Nước Mỹ - từ rất nhiều, chúng ta là một

Nước Mỹ - từ rất nhiều, chúng ta là một

Dòng chữ "E Pluribus Unium", trong tiếng La tinh thì, Unium nghĩa là "Một", còn Pluribus nghĩa là "Nhiều", số nhiều (Một, từ Nhiều), dòng chữ này in trên tờ giấy bạc đô la Mỹ và hiển hiện trên Quốc huy của đất nước Hợp chúng quốc Hoa Kỳ. Nó có nghĩa là Từ rất nhiều, chúng ta là một. Với nghĩa này nó nói lên rất nhiều điều.
Trong đó lời nhắc nhở lớn nhất của nó đương nhiên là nước Mỹ hình thành từ sự đa dạng và sức mạnh đích thực của nó chính từ sự đa dạng đó.
Tuy thế những ngày này, giữa lúc này (tháng 5 & 6/2020) nước Mỹ lại đang náo loạn vì những mâu thuẫn, vì đại dịch bệnh covid-19 vẫn chưa giải quyết được, vì kinh tế quốc gia khó khăn trì trệ; và vì sự kỳ thị chủng tộc (chính từ sự đa dạng kia) đang đẩy tới những xung đột nóng bỏng, cả nước này như "lên đồng" bởi những cuộc biểu tình chống phân biệt chủng tộc...
Tại sao có những chuyện "kỳ lạ" như vậy. Đúng là "hiểu" nước Mỹ không dễ dàng. Không có nước nào giàù và mạnh như nước Mỹ, nhưng nước Mỹ cũng đầy rẫy những mối mâu thuẫn, sự bất công và bất hòa trong xã hội. Chỉ một sự việc có thể không lớn nhưng rồi nó có thể thổi bùng lên những ngọn lửa tranh đấu, va chạm kinh khiếp mà một bộ máy cai trị bằng pháp quyền và sức mạnh trị an mạnh mẽ như nước Mỹ cũng bó tay, không giải quyết được suôn sẻ, êm thấm. Vì sao lại như vậy?
Xin mời bạn bè vào đọc bài viết thấy trên mạng để hiểu phần nào câu hỏi đặt ra trên đây.

Vinh Nguyen Van

-----

NƯỚC MỸ VÀ E PLURIBUS UNUM

Người da màu không chỉ chiếm tỷ lệ rất thấp trên các trang bìa tạp chí thời trang nói chung mà đến tận tháng 9-2018, lần đầu tiên trong lịch sử 126 năm, tạp chí Vogue mới đăng trang ảnh trang bìa (với Beyonce) được chụp bởi một nhiếp ảnh gia da màu (Tyler Mitchell). Và trong 74 năm lịch sử của Viện hàn lâm khoa học-điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) tính đến trước năm 2001, chưa từng có diễn viên da màu nào đoạt giải ở hạng mục nam/nữ diễn viên chính (nếu không kể Sidney Poitier giành giải nam diễn viên chính trong Lilies of the field từ bốn thập niên trước đó). Chuyện “Mỹ trắng-Mỹ đen” là vấn đề muôn thuở của nước Mỹ. “Bức tường màu da” luôn tồn tại, mang đến vô số bi kịch vừa bi phẫn lẫn hào hùng, vừa chua xót lẫn tự hào, vừa cay đắng lẫn vinh quang.

“𝕄ỹ 𝕥𝕣ắ𝕟𝕘” 𝕧à “𝕄ỹ đ𝕖𝕟”
Dữ liệu về khoảng cách liên quan gần như mọi phương diện giữa người da trắng và da đen tại Mỹ có thể chất đầy nhiều thư viện. Thu nhập bình quân của các gia đình Mỹ đen thấp hơn Mỹ trắng gần 60% (41.000 USD so với 71.000 USD); tỷ lệ thất nghiệp Mỹ trắng thấp hơn Mỹ đen (14,2% so với 16,7%); tỷ lệ nghèo đói trong cộng đồng Mỹ đen cao hơn Mỹ trắng (20,8% so với 8,1%); tỷ lệ người Mỹ trắng không có bảo hiểm y tế là 5,4% và ở người Mỹ đen là 9,7%...; và trong khi chỉ chiếm 13% dân số nhưng tỷ lệ người da đen tử vong bởi coronavirus lên đến 23%. Mỹ đen cũng chiếm tỷ lệ cao hơn Mỹ trắng ở các bệnh mãn tính, trong đó có tiểu đường, huyết áp cao và béo phì… Báo cáo Racial Wealth Divide cho biết, tính đến năm 2016, có 72% gia đình Mỹ trắng có nhà, so với 44% Mỹ đen. Và trong danh sách Fortune 500 CEO, hiện chỉ có bốn người da đen. Tỷ lệ sinh viên vay tiền ở người Mỹ đen (cùng với người Latin), đặc biệt giới nữ, cũng cao hơn Mỹ trắng…
Tất cả thống kê tương tự có thể khiến kết luận rằng Mỹ đen là những người không có chí tiến thủ, cam chịu số phận, sống nhếch nhác bẩn thỉu, lười biếng, ít vận động, ham vui, đổ thừa số phận, chẳng biết làm gì hơn là hận đời dẫn đến khuynh hướng bạo lực “trả thù xã hội”… Tuy nhiên, khi xét đến yếu tố “khoảng cách thành tựu” (achievement gap), giới nghiên cứu xã hội và giáo dục học Mỹ đã không miệt thị hay khinh bỉ họ, và nhắc rằng muốn tìm hiểu chính xác bản chất vấn đề thì những yếu tố như tất cả cấp độ kinh tế (thu nhập, việc làm…) lẫn bối cảnh môi trường sống (ngoại ô, vùng quê hoặc đô thị) phải được xem xét hầu có thể giúp nhận diện những thành tố cụ thể ảnh hưởng đến khoảng cách thành tựu giữa các trường, giữa các học khu, giữa các cộng đồng và giữa người Mỹ trắng và Mỹ đen…
Bất cứ ai ở Mỹ cũng đều biết rằng hệ thống trường học Mỹ là không đồng đều. Trường ở khu nhà giàu luôn tốt hơn (so với khu nhà nghèo): được tài trợ nhiều hơn, có giáo viên tốt hơn, có chương trình giảng dạy phong phú hơn. Thập niên 1960, Martin Luther King đã viết: “Bằng chứng thống kê cho thấy, năm 1964, Chicago chi trung bình 366 USD/năm/học sinh tại các trường có đông học sinh da trắng, và từ 450 USD đến 900 USD/năm/học sinh cho các học khu da trắng ở ngoại ô; trong khi các học khu da đen chỉ nhận được 266 USD”. Đến nay, tình hình không đến mức quá bi thảm nhưng những thay đổi chưa bao giờ đến mức triệt để.
Để tìm hiểu chi tiết vấn đề này, có lẽ không báo cáo nào tốt hơn công trình nghiên cứu 60 trang được Trung tâm phân tích chính sách giáo dục thuộc Đại học Stanford công bố tháng 9-2019. Báo cáo có đoạn: “Chúng tôi dùng tám năm dữ liệu từ tất cả học khu công lập tại toàn nước Mỹ… và nhận thấy hệ thống trường công hiện nay vẫn còn rất nặng tình trạng phân biệt chủng tộc và giai cấp”. Những báo cáo tương tự có thể nói là vô số (và dễ dàng tìm kiếm trên mạng), được đưa ra thường xuyên, không phải để “biện hộ” cho “thất bại” của người da màu mà là để đánh động giới hoạch định chính sách, sao cho mọi người có thể thấy khiếm khuyết ở đâu để từ đó điều chỉnh nó. Đây là một “tập quán” đẹp của văn hóa Mỹ, thay vì đơn giản thể hiện sự hằn học, khinh bỉ, hoặc thậm chí căm thù “bọn mọi đen” và nguyền rủa họ “sao không nhấc mông lên để đổi đời”.
“Ký ức” thời đại này dường như có tuổi thọ rất ngắn. Trong khi người ta dễ dàng thấy “bọn mọi đen” suốt ngày tụ tập hút chích nhưng lại không nhớ đến những cuộc “nhấc mông” của người da đen mà hiếm hoặc chưa bao giờ người Mỹ gốc Á đạt được. Một trong chín vị quan tòa đang ngồi trong Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ là người da đen: Clarence Thomas. Ông không phải là người duy nhất. Người da đen đầu tiên có mặt trong Tối cao Pháp viện là Thurgood Marshall (từ tháng 10-1967 đến tháng 10-1991). Người da đen đầu tiên được in lên tem là Booker T. Washington (tem phát hành năm 1940).
Người da đen đầu tiên ngồi ghế thượng nghị sĩ là Hiram Rhodes Revels (1870). Pinckney Benton Stewart Pinchback là người da đen đầu tiên ngồi ghế thống đốc một tiểu bang (Lousiana, 1872). Người da đen đầu tiên tốt nghiệp Harvard là Richard Theodore Greener (sau đó làm hiệu trưởng Howard University School of Law). Quốc hội Hoa Kỳ khóa 116 hiện tại (116th Congress) có nhiều nghị sĩ da đen nhất lịch sử Hoa Kỳ (54 ở Hạ viện và ba ở Thượng viện)…
“𝔹𝕝𝕒𝕔𝕜 𝕃𝕚𝕧𝕖𝕤 𝕄𝕒𝕥𝕥𝕖𝕣”
Tại Viện bảo tàng quốc gia về lịch sử và văn hóa người Mỹ gốc Phi ở Washington DC (mới thành lập năm 2016), người ta thấy cái váy Rosa Parks may trong ngày mà bà từ chối nhường ghế cho một người da trắng trên chuyến xe bus ở Montgomery, Alabama (1-12-1955); thấy cái kèn trumpet hiệu Selmer của Louis Armstrong; thấy cặp găng boxing của Muhammad Ali; thấy dụng cụ tập của nhà vô địch Thế vận hội Gabby Douglas (Summer Olympics 2012); và thấy cả cái còng mà cảnh sát Cambridge (Massachusetts) dùng khi còng giáo sư Đại học Harvard Henry Louis Gates Jr (ngày 16-7-2009, giáo sư Gates về đến nhà, thấy cửa bị kẹt. Tài xế giúp ông mở. Một người đi đường gọi 911. Cảnh sát đến. Gates tranh cãi và bị bắt vì “có hành vi bất tuân pháp luật”)…
Ngày 1-6-2020 xuất hiện bức thư nội bộ mà ông chủ Robert F. Smith, người Mỹ da màu giàu nhất nước Mỹ với tài sản 6,7 tỷ USD (CEO của công ty Vista Equity Partners), gửi cho nhân viên. Smith kể rằng, ông vẫn còn nhớ như in nỗi đau thời niên thiếu khi chứng kiến cảnh cha mẹ an ủi nhau khi họ nhận được tin em trai của họ vừa bị bắn chết. Nạn nhân vừa lấy được bằng thạc sĩ, vừa lập gia đình và vừa được chính quyền bang Colorado nhận vào vị trí thanh tra các cơ sở kinh doanh. Hôm đó, ông đến trạm xăng. Người nhân viên da trắng ở cây xăng không thể tin một người da màu lại có thẻ đổ xăng dành cho viên chức nhà nước. Thế là tay nhân viên da trắng lấy súng bắn nạn nhân chết tại chỗ. Bi kịch xảy ra cách đây gần 50 năm nhưng đến nay những chuyện phi lý, như trường hợp giáo sư Đại học Harvard Henry Louis Gates, vẫn còn. Nó cho thấy cái gọi là “Black Lives Matter” – phong trào ra đời năm 2013 – thật sự là một nhức nhối của xã hội Mỹ. “Black Lives Matter” không thể dùng để biện bạch cho sự bạo loạn đập phá nhưng nó giải thích được tại sao người Mỹ thuộc đủ màu da đang xuống đường, kể cả những nơi không có đông người da màu, như thời thập niên 1960 khi hầu như chỉ người da màu mới đi theo hiệu triệu của Martin Luther King.
𝔼 ℙ𝕝𝕦𝕣𝕚𝕓𝕦𝕤 𝕌𝕟𝕦𝕞
Nước Mỹ rất rộng lớn. Để hiểu nước Mỹ là điều thật sự không dễ. Không quốc gia nào kỳ lạ bằng nước Mỹ. Không có xã hội nào nhiều mâu thuẫn và cực tốt lẫn cực xấu tồn tại cùng lúc bằng Mỹ. Cũng ít quốc gia nào “động não” nhiều để tháo gỡ những mâu thuẫn xã hội bằng Mỹ. Nỗ lực giảm thiểu bất công, trong đó có vấn đề màu da, luôn là một trong những chính sách hàng đầu gần như đối với bất kỳ nội các nào.
E Pluribus Unum – có nghĩa “Một, từ nhiều”, hàng chữ xuất hiện trên tờ đôla và Quốc huy Hoa Kỳ – đã nhắc rằng nước Mỹ hình thành từ sự đa dạng như thế nào. Cái gọi là “lịch sử non trẻ” của Mỹ thật ra là một lịch sử rất “giàu dữ liệu” và “phong phú sắc màu”, đầy thời khắc biến động, đầy giai đoạn hỗn loạn, đầy bi kịch mất mát và cũng đầy thành tựu với những cuộc “nhấc mông” ngoạn mục của người da trắng lẫn da màu sau những thăng trầm tưởng chừng không thể nào vượt lên nổi. Nước Mỹ được dựng lên bằng gì? Bằng sự phỉ báng chia rẽ và khinh bỉ người khác? Không. Nước Mỹ đã đi lên bằng E Pluribus Unum. Có thể thấy giá trị đó ở việc bất luận vấn đề chủng tộc vẫn chưa thể xóa bỏ khỏi xã hội như một phần cá tính kỳ thị của con người nói riêng thì nước Mỹ nói chung vẫn tồn tại một thứ đáng gọi là “phẩm chất quốc gia”, thể hiện ở việc tôn vinh và trân trọng người da màu.

Ngày 20-7-2019, Cơ quan quản trị không gian và hàng không quốc gia Hoa Kỳ (NASA) tổ chức chương trình 50 năm sự kiện Apollo 11 đưa người lên Mặt trăng. Nhân dịp này, NASA đã tôn vinh 20 phi hành gia người Mỹ gốc Phi. Họ là những con người hiếm hoi thấy được vũ trụ mênh mông như thế nào. Trên đó, khi nhìn xuống, con người dưới này chỉ là những cái “dấu chấm” không hình không dạng. Trên đó, cùng những đồng nghiệp da trắng hoặc bất kỳ màu da nào, họ có thể hiểu hơn ai hết ý nghĩa ca khúc Black or White của Michael Jackson, một anh “mọi đen” bất tử và vĩ đại mọi thời. But, if you're thinkin' about my baby/ It don't matter if you're black or white…
Những gì đang diễn ra là tiền đề để lịch sử Mỹ lại được viết thêm một trang. George Floyd không phải và không nên xem như một người hùng nhưng Floyd đang trở thành cái bản lề đánh dấu một sự lật trang. “Black Lives Matter” sẽ làm thay đổi nước Mỹ, sao cho có thể “It don't matter if you're black or white”. Và tinh thần lẫn giá trị Mỹ tiếp tục dựa vào cái cột sừng sững E Pluribus Unum.
Tác giả: Mạnh Kim

ANH & TQ CĂNG THẲNG VỀ LUẬT AN NINH HONG KONG

 Anh & TQ căng thẳng về vấn đề HK

Sự việc chính quyền Anh tuyên bố 3 triệu người dân Hong Kong có đến Anh, thậm chí họ có thể nhận được quốc tịch UK đã làm Bắc Kinh bực tức đến mức đưa nhiều cảnh báo, dọa nạt sẽ trả đũa nặng nước Anh. Tuy nhiên với một quốc gia nhiều tiềm lực như Anh Quốc, sự đe dọa chưa chắc đã là một lựa chọn hay cho TQ.

Ngày 3/6 chính Thủ tướng Anh Boris Johnsonđã viết bài bình luận trên tờ The Times tuyên bố ông "sẽ đề xuất một thay đổi lớn trong hệ thống thị thực của Anh Quốc, cho phép gần 3 triệu người từ Hồng Kông có thể xin cư trú tại Anh".

Trên tờ nhật báo "Người bảo vệ" (The Guardian) giật tít "Ba triệu cư dân Hông Kong 'đủ điều kiện' để có quốc tịch Vương Quốc Anh (Quốc tịch UK). Thông tin cho biết quyết định trên của Bộ Nội vụ (Home Office) đã gây đến mức "phẫn nộ" cho chính phủ TQ.

Báo chí Anh vì thế vào dịp này có rất nhiều bài viết và bình luận về động thái này của người đứng đầu và các thành viên của nội các nước Anh ngay cả giữa lúc đất nước này này vẫn bộn bề với việc chống dịch bệnh covid-19 hằng ngày. Nói vậy để thấy vấn đề Hong Kong là một vấn đề lớn với nước Anh bở cái lẽ hiển nhiên: Anh là một bên ký với TQ trao trả Hong Kong cho lục địa TQ, nay TQ "phá vỡ" các thỏa thuận ký năm 1984 là giữ quy chế vùng lãnh thổ đặc biệt, một nước hai chế độ thì London không thể "không ý kiến". Chưa kể Hong Kong và London đều là "2 trung tâm tài chính và ngân hàng hàng đầu của thế giới" với rất nhiều mối quan hệ ràng buộc với nhau cả thế kỷ qua. .

Các bài báo còn nêu bật bài bình luận của ông Johnson là "một động thái phản ứng lại Luật an ninh quốc gia của Trung Quốc tại Hong Kong".

Theo giải thích của tờ The Times thì Luật an ninh quốc gia của Trung Quốc "sẽ thay đổi các điều khoản trong Luật Cơ bản của Hong Kong" vì nó cho phép các cơ quan nhà nước Trung Quốc trực tiếp thực hiện kiểm soát các vấn đề an ninh. Hậu quả của điều này là giới chức Trung Quốc đại lục sẽ đàn áp các cuộc biểu tình đang và sẽ diễn ra tại Hong Kong..

Tờ báo này cho biết có khoảng 350.000 cư dân Hong Kong hiện tại đang có hộ chiếu Hải ngoại Quốc gia Anh (là Hộ chiếu BNO), và khoảng 2,5 triệu người khác đủ điều kiện để xin hộ chiếu này. Hộ chiếu BNO có từ sau năm 1997, thời điểm Anh Quốc trao trả Hong Kong cho Trung Quốc. Đề xuất của Thủ tướng Johnson là cho phép bất cứ ai có hộ chiếu BNO đều được tới Anh Quốc và xin nhập quốc tịch Anh.

Đề xuất chính sách của ông Johnson "là những thay đổi lớn nhất đối với hệ thống thị thực Anh Quốc từ trước tới nay". Nó chính là sự mở rộng đề xuất của ông Ngoại trưởng Dominic Raab đưa ra tuần trước, là "cho phép người có hộ chiếu BNO được nộp đơn xin tị nạn tại Anh Quốc".

Trong ngôn ngữ ngoại giao cũng như cơ chế vận hành và tập quán ngoại giao thì sự thay đổi trên cả bộ ngoại giao Anh là chưa từng thấy và cũng "chưa có tiền lệ".

Theo lời văn của bài bình luận thì nhiều người tại Hong Kong giờ đây "lo sợ rằng lối sống của họ – điều mà Trung Quốc cam kết duy trì – bị đe dọa". Và nếu như Trung Quốc tiếp tục cho thấy nỗi sợ của họ [của người Hong Kong] là đúng, thì "nước Anh không thể thấy vô can mà nhún vai bỏ đi"; thay vào đó Anh Quốc sẽ tôn trọng bổn phận của mình và cung cấp lựa chọn thay thế [cho họ]”, Thủ tướng Boris Johnson viết tiếp như vậy.

Phía Trung Quốc phản ứng tức thì và gay gắt. Bắc Kinh đã giận dữ bác bỏ ý tưởng của thủ tướng Anh, "tuyên bố rằng nước Anh không có quyền" đưa ra đề nghị như vậy với cư dân Hong Kong vốn là công dân Trung Quốc.Thậm chí người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc là ông Triệu Lập Kiên đã lên án đề xuất của ông Johnson và cáo buộc Anh Quốc có “tâm lý Chiến tranh Lạnh và thực dân”.

Tóm lại là Anh và TQ hiện đang "rất căng thẳng" về vụ việc Luật an ninh do TQ đưa ra cho Hong Kong.

@ Báo chí Anh đưa ảnh 1 người Hong Kong biểu tình trong phong trào Dù vàng (Ô vàng) với chú thích, nước Anh có trách nhiệm "với từng công dân" Hong Kong.

Chuyện bệnh nhân người Anh tỉnh lại

Chuyện bệnh nhân người Anh tỉnh lại

Đọc những bài viết về bệnh nhân phi công người Anh (ta gọi là BN91) thì vỡ lẽ khi những y bác sĩ chữa trị giảm (bỏ) thuốc an thần thì bệnh nhân tỉnh dần. Tin tức đưa ngày 3/6 nói BN91 đã hiểu hết các y lệnh phải chấp hành để điều trị. Và 1/2 phổi trái đã hoàn toàn bình phục, còn phổi phải cũng đang có dấu hiệu cải thiện.
Về phổi, cách đây chừng nửa tháng, thấy bảo "lá phổi đông đặc", phải tính nước lai cấy phổi khác mà nhiều người đã tự nguyện hiến tạng cho anh ta.
Vậy có thể là với sự cải thiện các chức năng nhận biết (tỉnh ra, mỉm cười...), điều mà thuốc an thần khiến bệnh nhân này ngủ li bì đến vài tháng liền khiến phổi bị hỏng (nằm lâu một tư thế thì người phổi khỏe cũng xẹp, cũng hỏng chứ sao, mà đây lại là người mắc covid-19).
Nói lòng vòng chút đó để đưa ra câu hỏi nhỏ thế này. Liệu cái phác đồ chữa trị với các liều an thần nhiều và miên man khiến bệnh nhân li bì, bất động suốt mấy chục ngày như thế có phải là phác đồ điều trị hợp lý hay chưa? (mình ngoại đạo với ngành y nên không dám nói phác đồ đó đúng/sai mà chỉ nêu nhẹ nhàng, là nó hợp lý hay chưa hợp lý thôi).
Công việc chống đại dịch covid-19 ở ta thành công thế nào chẳng cần nhắc lại ở đây nữa thêm dài dòng. Cả thế giới người ta công nhận và phục tài chúng ta rồi. Mắc nhiễm ít, và bệnh nhân mắc thì ta chạy chữa cũng rất tốt, đa số khỏi bệnh, xuất viện, cả bệnh nhân nước ngoài ta cũng chữa khỏi cho họ...
Tuy nhiên cái phác đồ điều trị BN91 này với quá nhiều thuốc an thần (mà mới đây chuyển qua bệnh viện Chợ Rẫy mới phát hiện ra) liệu có phải là ta tự làm khó cho ta hay không?
Thử đặt ngược vấn đề, ở bệnh viện chuyên khoa là truyền nhiễm nhiệt đới TpHCM, nếu chạy chữa mà không dùng nhiều thuốc an thần thì bệnh nhân sẽ thế nào, có bị mê mệt không nhúc nhích và đông đặc phổi hay không?
Mọi việc đã qua, không bao giờ làm lại được nữa, chẳng qua nêu lên để cùng rút kinh nghiệm mà thôi.
Bạn bè khắp nơi, hiểu biết và cao kiến hơn, xin chuyển cho một lời góp ý.
Nguyễn Vĩnh/Vinh Nguyen Van

Anh lên tiếng về Hong Kong

Anh lên tiếng về Hong Kong

Nhật báo Anh The Guardian mới đây đưa tin có tới 7 vị cựu bộ trưởng ngoại giao của Liên hiệp Vương quốc Anh, UK, cả ở đảng cầm quyền hiện nay (đảng Bảo thủ) và đảng đối lập là Công Đảng đều nêu sự quan ngại sâu sắc về luật an ninh của TQ mới áp cho Hong Kong thêd hiện trong bức thư ký tên chung gửi BTNG Anh Dominic Raab.
Các cựu BTNG viết trong thư rằng, "Chúng tôi chắc chắn ngài sẽ đồng tình rằng với tư cách là bên đồng ký kết Tuyên bố chung Trung - Anh, Anh phải được xem là đang dẫn dắt và điều phối các phản ứng quốc tế đối với cuộc khủng hoảng này và đảm bảo tính toàn vẹn của thỏa thuận đã được đăng ký với Liên Hợp Quốc năm 1985 cũng như mô hình 'một quốc gia, hai chế độ'"
Theo 7 vị cựu lãnh đạo BNG Anh thì London phải "tiếp tục có nghĩa vụ đạo đức và pháp lý" đối với người dân Hong Kong, ngay cả Bộ Ngoại giao Trung Quốc họ luôn bác bỏ điều này thì Anh vẫn phải "kiên trì lập trường".
Xem ra các lập luận có tính pháp lý quốc tế chặt chẽ như trên đây thì TQ khó bác bẻ - trừ phi họ phớt lờ hoặc bất chấp.
Đây được coi là một phản ứng mạnh mẽ của Nguyên các thủ lĩnh ngành ngoại giao ở London tỏ rõ lập trường kiên quyết phản đối Bắc Kinh nuốt cam kết Trung - Anh đã ký với nhau từ ngày 19/12/1984 khi đề cập việc trao trả Hong Kong cho Trung Quốc lục địa gần 13 năm sau, ngày 1/7/1997.
Cùng với Mỹ và các phản ứng quốc tế khác, vấn đề quy chế tự trị của Hong Kong đã được nêu lên một cách không có lợi chút nào cho vị thế ngoại giao của Bắc Kinh.
Chúng ta chờ xem.
Vinh Nguyen Van

-----

MỜI ĐỌC BÀI VIẾT TRÊN 'THE GUARDIAN'

7 cựu ngoại trưởng kêu gọi Anh ứng phó 'khủng hoảng Hong Kong'
Các cựu ngoại trưởng Anh viết thư kêu gọi London dẫn dắt nỗ lực quốc tế phản ứng với luật an ninh Hong Kong, thay vì trông chờ vào ông Trump.

Trong số này có 3 cựu ngoại trưởng thuộc đảng Bảo thủ và 4 cựu ngoại trưởng thuộc Công đảng Anh vừa đây gửi thư cho Ngoại trưởng Anh Dominic Raab, cho rằng do Hong Kong từng là thuộc địa của Anh, nước này chịu trách nhiệm đặc biệt để điều phối phản ứng quốc tế đối với Trung Quốc về dự luật an ninh Hong Kong.
"Khi nói đến quyền tự trị của Hong Kong theo mô hình 'một quốc gia, hai chế độ', nhiều đối tác quốc tế của chúng ta tiếp tục làm theo gợi ý từ chính phủ Anh. Chúng tôi chắc chắn ngài sẽ đồng tình rằng với tư cách là bên đồng ký kết Tuyên bố chung Trung - Anh, Anh phải được xem là đang dẫn dắt và điều phối các phản ứng quốc tế đối với cuộc khủng hoảng này và đảm bảo tính toàn vẹn của thỏa thuận đã được đăng ký với Liên Hợp Quốc năm 1985 cũng như mô hình 'một quốc gia, hai chế độ'", các cựu ngoại trưởng viết trong thư.
Họ kêu gọi thành lập nhóm liên lạc quốc tế để giải quyết cuộc khủng hoảng Hong Kong, tương tự mô hình nhóm liên lạc Balkan. Nhóm liên lạc Balkan được thành lập năm 1994 và được coi là một cách thành công để duy trì sự thống nhất của cộng đồng quốc tế trong các cuộc thảo luận về tương lai của Bosnia và Kosovo.
Sáng kiến này của các cựu ngoại trưởng Anh phản ánh nỗi lo ngại ngày càng tăng rằng London không thể trông cậy vào Tổng thống Mỹ Donald Trump để đưa ra phản ứng với Trung Quốc liên quan đến luật an ninh Hong Kong.
Trump cuối tuần qua đề xuất tổ chức một "hội nghị thượng đỉnh G7 mở rộng" vào tháng 9, có thể mời thêm lãnh đạo Nga, Hàn Quốc, Australia và Ấn Độ, để thảo luận về cách ứng phó với Trung Quốc.
Tuy nhiên, giữa Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ đang tồn tại nhiều bất đồng về cách đối phó với Trung Quốc. Thụy Điển là quốc gia châu Âu duy nhất đề xuất các biện pháp trừng phạt Trung Quốc tại cuộc họp của các ngoại trưởng EU hôm 29/5. Cùng ngày, Trump cũng đưa ra những kế hoạch cho loạt biện pháp trừng phạt kinh tế chống lại Trung Quốc.
Một số ngoại trưởng EU lo ngại phản ứng do Trump dẫn đầu đối với Trung Quốc về Hong Kong, vốn chịu ảnh hưởng nặng nề từ kế hoạch tái tranh cử của ông, sẽ chỉ gây ra thêm chia rẽ giữa các nước phương Tây.
Theo các cựu ngoại trưởng Anh, London tiếp tục có nghĩa vụ đạo đức và pháp lý đối với người dân Hong Kong, bất chấp Bộ Ngoại giao Trung Quốc bác bỏ điều này.
Ngoại trưởng Raab cho đến nay đã phối hợp phản ứng toàn cầu, cùng các nước Mỹ, Canada, Australia ra tuyên bố chung chỉ trích luật an ninh Hong Kong của Trung Quốc. Mỹ và Anh cũng đề nghị Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc họp khẩn về dự luật an ninh Hong Kong, song đã bị Trung Quốc từ chối với lý do "can thiệp các vấn đề nội bộ" của nước này.
Ông Raab cũng cam kết cấp quyền công dân cho những người dân Hong Kong có hộ chiếu hải ngoại nếu Bắc Kinh không rút dự luật an ninh, đồng thời khẳng định Anh sẽ không rũ bỏ trách nhiệm với Hong Kong.
Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (NPC), tức quốc hội Trung Quốc, hôm 28/5 bỏ phiếu thông qua nghị quyết xây dựng luật an ninh Hong Kong. Chính phủ Anh nhiều lần bày tỏ quan ngại sâu sắc về luật an ninh Hong Kong, cho biết điều này có nguy cơ làm suy yếu nguyên tắc "một quốc gia, hai chế độ".
Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường khẳng định luật an ninh Hong Kong được xây dựng để duy trì vững chắc nguyên tắc "một quốc gia, hai chế độ" cũng như sự ổn định lâu dài và thịnh vượng của đặc khu.
(Theo nhật báo The Guardian)

Câu chuyện "cấu trúc lại" chuỗi cung ứng toàn cầu sau đại dịch

Câu chuyện "cấu trúc lại" chuỗi cung ứng toàn cầu sau đại dịch

Sau đại dịch, Mỹ và những nước công nghiệp phát triển chắc chắn phải có đối sách mới đối với TQ vì họ đều bộc lộ quá nhiều điểm yếu trước Bắc Kinh. Họ hầu như bị động về chuỗi cung ứng toàn cầu do quá phụ thuộc TQ. Ngay cả khi bệnh tật tràn tới thì các dụng cụ y tế và thuốc men nếu "công xưởng quốc tế" không cung ứng (là mua bằng tiền) cũng đành chịu chết vì đã giao phó để "made in china" tất cả rồi, điển hình là Mỹ, Pháp, Ý... Nghịch lý này chắc chắn tới đây phải tính lại triệt để.

Giới kinh tế quốc tế truyền tai nhau rằng nếu sau đại dịch mà tái cấu trúc, tức cấu trúc lại chuỗi cung ứng toàn cầu để không còn phụ thuộc vào TQ nữa sẽ là một cơ hội "trăm năm có một". .

Tuy nhiên để giải bài toán này một cách bài bản và hiệu quả, cần phải hiểu cơ chế nào đã tạo dựng nên chuỗi cung ứng toàn cầu đó, tại sao lại là TQ nắm cái chuỗi đó, rồi sự vận hành nó ra sao trước nay, và giờ Mỹ và các nước khác"rút lui" ra khỏi TQ thì khó - dễ thế nào? Nước mình muốn thế chỗ vào một mắt xích của chuỗi cung ứng này (một tỉ lệ nhỏ thôi vì quy mô chuỗi ở TQ quá lớn) thì rất cần hiểu biết những kiến thức về chuỗi mới có thể tiếp cận thành công được.

Dưới đây là một bài viết nêu các vấn đề trên một cách tương đối cơ bản để chúng ta tiếp cận và hiểu được những nét chính yếu của chuỗi cung ứng toàn cầu và hướng giải quyết nó sau đại dịch. Bài của Aaron L. Friedberg, ông là giáo sư chính trị học và quan hệ quốc tế từ năm 1987 tại Đại học Princeton. Ông cũng là đồng giám đốc Trung tâm Nghiên cứu An ninh Quốc tế, Trường Woodrow Wilson (ĐH Princeton).

Dưới đây là nguyên văn bài viết của giáo sư Aaron L. Friedberg, bài đã được Nguyễn Thanh Hải biên dịch đăng trên trang mạng NCQT ra ngày 24/5/2020. Xin phép tác giả post lại để bạn bè fb vào đọc tham khảo.

VNV g-th

-----

Mỹ cần tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu như thế nào?

Đại dịch Covid-19 đã làm bộc lộ những mối nguy của việc năng lực sản xuất trong nước không đủ để đáp ứng nhu cầu về thiết bị y tế số lượng lớn trong trường hợp khẩn cấp, đặc biệt là khi nguồn cung đến từ một đối thủ tiềm năng như Trung Quốc.

Những nỗ lực của các công ty Mỹ nhằm mở rộng sản xuất máy trợ thở trở nên khó khăn do phải nhập các bộ phận quan trọng từ Trung Quốc và các nơi khác. Các lệnh hạn chế xuất khẩu do Bắc Kinh đặt ra đã khiến nhân viên y tế trên khắp thế giới đối mặt với tình trạng thiếu nghiêm trọng khẩu trang và mặt nạ do chúng phần lớn được sản xuất tại Trung Quốc.

Việc các mặt hàng thiết yếu do các công ty Mỹ sản xuất nhưng lại dựa vào nguồn nhân công giá rẻ tại Trung Quốc chính là một lời nhắc nhở đầy đau đớn về những mặt trái tiềm tàng của toàn cầu hóa.

Mọi thứ còn có thể tồi tệ hơn nữa. Năng lực sản xuất thuốc và dược chất đã dịch chuyển từ Hoa Kỳ và Châu Âu sang các nước đang phát triển ở Châu Á, nơi có chi phí thấp và các quy định về bảo vệ môi trường lỏng lẻo hơn. Theo một số ước tính được trích dẫn rộng rãi, Hoa Kỳ hiện nhập khẩu hầu như tất cả các loại thuốc kháng sinh thông thường và thuốc giảm đau không kê đơn từ Trung Quốc, bên cạnh đó là tỷ lệ cao các loại thuốc gốc được sử dụng để điều trị HIV, trầm cảm, Alzheimer và các bệnh khác, cùng với các loại dược chất dùng để sản xuất thuốc.

Sự co lại của chuỗi cung ứng do lệnh đóng cửa của Trung Quốc liên quan đến Covid-19, sự gián đoạn trong mạng lưới giao thông toàn cầu và sự gia tăng nhu cầu về các loại thuốc thiết yếu trên toàn thế giới có thể đe dọa sức khỏe người dân Mỹ. Và chúng luôn có khả năng bị gián đoạn vì lý do chính trị, một chiến thuật chưa được sử dụng nhưng ngày càng bị Trung Quốc đe dọa. Một bài báo trên website chính thức của hãng tin Tân Hoa Xã đưa ra một lời nhắc nhở không mấy thiện chí: Nếu Trung Quốc trả đũa các cáo buộc của Hoa Kỳ đổ lỗi cho Trung Quốc làm lây lan coronavirus bằng cách cắt giảm xuất khẩu dược phẩm, thì “Hoa Kỳ sẽ chìm vào địa ngục của đại dịch Covid-19”.

Những yếu tố tiềm tàng về địa chính trị cho thấy một vấn đề lớn hơn vượt ra ngoài những chuỗi cung ứng y tế. Sự suy giảm liên tục của năng lực sản xuất nội địa trong một số ngành công nghiệp ở Hoa Kỳ và sự gia tăng phụ thuộc vào hàng nhập khẩu từ Trung Quốc có thể gây ra những khó khăn lớn cho nỗ lực huy động quốc phòng trong tương lai. Nếu việc giao thương bị cản trở do một cuộc đối đầu căng thẳng hoặc xung đột vũ trang, Hoa Kỳ có thể gặp khó khăn, và có lẽ là không thể tăng cường và duy trì sản xuất vũ khí, đạn dược, thiết bị liên lạc và các hệ thống quân sự khác.

Ngoài việc đánh mất hàng nhập khẩu trực tiếp từ Trung Quốc, một cuộc chiến tranh ở Tây Thái Bình Dương cũng có thể làm gián đoạn việc Hoa Kỳ tiếp cận các nguồn cung cấp thay thế từ các đối tác thương mại khác trong khu vực, bao gồm Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan. Những lo ngại như vậy đã nhận được nhiều sự chú ý hơn từ các nhà hoạch định chính sách quốc phòng trong những năm gần đây, nhưng chúng chỉ thật sự rõ ràng trong vài tháng qua.

Ngay cả trước cuộc khủng hoảng hiện nay, nhiều công ty đã bắt đầu đa dạng hóa sản xuất ra ngoài Trung Quốc, chuyển một phần năng lực sản xuất sang các nước khác. Sự dịch chuyển này được thúc đẩy bởi nhu cầu tránh thuế quan của Hoa Kỳ cũng như các xu hướng dài hạn hơn, bao gồm việc giá nhân công tại Trung Quốc ngày càng tăng và những tiến bộ về công nghệ khiến các doanh nghiệp mong muốn loại bỏ một số mắt xích của chuỗi cung ứng nhằm tối ưu hóa lợi nhuận, đưa nhà sản xuất đến gần hơn với người tiêu dùng.

Khi đại dịch Covid-19 qua đi, nhận thức rõ hơn về tác động của những cú sốc do tự nhiên cũng như do con người gây ra sẽ thúc đẩy xu hướng không phải là đảo ngược toàn cầu hóa (deglobalization) mà là hướng tới việc tái cân bằng: tái cấu trúc chuỗi cung ứng và giảm đi sự tập trung năng lực sản xuất vào Trung Quốc. Theo một cuộc khảo sát gần đây về xu hướng sản xuất toàn cầu, trong khi chiến tranh thương mại đã gây ra một số vấn đề đáng quan ngại, thì sự gián đoạn hoạt động do đại dịch Covid-19 sẽ buộc các công ty phải suy nghĩ lại về chiến lược tìm nguồn cung ứng của mình. Ít nhất là họ sẽ ngày càng có xu hướng phân tán rủi ro thay vì đặt tất cả trứng vào một rổ có chi phí thấp nhất như nhiều công ty đã làm ở Trung Quốc.

Như đã xảy ra trong giai đoạn đầu, giai đoạn tiếp theo của toàn cầu hóa cũng sẽ được thúc đẩy bởi hàng ngàn quyết định riêng biệt của các doanh nghiệp về lợi nhuận và thua lỗ. Nhưng như trong quá khứ, những tính toán đó cũng sẽ được định hình bởi các chính sách của chính phủ. Sự gián đoạn gây ra bởi đại dịch Covid-19 đã tạo cơ hội cho các nhà hoạch định chính sách Hoa Kỳ đánh giá lại và tính toán lại cách tiếp cận nhìn chung tự do của họ đối với toàn cầu hóa.

Có bốn lý do khác biệt nhưng liên quan nhau về việc các chiến lược gia Hoa Kỳ nên tìm cách thúc đẩy ít nhất là việc tái cấu trúc một phần chuỗi cung ứng toàn cầu.

1. Giảm nguy cơ của việc gián đoạn hoặc bị cưỡng ép

Trong điều kiện bình thường, có thể không có vấn đề gì trong việc phụ thuộc vào hàng nhập khẩu thay vì sử dụng nhà cung cấp nội địa đối với các mặt hàng như thuốc hoặc vật liệu sản xuất vũ khí.

Tuy nhiên trong một cuộc khủng hoảng, khi nhu cầu tăng và hàng nhập khẩu không đủ hoặc không có sẵn, việc năng lực sản xuất nội địa không đáp ứng được có thể gây ra thảm họa. Để xác định các lỗ hổng và thiếu hụt tiềm năng, các nhà hoạch định cần xem xét một loạt các kịch bản, ước tính nhu cầu trong trường hợp khẩn cấp, đối chiếu chúng với các nguồn lực sẵn có và xác định chính xác các trường hợp mà Hoa Kỳ đang phụ thuộc quá nhiều vào hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Trong những trường hợp như vậy, chính phủ liên bang sau đó sẽ phải nghĩ đến cách thúc đẩy các công ty Hoa Kỳ hoặc nước ngoài xây dựng hoặc mở rộng các cơ sở sản xuất trên đất Mỹ, đa dạng hóa nguồn cung từ nước ngoài, và có lẽ phải làm cả hai cùng một lúc.

2. Giảm nguy cơ bị phá hoại hoặc giám sát

Vai trò thống trị của các công ty có trụ sở tại Trung Quốc trong sản xuất các sản phẩm công nghệ, bao gồm mọi thứ từ các linh kiện đến sản phẩm hoàn thiện như điện thoại, máy bay không người lái, thiết bị chuyển đổi mạng và khả năng Đảng Cộng sản kiểm soát các công ty, ngay cả những thực thể mang danh nghĩa tư nhân, tạo ra nhiều nguy cơ tiềm tàng cho các đối tác nước ngoài.

Đây là lý do tại sao chính phủ liên bang Hoa Kỳ đã cấm Huawei và ZTE không được tham gia hệ thống mạng viễn thông của Mỹ. Bộ Quốc phòng và các cơ quan khác cũng đang phát triển các kỹ thuật để phân tích kỹ hơn chuỗi cung ứng, truy tìm nguồn gốc của các bộ phận và phụ tùng đi vào thiết bị mà họ sử dụng. Để giảm thiểu rủi ro, khi xác định được mối nguy tiềm tàng, phải thay thế ngay bằng nhà cung cấp khác đáng tin cậy hơn.

3. Bảo vệ và mở rộng năng lực sản xuất trong nước

Một lý do khác cần thay đổi chuỗi cung ứng hiện tại và đặc biệt là bảo vệ và mở rộng năng lực sản xuất trong nước là làm như vậy có thể giúp tăng năng suất tổng thể, khả năng cạnh tranh quốc tế và triển vọng tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế Hoa Kỳ. Làm như vậy sẽ tạo ra nhiều nguồn lực tổng hợp cần thiết để duy trì một cuộc cạnh tranh chiến lược lâu dài với Trung Quốc, đồng thời nâng cao phúc lợi của người lao động Mỹ.

Việc làm trong lĩnh vực sản xuất tại Mỹ bị mất đi, trong đó có nguyên nhân việc Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã góp phần làm gia tăng bất bình đẳng thu nhập, làm tổn thương tầng lớp trung lưu và gây hại đến kết cấu xã hội Mỹ. Một sự hồi sinh của các ngành công nghiệp chế tạo tại Hoa Kỳ có thể giúp đảo ngược điều này bằng cách tạo ra nhiều việc làm lương cao hơn, đặc biệt là đối với những người lao động không có bằng cấp. Hoa Kỳ cần ít nhất một phần năng lực sản xuất của các ngành công nghiệp hiện tại để đáp ứng các nhu cầu trong một cuộc khủng hoảng ngắn hạn. Về lâu dài, Hoa Kỳ cũng cần phải có những công ty năng động, đóng tại quê nhà để phát triển và sản xuất thế hệ tiếp theo của các loại vật liệu tiên tiến, chất bán dẫn, hệ thống tự động nhằm cung cấp nền tảng cho các hệ thống vũ khí mới và sản phẩm tiêu dùng mới.

4. Áp đặt chi phí lên Trung Quốc

Việc cấu trúc lại chuỗi cung ứng bên cạnh mang lại lợi ích cho Hoa Kỳ cũng sẽ áp đặt chi phí lên Trung Quốc. Nhà kinh tế Derek Scissors chỉ ra rằng thu nhập từ việc lắp ráp cuối cùng và xuất khẩu các sản phẩm điện tử tiêu dùng sang Mỹ là một nguồn chính cung cấp ngoại tệ mạnh cho Bắc Kinh. Nói theo cách của Scissors, thúc đẩy chuỗi cung ứng rời khỏi Trung Quốc sẽ hạn chế thu nhập từ xuất khẩu của nước này đồng thời hỗ trợ cho các nước khác thân thiện với lợi ích của Mỹ hơn. Ngay cả khi giá trị gia tăng từ việc lắp ráp hoàn thiện hàng tiêu dùng là tương đối nhỏ, từ quan điểm chiến lược, sẽ tốt hơn nếu các quốc gia bạn bè và đồng minh của Mỹ được hưởng lợi thay vì Trung Quốc. Việc di dời một phần chuỗi cung ứng hiện tại cũng có thể làm chậm các nỗ lực của Trung Quốc nhằm khai thác những công nghệ nhạy cảm thông qua hoạt động gián điệp công nghiệp hoặc các liên doanh bị ép buộc.

Các nhà hoạch định chính sách của Hoa Kỳ có một loạt các công cụ để thúc đẩy hơn nữa việc di chuyển một phần năng lực sản xuất rời khỏi Trung Quốc. Nếu chúng không được dỡ bỏ sớm, các mức thuế mà chính quyền Trump đã áp lên hàng hóa Trung Quốc vào năm 2018 và 2019 sẽ tiếp tục giúp đẩy nhanh quá trình này.

Nếu mục đích của Hoa Kỳ là tăng cường an ninh và thịnh vượng quốc gia chứ không đơn thuần là giáng một đòn vào kinh tế Trung Quốc, thuế nhập khẩu đối với nhiều mặt hàng tiêu dùng có thể được gỡ bỏ trong khi giữ lại một danh sách hẹp hơn những hàng hóa trung gian (bao gồm một số linh kiện điện tử và hóa chất). Nhiều trong số các mức thuế này ban đầu được áp để trả đũa hành vi bị cho là trộm cắp tài sản trí tuệ của Trung Quốc, có thể được bổ sung bằng một loạt các biện pháp trừng phạt tài chính đối với những công ty cụ thể có hành vi trộm cắp tài sản trí tuệ và các hoạt động thương mại không công bằng khác. Scissors cho rằng “việc ngăn chặn các nhà xuất khẩu Trung Quốc ở cuối chuỗi cung ứng tiếp cận thị trường là không có ý nghĩa nếu đồng thời vẫn rót tiền cho họ thông qua các quỹ đầu tư Mỹ”.

Ngay cả sự phân tán của chuỗi cung ứng chủ yếu do thị trường thúc đẩy với mức độ tập trung ít hơn vào Trung Quốc cũng sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng phục hồi. Mặc dù Washington không đủ đòn bẩy để dàn xếp quá trình này, nhưng Mỹ vẫn có thể làm cho một số điểm đến khác hấp dẫn hơn. Nhà phân tích Robert Atkinson chỉ ra rằng, Hiệp định thương mại Mỹ – Mexico – Canada cùng với việc Mỹ rốt cuộc có thể tham gia một số phiên bản của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương sẽ cho các công ty toàn cầu biết rằng nếu họ chuyển sản xuất ra khỏi Trung Quốc đến một trong những quốc gia đối tác này, họ sẽ không phải chịu các mức thuế trừng phạt trong tương lai. Các hiệp định thương mại tự do với Đài Loan, Philippines, và có thể sau cùng là Indonesia và Ấn Độ sẽ mang lại cả những lợi ích về mặt chiến lược lẫn kinh tế. Đông Âu và Thổ Nhĩ Kỳ cũng có thể trở thành những điểm đến thay thế hấp dẫn. Trong khả năng cho phép, Hoa Kỳ nên tìm kiếm nguồn nhập khẩu các hàng hóa thiết yếu từ một mạng lưới sản xuất đáng tin cậy ở các quốc gia thân thiện hoặc đồng minh, ít nhất là một vài nơi trong số đó nằm cách xa Trung Quốc.

Washington cũng có nhiều công cụ để thúc đẩy việc tìm kiếm điểm đến hoặc mở rộng năng lực sản xuất công nghiệp trên đất Mỹ. Trong Thế chiến II và giai đoạn đầu Chiến tranh Lạnh, chính phủ liên bang đã áp dụng luật thuế theo cách thức tập trung, mở rộng cái gọi là “đặc quyền khấu hao nhanh” (rapid tax amortization privilege) nhằm mở rộng những lĩnh vực mà thông qua các tính toán về nguồn lực cần thiết cho thấy những lỗ hổng có thể cản trở việc huy động quốc phòng. Trong những năm 1950, các cơ quan liên bang cũng sử dụng các cam kết mua sắm để khuyến khích duy trì công suất trên mức cầu dự kiến của thị trường đối với một số khoáng sản và máy móc bằng cách bao tiêu một phần đầu ra. Một số sau đó được đưa vào kho dự trữ để sử dụng trong tương lai.

Ở thời điểm hiện tại, chính phủ Hoa Kỳ cũng có thể sử dụng các công cụ tương tự, ví dụ như để mở rộng năng lực sản xuất của quốc gia đối với thiết bị bảo hộ cá nhân và máy thở, những vật dụng có thể cần thiết để chống lại một đại dịch tiếp theo. Cũng đã có nhiều đề xuất thắt chặt cách diễn giải điều khoản “tiêu thụ hàng Mỹ” trong các quy định mua sắm của chính phủ nhằm tiếp thêm động lực cho sản xuất trong nước. Cuối cùng, chính phủ có thể tung ra các gói trợ cấp, cho vay hoặc bảo lãnh cho vay để nâng cao năng lực sản xuất nội địa đối với một số lĩnh vực trọng yếu, đặc biệt là các ngành như sản xuất chất bán dẫn, đất hiếm và dược phẩm vốn có chi phí có thể rất cao nếu muốn xây dựng, mở rộng hoặc mở lại các cơ sở trên đất Mỹ.

Toàn cầu hóa không phải là một xu thế tự nhiên không thể ngăn cản, được thúc đẩy chỉ bởi các tiến bộ công nghệ và các tác nhân tự vận động của thị trường. Thay vào đó nó là một hiện tượng nhân tạo với tiến trình được định hình bởi những lựa chọn của các quốc gia và doanh nghiêp. Trung Quốc nổi lên như một điểm đến hấp dẫn không thể cưỡng lại của các doanh nghiệp sản xuất không chỉ là do quy mô dân số trong độ tuổi lao động lớn và chi phí giao thông-liên lạc thấp, mà còn bởi các chính sách có chủ ý của chính phủ được thiết kế để lấy được tài sản trí tuệ nước ngoài đồng thời giữ cho chi phí đất đai, nhân công, vốn đầu tư ở mức thấp và tỷ giá hối đoái ở ngưỡng thuận lợi. Ngược lại, tại các nước công nghiệp phát triển, làn sóng dời đi của các cơ sở sản xuất không chỉ phản ánh những tính toán lỗ-lãi của bản thân các doanh nghiệp mà còn xuất phát từ những chính sách dễ dãi từ phía chính phủ các nước phương Tây, như trường hợp của nước Mỹ các chính sách này đã thể hiện trong thực tế rằng điều gì tốt cho Apple hay 3M sẽ tốt cho nước Mỹ.

Khi mà một số lợi thế trước đây của Trung Quốc bắt đầu suy giảm, các doanh nghiệp và bây giờ là các quốc gia nhận ra rằng, việc chạy theo chi phí thấp có thể tạo ra những rủi ro nghiêm trọng về mặt thương mại cũng như chiến lược nếu lệ thuộc quá mức. Đáp lại điều này, giám đốc điều hành của các doanh nghiệp sẽ làm những gì tốt nhất cho công ty và cổ đông của họ. Trong khi đó, chính phủ các nước phải quyết định xem điều gì mang lại lợi ích tốt nhất cho quốc gia và người dân của họ. Để phù hợp với truyền thống lâu đời của nước Mỹ, thay vì ra lệnh cho khu vực tư nhân hay trực tiếp thực hiện công việc của họ, chính phủ Hoa Kỳ nên tạo ra những nhân tố thúc đẩy nhằm đưa lợi ích của các doanh nghiệp và lợi ích quốc gia đến gần nhau hơn.
Tuy vậy việc này cũng có những mối nguy hiện hữu. Các chính sách về thương mại và công nghiệp là những công cụ sắc bén có thể bị lạm dụng bởi những nhà lãnh đạo thiếu trách nhiệm, luôn tìm cách thỏa mãn cử tri và đút lót những người ủng hộ, hoặc là sẽ bị kiểm soát và khai thác vì những nhóm lợi ích đặc biệt. Một chiến lược hiệu quả nhằm tái cấu trúc chuỗi cung ứng và tăng cường năng lực sản xuất nội địa sẽ có cái giá của nó, và việc này cần một cơ chế độc lập tương đối với những áp lực chính trị thường ngày để đánh giá các yêu cầu, đưa ra quyết định và thực hiện các chính sách.

Tất cả các nhiệm vụ trên đều khó khăn ngay cả trong điều kiện lý tưởng. Tuy nhiên, kinh nghiệm của công chúng và các chính trị gia tại các nền dân chủ về sự lệ thuộc trong tình huống khẩn cấp vào một kẻ thù tiềm năng, vô trách nhiệm và cơ hội đã để lại một ấn tượng còn lâu mới phai nhòa. Sẽ không có thời điểm nào tốt hơn để Mỹ và các đối tác xem xét lại, và bắt đầu định hình lại mối quan hệ kinh tế của họ với Trung Quốc. Cuộc khủng hoảng hiện tại là một điều vô cùng tồi tệ, nhưng cũng là một điều tồi tệ không kém nếu chúng ta lãng phí nó.

Biên dịch: Nguyễn Thanh Hải

Nguồn: Aaron L. Friedberg, “The United States Needs to Reshape Global Supply Chains”, Foreign Policy, 08/05/2020.

Trung Quốc tự phá hỏng ván cờ toàn cầu

Trung Quốc tự phá hỏng ván cờ toàn cầu

Covid-19 và các hệ lụy do TQ kém minh bạch lúc mở đầu đại dịch, gần đây là những quyết sách sai lầm đối với vấn đề Biển Đông, Đài Loan, rồi triển khai quá đà "ngoại giao chiến lang" (ý là đấu tranh NG phải có tinh thần dũng mãnh, không nhân nhượng bảo vệ mình như các trận chiến của loài lang sói); và nhất là chính sách thắt chặt, gạt bỏ tự do, tự trị đối với Hong Kong diễn ra gần đây nhất qua đạo luật an ninh HK.... đã làm châu Âu nghi ngại, mất kiên nhẫn và quyết định quay lưng lại Bắc Kinh trong hợp tác, làm ăn sau đại dịch này.

Vô hình trung ông Donald Trump cứng rắn, kiềm chế thật sự TQ trong 3 năm nay "tự nhiên hưởng lợi" từ sự chuyển hướng bất ngờ này của châu Âu (dĩ nhiên Nga còn đứng ngoài tiến trình này).

Thời gian sau đại dịch covid-19 TQ sẽ đứng trước sự cô lập đối với thế giới không khác gì so với sự cô lập mà TQ gặp phải sau sự kiện Thiên An Môn 6/1989.

Thế mới biết môtn nước cờ đi sai nó tai hại cho TQ đến thế nào trong ván cờ toàn cầu!

Bạn nào quan tâm, vào đọc bài trên tờ The Guardian (Anh) mà báo điện tử VnExpress biên tập lại. Bài viết với trình bày và phân tích khá cặn kẽ về việc châu Âu phải tìm một con đường khác cho phát triển kinh tế và hợp tác làm ăn thay vì với Bắc Kinh (trước đại dịch covid-19) mà là với các nước khác, nhất là với Mỹ.

Nguyễn Vĩnh g-th

-----

Châu Âu tìm đường trước trật tự Mỹ - Trung đổi ngôi

Trật tự thế giới do Mỹ dẫn đầu có thể sắp kết thúc trước sự trỗi dậy của Trung Quốc, buộc châu Âu phải đưa ra lựa chọn, quan chức EU cảnh báo.

"Giới phân tích từ lâu đã nói tới sự kết thúc của hệ thống do Mỹ dẫn đầu, cũng như sự khởi đầu của thế kỷ châu Á. Điều này đang diễn ra ngay trước mắt chúng ta", Josep Borrell, đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại và an ninh của Liên minh châu Âu (EU) nói với các nhà ngoại giao Đức hôm 25/5. Borrell cho rằng đại dịch Covid-19 có thể là một bước ngoặt khiến châu Âu đứng trước áp lực "chọn phe" ngày càng lớn.

EU tỏ ra miễn cưỡng ủng hộ Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc đối đầu với Trung Quốc. Tuy nhiên, chính sách của Trung Quốc với Hong Kong và việc nước này khăng khăng từ chối mở cửa thị trường khiến châu Âu ngày càng thay đổi quan điểm về Bắc Kinh, theo giới chuyên gia.

Phát biểu của Borrell dường như cho thấy EU sẽ thúc đẩy quan hệ độc lập và gay gắt hơn với Bắc Kinh trong thời gian tới. "Các quốc gia thành viên cần theo đuổi lợi ích và giá trị riêng, tránh trở thành công cụ cho người này hay người khác. Chúng ta cần chiến lược mạnh mẽ hơn với Trung Quốc, trong đó đòi hỏi tăng cường quan hệ với phần còn lại của châu Á", ông Borrell nói.

Margrethe Vestager, ủy viên cấp cao của EU, nhấn mạnh về tình hình mà bà mô tả là "thiếu sự có đi có lại" trong quan hệ với Trung Quốc. "Ở nơi tôi lớn lên tại Đan Mạch, chúng tôi được dạy rằng không nên mời chào những vị khách không biết đáp lễ", bà nói, khẳng định châu Âu cần có quan điểm cứng rắn và tự tin hơn về khối.

Borrell thừa nhận EU từng ngây thơ về một số mặt của Trung Quốc, nhưng cho rằng điều này đang chấm dứt. Hàng loạt chính trị gia cấp cao tại Pháp và Mỹ đã lên tiếng chỉ trích Trung Quốc, cáo buộc nước này đang lặp lại hành động của Nga khi gây chia rẽ toàn khối EU thông qua tin tức giả và ủng hộ các lãnh đạo theo chủ nghĩa dân túy.

Không ai biết liệu "thực tế mới" này sẽ ảnh hưởng thế nào tới quan hệ thương mại giữa châu Âu và Trung Quốc. Mỗi ngày EU nhập khẩu lượng hàng hóa có giá trị gần 1,1 tỷ USD từ Trung Quốc, nhưng các chuyên gia kinh tế cho rằng nhiều hoạt động thương mại sẽ không được nối lại sau đại dịch Covid-19.

Châu Âu đang theo đuổi "đa dạng hóa" trong hàng loạt lĩnh vực từ chuỗi cung ứng đến an ninh viễn thông. Borrell từng rất ngạc nhiên khi biết nguồn cung paracetamol cho châu Âu đến từ Trung Quốc. Nội các Đức hôm 20/5 thông qua quy định cho phép chính phủ chặn nhà đầu tư ngoài EU tiếp quản công ty y tế, để đảm bảo nguồn cung không gián đoạn trong đại dịch.

Pháp cũng có quan điểm tương tự khi Bộ trưởng Tài chính Bruno Le Maire nói "nhiều công ty và công nghệ dễ tổn thương có thể bị đối thủ nước ngoài thâu tóm với giá rẻ", đồng thời khẳng định sẽ không để điều đó xảy ra. Quan hệ Thụy Điển - Trung Quốc cũng đang căng thẳng và có nguy cơ tan vỡ.

Andrew Small, chuyên gia tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, cho rằng Trung Quốc từ lâu đã tìm cách "ẩn núp" đằng sau mối nghi kỵ của EU với Nga.

"Họ hưởng lợi từ cách nghĩ của nhiều người EU rằng Trung Quốc khác Nga. Những người này nghĩ rằng trong khi Nga có thái độ thù địch với EU, Trung Quốc chỉ tìm cách cản trở sự đoàn kết của châu Âu trong một vài vấn đề hẹp liên quan đến người Hoa. Họ ngỡ rằng trong khi Nga lợi dụng tình cảnh hỗn loạn để trỗi dậy, Trung Quốc có thể là một điểm tựa trong khủng hoảng. Họ cho rằng Nga chỉ tung ra thông tin sai lệch nhắm vào công dân châu Âu và đưa những người theo chủ nghĩa dân túy lên nắm quyền, còn Trung Quốc chỉ tập trung xây dựng hình ảnh tích cực".

Trung Quốc trên thực tế từng giúp kinh tế châu Âu phục hồi trong giai đoạn 2007-2008 bằng cách mua lại các khoản nợ và doanh nghiệp phá sản sau khủng hoảng kinh tế. Bắc Kinh cũng tránh ủng hộ Moskva trong xung đột tại Ukraine và vấn đề Brexit.

Một số lãnh đạo châu Âu từng muốn cứng rắn hơn với Trung Quốc, nhưng họ ngần ngại khi chứng kiến các hành động của Tổng thống Mỹ Donald Trump, lo sợ rằng nếu cắt quan hệ với Trung Quốc, họ chỉ còn đối tác chính là Trump.

Thay đổi then chốt diễn ra đầu năm 2019, khi Ủy ban châu Âu (EC) ngày càng giận dữ với thực tế rằng họ rất khó tiếp cận thị trường Trung Quốc và cách lãnh đạo theo chủ nghĩa dân tộc của Chủ tịch Tập Cận Bình. EC ra thông cáo mô tả Trung Quốc là "đối thủ có hệ thống thúc đẩy các mô hình quản trị thay thế".

Hàng loạt yếu tố dẫn tới thay đổi quan điểm của châu Âu, trong đó lợi ích từ Sáng kiến Vành đai và Con đường đã không trở thành hiện thực do nền kinh tế Trung Quốc chững lại. "Giai đoạn tích cực một cách lãng mạn đã kết thúc", Ngoại trưởng Latvia Edgars Rinkēvičs nhận xét. 

"4 năm trước chúng ta chỉ nói về kinh tế, thương mại, Sáng kiến Vành đai và Con đường, gia tăng đầu tư. Giờ đây tình hình sẽ cân bằng hơn", Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho hay, hối thúc châu Âu tìm đến Nga như một đối tác mới.

Hiện chưa rõ chiến lược được EC công bố năm 2019 sẽ được áp dụng như thế nào ở cấp quốc gia. Không lâu sau khi thông cáo được đưa ra, Italy trở thành nước châu Âu đầu tiên ký biên bản ghi nhớ đầu tư cho Sáng kiến Vành đai và Con đường. Nhiều quốc gia trong khu vực cũng cấp phép cho tập đoàn Huawei xây dựng mạng 5G.

Bản thân Trung Quốc cũng muốn ngăn quan hệ với EU xấu đi, khẳng định 2020 sẽ là năm của châu Âu với hai hội nghị thượng đỉnh lớn và nhiều lễ ký thỏa thuận quan trọng. Bắc Kinh cũng trông đợi vào khu vực Đông Âu với nhóm 17+1.

Philippe Le Corre, nhà phân tích tại châu Âu, cho rằng Covid-19 là "yếu tố thay đổi cuộc chơi", thúc đẩy sự chuyển dịch quan điểm của EU với Trung Quốc. "Chính sách ngoại giao Trung Quốc đã phản tác dụng, nhất là khi họ không thừa nhận sự giúp đỡ ban đầu của châu Âu. Dường như Bắc Kinh không thoải mái với việc được nước ngoài hỗ trợ", ông nhận xét.

Borrell gọi "chính sách hào phóng" của Trung Quốc chỉ là "màn biểu diễn", trong khi Cơ quan Đối ngoại châu Âu (EEAS) cáo buộc Bắc Kinh đang thực hiện chiến dịch tung tin giả nhằm "tránh bị đổ lỗi vì đại dịch và cải thiện hình ảnh với quốc tế".

Hành động của Trung Quốc trong Covid-19 cũng thay đổi quan điểm của công chúng châu Âu. Khảo sát của tổ chức Korber-Stiftung cho thấy 71% người Đức tin rằng "thiệt hại từ đại dịch có thể được hạn chế nếu Trung Quốc minh bạch hơn". Cuộc thăm dò ý kiến tại Pháp cuối tháng 4 cho thấy chỉ 12% người dân cho rằng Trung Quốc là nơi tốt nhất để đối phó các thách thức trong 10 năm tới.

Ngoại lệ duy nhất là Italy, quốc gia từ lâu đã thể hiện thiện cảm với Trung Quốc.

Câu hỏi đặt ra cho các chính trị gia châu Âu là làm thế nào để tận dụng cơ hội nhằm tăng tính độc lập với Bắc Kinh nhưng không bị kéo vào cuộc đối đầu Mỹ - Trung. Bước đầu tiên là xây dựng danh sách những ngành phụ thuộc vào Trung Quốc, quá trình đánh giá đang diễn ra ở Pháp, Đức, Italy và Tây Ban Nha.

Bộ trưởng Le Maire hứa hẹn sẽ "tăng cường chủ quyền trong những chuỗi giá trị chiến lược" như ngành công nghiệp ôtô, không gian và dược phẩm.

Bước tiếp theo sẽ phụ thuộc vào hướng đi của Trung Quốc. Nhiều cựu quan chức cảnh báo mục tiêu chiến lược của Bắc Kinh có thể bị đe dọa nếu nước này biến EU thành vùng đệm trong cạnh tranh với Washington.

Long Yongtu, người tham gia đàm phán để Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2001, cho rằng Bắc Kinh có nguy cơ tự tách biệt khỏi trật tự kinh tế toàn cầu mới. "Trung Quốc là thành phần quan trọng trong toàn cầu hóa. Chúng ta phải cảnh giác khi ai đó đề cập tới đảo ngược quá trình này", ông nói.

Tuy nhiên, trong bối cảnh Trump tìm cách tập hợp nhóm G7 và các cường quốc châu Âu đối phó Trung Quốc, dường như Bắc Kinh đã quá chậm trễ trong việc thay đổi suy nghĩ của châu Âu.

(VŨ ANH, theo The Guardian)