than đốt?). Hiện nay 1 trong 4 nhà máy điện nhịêt điện dùng than ở tỉnh Bình Thuận đang khiến dư luận cả nước hết sức quan tâm ở việc đổ bùn đất xuống biện phục vụ nhà máy này hoạt động. Việc còn treo đấy, chưa biết Chính phủ và địa phương sẽ giải quyết theo cách nào với nhà máy đầu tiên này và còn 3 nhà máy còn lại? Đó là cả một vấn đề lớn và nan giải giữ ưu tiên phát triển hay ưu tiên bảo vệ môi trường sống của con người?.

Chính vì lẽ đó xin đưa bài viết này lên blog để bạn đọc xa gần đọc tham khảo.

Nguyễn Vĩnh/Vệ Nhi

& Đầu đề entry này của blog; đầu đề bài trong nguyên văn (lời lẽ hơi bạo liệt, nhưng tôn trọng dụng ý của tác giả nên vẫn để như vậy).

-------

Không chỉ ngu mà còn quá ngu

Theo ước lượng của các trung tâm nghiên cứu trong vòng từ 10 đến 20 năm nữa giá thành của điện mặt trời (nắng) sẽ chỉ còn bằng một nửa giá thành của điện than và hoàn toàn không gây ô nhiễm. Than chắc chắn sẽ bị loại bỏ rất nhanh chóng,  các nhà máy dùng than sẽ phải gỡ bỏ !

  Việt Nam sẽ làm ngược. Không phải chỉ có sự xuống cấp báo động của đạo đức, văn hóa, giáo dục và tình cảm dân tộc. Đất nước, hiểu theo nghĩa đen là đất và nước, đã bị hủy hoại nhiều rồi và sự hủy hoại đang gia tăng vận tốc.  Ai ? ai bắt VN làm ngược, mọi người đều biết mà không trả lời !

 Thảm họa môi trường lần này còn đi đôi với thảm bại kinh tế. Nó có một tên gọi “ than”. Đóng cửa tất cả nhà máy nhiệt điện than trong nước, TQ tăng cường đầu tư nhiệt điện than vào VN, một kịch bản đã trở thành quen thuộc từ vài năm nay. Một doanh nhân VN với số vốn khoảng 100 triệu USD được một tổ hợp TQ tiếp cận. Tổ hợp này đề nghị giúp doanh nhân lập một công ty thép trị giá 2 tỷ USD với những điều kiện cực kỳ thuận lợi. Tổ hợp sẽ cho vay 1,7 tỷ USD trang thiết bị với lãi xuất thấp và sẽ bảo đảm toàn bộ việc xây lắp nhà máy với các chuyên gia đầy kinh nghiệm đã qua những nhà máy tương tự tạị TQ.   Sau đó  sẽ  huấn luyện công nhân ,  cán bộ quản lý, và còn có thể giúp xuất khẩu sản phẩm ra thị trường thế giới. Các trang thiết bị còn mới nguyên và được chuyển giao với giá thấp hơn cả giá thành. Điều kiện hoàn trả cũng rất dễ dãi, bao giờ công ty đã có lời và đủ khả năng thì mới bắt đầu trả từ từ. Tất cả cố gắng của doanh nhân chủ tương lai công ty thép chỉ là tìm ra số vốn khiêm tốn khoảng 300 triệu USD để trang trải chi phí xây dựng nhà máy. Điều này cũng dễ thực hiện, công ty có thể vay được từ các ngân hàng VN vì số tiền vay chỉ là trên dưới 10% trị giá dự án đầu tư.

 Tóm lại , doanh nhân Việt Nam gần như được biếu không một công ty thép lớn và bỗng nhiên trở thành tỷ phú đô la. Ông Lê Phước Vũ chủ tịch công ty Hoa Sen đã tóm lược cơ hội này trong một câu nói nổi tiếng  : “ngu gì mà không làm thép ?” Ông cũng nói thêm là bắt buộc phải sử dụng trang thiết bị TQ thì mới có lời. (công ty Hoa Sen có vốn khoảng 150 triệu USD,  muốn thực hiện dự án Thép Cà Ná phải  đầu tư 10,6 tỷ USD). Kịch bản này cũng diễn ra cho các công ty  nhiệt điện, phân đạm, giấy v.v. Phải nói thẳng với Lê Phước Vũ và những người như ông rằng họ không chỉ ngu mà còn quá ngu. Cái bẫy quá lộ liễu, dù chính quyền, doanh nhân,  ngân hàng không nhìn thấy.  Đặc tính chung của tất cả các dự án này là đều dùng than và than là một nhiên liệu sắp bị loại bỏ dứt khoát trong một ngày rất gần đây, ngay cả nếu ông Donald Trump không đồng ý.

Thế giới đang đi vào một thời đại mới, thời đại của năng lượng mặt trời. Ngay từ thập niên 1960 các chuyên gia đều đã khẳng định rằng thế giới sẽ chỉ có tương lai nếu tìm được một nguồn năng lượng để thay thế cho năng lượng mỏ -nghĩa là than, dầu và khí đốt- vì một lý do hiển nhiên là những nguồn năng lượng này sẽ cạn kiệt trong vài thế hệ. Hơn nữa chúng lại rất ô nhiễm. Nhưng nguồn năng lượng thay thế nào ? Thủy điện chỉ thực hiện được trong những điều kiện đặc biệt và cũng tạo ra những thay đổi môi trường chưa lường hết được. Một thí dụ cụ thể là đập Tam Khẩu của TQ ngày càng được nhiều người nhìn như một sai lầm. Năng lượng gió cũng không phải là giải pháp bởi vì chỉ thực hiện được ở những nơi có gió mạnh và với giá đắt . Nguồn năng lượng phong phú vô cùng tận dĩ nhiên là nắng. Một tuần lễ nắng có khả năng cung cấp một khối năng  lượng tương đương với tổng số năng lượng chất chứa trong tất cả các mỏ than, dầu và khí đốt trên trái đất. Và mặt trời sẽ còn tiếp tục tỏa nắng thêm vài tỷ năm nữa sau khi mọi sự sống đã biến mất trên trái đất này.

 Chất silicon (silicium) để tiếp nhận năng lượng nắng và biến thành điện cũng vô tận vì chiếm hơn 25% vỏ trái đất. Nhưng vấn đề là điện nắng quá đắt so với điện sản xuất bằng than hay dầu. Những panô nắng (solar panel) làm ra điện đã được chế tạo ngay từ đầu thập niên 1980 nhưng chỉ được dùng trong một số trường đại học hay trung tâm khảo cứu như để triển lãm một phát minh khoa học. Thế rồi những cải tiến liên tục đã đạt được và trở thành dồn dập từ khoảng mười năm nay. Các panô ngày càng nhỏ hơn, mỏng hơn, nhẹ hơn, mạnh hơn và rẻ hơn. Giá thành của các panô điện nắng giảm một cách nhanh chóng. Kỹ thuật tích lũy điện -để dùng trong đêm hay mùa đông âm u- cũng tiến theo, các battery (ắc quy) ngày càng nhỏ hơn, mạnh hơn và bền hơn. Hiện nay giá thành của điện nắng đã xuống gần bằng giá điện than. Bộ Năng Lượng Hoa Kỳ đầu năm nay cho biết giá thành của các panô điện nắng đã giảm 90% trong ba thập niên vừa qua, từ 22 USD một watt xuống còn 2 USD. Theo ước lượng của các trung tâm nghiên cứu trong vòng từ 10 đến 20 năm nữa giá thành của điện nắng sẽ chỉ còn bằng một nửa giá thành của điện than và hoàn toàn không gây ô nhiễm. Than chắc chắn sẽ bị loại bỏ rất nhanh chóng như một nguồn năng lượng và như thế các nhà máy dùng than sẽ phải gỡ bỏ. Sau đó đến lượt dầu lửa và khí đốt. Chúng ta đã có thể thấy những dấu hiệu rất mạnh ngay trong lúc này. Giá dầu đã xuống dưới mức 50 USD một baril sau khi đã đạt tới cao điểm 145 USD một baril năm 2008, các công ty dầu khí khổng lồ đều đã sụt giá trên các thị trường chứng khoán, ngành thăm dò và khai thác dầu khí ngoài khơi gần như phá sản. Các công ty chế tạo ôtô bắt đầu  sản xuất xe chạy bằng điện. Một số nước Châu Âu dự trù cấm xe xăng dầu từ 2040, nghĩa là 23 năm nữa. Có khả năng họ sẽ cấm nhập kim loại sản xuất bằng than đá.

Chúng ta đang sống một cuộc cách mạng lớn. Kỷ nguyên năng lượng nắng đang tới và cũng sẽ thay đổi bộ mặt thế giới tương tự như cuộc cách mạng máy tính và tin học. Đảo lộn kỹ thuật sẽ không mãnh liệt như thế - máy computer lớn nhất thế giới năm 1990 không mạnh bằng một chiếc điện thoại di động hiện nay- nhưng thay đổi chính trị và kinh tế có thể còn lớn hơn. Những nước sống nhờ dầu khí, như Nga, Venezuela và các nước vùng Vịnh sẽ rất khốn đốn. Biển Đông cũng sẽ bớt căng thẳng khi dầu khí không còn là kho vàng phải tranh giành cho bằng được nữa. Khi Donald Trump quyết định rút khỏi Thỏa Ước Paris về khí hậu -với lý do là không để TQ độc quyền sử dụng than- đa số các bang Mỹ và các công ty lớn đã tuyên bố không đồng ý và không chấp hành. Người ta không chỉ trách Donald Trump thiếu tâm hồn, người ta còn chê ông thiếu kiến thức. TQ đã nhìn thấy cuộc chuyển hóa vĩ đại này. Cách đây mười năm, mùa hè 2007, khi tham quan TQ tôi còn thấy trong nhiều tài liệu là họ đang chuẩn bị xây dựng thêm hàng ngàn nhà máy điện và thép chạy bằng than. Dù có rất nhiều than đá họ vẫn nhập khẩu ồ ạt để đáp ứng nhu cầu dự trù. Tại Bắc Kinh, Tây An, Vân Nam, Quảng Châu, Thẩm Quyến, Thượng Hải đi đâu tôi cũng gặp những đoàn du lịch của công nhân Than Quảng Ninh từ VN sang. Họ nói công nghiệp than của VN đang gặp thời cực thịnh va` có bao nhiêu than TQ cũng sẵn sàng mua hết. Nhưng rồi TQ bừng tỉnh và chuyển hướng. Họ ngừng xây dựng các nhà máy đó dù đã chế tạo ra những trang thiết bị đủ để thiết lập hàng ngàn nhà máy. Không phải chỉ vì môi trường TQ đã quá ô nhiễm mà chủ yếu vì họ nhận ra là thời đại của than sắp chấm dứt và thời đại của năng lượng mặt` trời đang đến.

 Hiện nay TQ đã là nước sản xuất nhiều panô điện nắng nhất và còn dự định đầu tư thêm 360 tỷ USD vào kỹ thuật điện nắng trong ba năm sẽ tới.  Làm gì với những trang thiết bị đã chế tạo ra cho hàng ngàn dự án không thực hiện nữa, bây giờ trở thành cồng kềnh vô ích và không đáng giá một đồng xu ?   Chuyển cho VN . Chính quyền CSVN đã không nhìn thấy lý do và đã khờ khạo đến nỗi chấp nhận những nhượng bô rất quan trọng để được làm bãi rác công nghiệp của TQ. Thí dụ như cho Formosa hưởng một quy chế giống như một nhượng địa.  Các nhà máy nhiệt điện, thép, phân đạm, giấy v.v. được tập trung trong những khu công nghiệp ven biển hay gần biển bên cạnh một dòng sông. Tại sao ? Chúng đều chạy bằng than và dùng nhiều hóa chất, nghĩa là đều rất ô nhiễm. Chúng được lập tại bờ biển để xả thải thẳng ra biển.  Nếu những dự án này "thành công" thì  biển Việt Nam sẽ nhiễm độc, các ngành muối và nuôi trồng hải sản sẽ chết dần cùng với ngành du lịch. Hàng chục triệu người sẽ mất nghề sinh sống và hàng chục triệu người sẽ bị nhiễm độc. Phải mừng rằng những dự án này sẽ thất bại và bị đình chỉ, như thảm họa Formosa -dưới một góc nhìn khác- đã chứng tỏ.

Một đặc điểm chung khác của các nhà máy này là chúng đều được xây dựng một cách cẩu thả, thí dụ như nhà máy Đạm Ninh Bình chưa thực sự đi vào hoạt động đã lún sâu hơn 2 mét trong lòng đất. Những nhà máy này đều do TQ xây và họ thừa biết chúng sẽ không hoạt động lâu vì thời đại của năng lượng than đang chấm dứt. Thời đại của than có thể chấm dứt nhanh hơn nhiều dự đoán. Tất cả các nhà máy này đều sẽ không sống lâu, nhiều nhà máy có thể sẽ không bao giờ đi vào hoạt động và các đại gia như Lê Phước Vũ thay vì trở thành tỷ phú đô la sẽ chỉ mất vốn. Chúng ta không chờ đợi ở họ một tinh thần trách nhiệm nào với đất nước, họ hoàn toàn không có và chính vì thế mà họ đã thành đại gia. Nhưng họ đã lầm to ngay cả nếu chỉ muốn làm giầu. “Ngu sao không làm thép” ? Lê Phước Vũ và những người liên quan tưởng rằng mình khôn và gặp thời, nhưng họ rất ngu. Nước ta đã lỡ giai đoạn cất cánh vì không tạo ra được một lớp doanh nhân đúng nghĩa mà chỉ có những doanh nhân kiểu Lê Phước Vũ, những người không chỉ cưa cái cành trên đó mình đang ngồi mà còn cưa luôn chân mình. Nhưng ĐCSVN  cũng đang làm chúng ta lỡ một khúc quanh lớn của thế giới : khúc quanh vào kỷ nguyên năng lượng sạch. Đất nước đã rất tụt hậu lại còn có nguy cơ tụt hậu hơn nữa, như một người chạy đua đã chạy sau lưng người ta lại còn vấp ngã và bị thương.

Nguyễn Gia Kiểng

  Paris, 12/07/2017

*

Giàu có bằng mọi giá thì...bị trả giá

 Giàu có bằng mọi giá thì...bị trả giá

Muốn viết vài ba hàng chữ cho một tin nóng: bắt soái ngân hàng Trầm Bê...

CHỢT MUỐN THỐT LÊN: ĐỜI NGƯỜI THẬT KHÔNG BIẾT THẾ NÀO?

Giàu có như ông Trầm Bê (gốc Hoa là trích ngang về ông Trầm Bê), với một biệt thự khủng trong khuôn viên 30 ha , trị giá mấy trăm tỉ ở quê Trà Vinh (ảnh); rồi biệt thự trên đất Sài Gòn và đất cát nhà cửa ở nơi này nơi khác; rồi cả nhà làm ngân hàng (con gái và con trai ông ta đều là quan chức ngân hàng cổ phần lớn) thì tiền bạc rõ ràng...ê hề;...và chính ông Trầm Bê được giới giàu có phong ông ta là một loại Vua ngân hàng của VN...

Với một thế lực kim tiền cỡ vậy, ai chả nghĩ đến độ vững chắc của đế chế tài chính tiền tệ có tên Trầm Bê.

Nhưng cuối cùng ông ta cũng ngã ngựa, mới "nhập kho" vào ngày hôm hôm nay, 1/8/2017!

Kim tiền là thứ vốn có quyền lực vạn năng.

Nhưng mặt trái kim tiền cũng là thứ tanh tao lắm.

U mê, cuồng vĩ trong đồng tiền thường đi đến, dẫn đến những thất bại thảm hại.