Lên xứ ngàn hoa

Lên xứ ngàn hoa
Lên xứ ngàn hoa, lên với Đà Lạt

Ấn tượng của tôi đến với Đà Lạt-Hoa là chẳng thay đổi. Hơn ba chục năm, với những chuyến đi năm xưa từ Nha Trang lên hoặc từ mạn trên cao nguyên đi xuống, rồi cũng như lần này đầu xuân 2010 đi từ Tp Hồ Chí Minh lên, Đà Lạt theo tôi nghĩ điều làm nên sức hấp dẫn, nhớ nhung lâu nhất của miền đất này vẫn là hoa và chỉ có hoa.
Viết bao nhiêu về trăm ngàn loài hoa khoe sắc quanh năm trên cái thung lũng mát và xanh này chắc cũng không đầy đủ và thậm chí là bất lực.
Trước vẻ đẹp tuyệt trần của các loài hoa trên đời này thì chỉ Tạo hóa sinh ra chúng mới phán được lời cuối cùng.
Người đời như chúng ta thôi thì mượn cái máy chụp hình để làm công việc mô tả này. Dù biết rằng cái máy, cứ cho là có kỹ nghệ kỹ thuật tân tiến cỡ bao nhiêu, việc nó làm được vẫn chỉ là sự mô tả xem ra còn hời hợt bên ngoài.
Các bông hoa - các đóa hoa đẹp, điều chắc chắn, cách cảm nhận tốt nhất là được đứng trước chúng, chiêm ngưỡng bằng chính bằng đôi mắt và trái tim của mình.
– Những tấm ảnh chụp chuyến đi Đà Lạt mấy ngày cuối tháng 3 đầu tháng 4/2010 (Xem Blog NV bên địa chỉ của WP): http://vinhnv43.wordpress.com/2010/09/11/len-v%e1%bb%9bi-x%e1%bb%a9-ngan-hoa/

Nguyễn Vĩnh

GÓP Ý VÀ LẮNG NGHE GÓP Ý

GÓP Ý VÀ LẮNG NGHE GÓP Ý

Sẽ có một tháng rưỡi (45 ngày) kể từ hôm nay, 15/9/2010, để toàn dân góp ý cho Đảng nhân Đại hội XI. Ba văn kiện dưới đây mới được công bố để góp ý kiến:
1/ http://tuanvietnam.net/2010-09-14-du-thao-bao-cao-chinh-tri-cua-bch-trung-uong-dang;
2/ http://tuanvietnam.net/2010-09-14-du-thao-cuong-linh-xay-dung-dat-nuoc-trinh-dai-hoi-xi; và
3/ http://tuanvietnam.net/2010-09-14-du-thao-chien-luoc-phat-trien-kinh-te-xa-hoi-2011-2020
Cho dù được hiểu hoặc diễn dịch như thế nào thì sự thành công hay không thành công, thậm chí thất bại của đường lối lãnh đạo của đảng cầm quyền hiện nay (ĐCSVN) cũng sẽ tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến mọi người dân, đến miếng cơm manh áo người nghèo. Nên chúng ta không thể bỏ qua hoặc làm như bỏ qua sự quan tâm đến việc này dù với trăm ngàn lý do được đưa ra.
Thế nên mong sẽ được thấy những ý kiến hay, những đóng góp tâm huyết của mọi người dân Việt.
Mong hơn nữa là lãnh đạo cấp cao biết lắng nghe. Chứ đừng kiểu lối cũ. Là bày vẽ ra góp ý cốt làm cho đủ hình thức, rồi cũng bỏ qua cả những ý kiến nhiều khi rút từ gan ruột người dân, trong đó của nhiều trí thức, rồi mọi sự lại “xếp đầy ngăn kéo” – cái kiểu xưa cũ đã làm mệt mỏi dân ta rồi. Đương nhiên lần góp ý này chẳng một ai muốn như vậy.

NV

Mô hình Cu Ba, tạm biệt

Mô hình Cu Ba, tạm biệt
Cập nhật sáng 12/9: Bài post lên (tối 10/9) tôi vào VietnamNet cũng thấy đã chạy một tin biên dịch tóm tắt nội dung bài báo của phóng viên Mỹ khi phỏng vấn Fidel Castro; sau lại thấy báo ấy gỡ xuống nhưng không rõ thời điểm gỡ. Đến hôm qua, 11/9 thấy một bản tin nói Cu Ba phản ứng là tinh thần lời văn của Fidel nói về mô hình Cu Ba đã bị diễn dịch sai. Chả biết thực hư sai đúng ra làm sao nếu không là người trong cuộc, nên tôi vẫn để y nguyên bài trên Blog như bữa đã viết như cách để bạn đọc suy ngẫm và rút ra kết luận trước một sự việc không được bình thường ở Cu Ba như thế này.
Các trang tin thế giới đang nhắc nhiều tới tuyên bố mới đây của Fidel Castro. Vị lãnh tụ Cu Ba khi trả lời câu hỏi của một nhà báo Hoa Kỳ đã nói đại ý “mô hình Cu Ba là không còn vận hành được nữa”.
Câu nói khẳng định giống như một lời thú nhận sự không thành công của mô hình Cu Ba phát đi từ một người cả nửa thế kỷ lãnh đạo đất nước Cu Ba phải được hiểu là lời phán xét quyền uy và cũng là có thẩm quyền nhất cho đến lúc này: hãy tạm biệt một mô hình không vận hành được nữa. Thực chất đây là lời vĩnh biệt mô hình đó mới là chính xác.
Mấy hang từ ngữ ngắn ngủi của cụ Fidel là rất có ý nghĩa trong hoàn cảnh Cu Ba hiện nay. Nên lập tức nó được nhân rộng trên nhiều phương tiện truyền thông khắp hoàn cầu với hàng núi lời luận bàn thật đa dạng. Người ta bảo, thế giới đã phải chờ đến lúc này, đầu tháng 9/2010 mới được nghe ý tứ rõ ràng như thế từ chính Fidel Castro. Tức là phải sau 2 năm ngày cụ trao lại hầu hết sự điều hành đất nước cho em trai mình, ông Raul Catro; và cũng phải đến gần 4 năm kể từ khi sức khỏe của Fidel “có vấn đề” sau cú ngã gẫy xương tay và đầu gối tháng 10/2004 lúc vừa kết thúc một cuộc mít tinh.
Sự thật về một mô hình xây dựng đất nước và xã hội mà theo đó, hơn hai thập niên trước đây, Liên Xô, Đông Âu và bên châu Á, Việt Nam và Trung Quốc đều trước sau “ngộ ra”, từ đó có thay đổi. Các quốc gia vừa nói tới ở trên đều chèo lái con tàu kinh tế của đất nước mình rời bỏ một nền kinh tế quốc dân kế hoạch hóa tập trung để chuyển sang một nền kinh tế hướng ra thị trường. Kể từ đó các nơi này đều thu hái những thành quả nhìn chung là “có điểm tích cực” trở lên.
“Mô hình Cu Ba” nêu ở trên là một cách nói “hình tượng” chứ thực ra đó là một mẫu hình xây dựng kinh tế xã hội chủ nghĩa, chính xác là xây dựng kinh tế theo cách “kế hoạch hóa tập trung cao độ vào nhà nước”.
Thôi thì bao nhiêu căng thẳng, thậm chí khủng hoảng trong đời sống kinh tế-xã hội của các quốc gia đi theo mô hình xã hội chủ nghĩa cũ đã tồn tích những bất hợp lý trải dài mấy chục năm, tới thập niên 1980 và 1990 thế kỷ trước trở nên nghiêm trọng và đe dọa bùng nổ hoặc sụp đổ. Khi thấy được, cởi bỏ được nó, các nước nêu trên đều như cất khỏi một gánh nặng trì kéo ghê gớm. Bộ mặt kinh tế đất nước đổi thay dần dần, thậm chí có nơi được coi là rất nhanh chóng. Đời sống người dân dễ thở hơn thậm chí được cải thiện rất rõ rệt. Đó là chưa nói tới nhiều bước tiến khác trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội đã thành tựu sau những năm đất nước đổi mới cải cách mở cửa.
Tuy nhiên Cu Ba (và tương tự là trường hợp Bắc Triều Tiên) đều vẫn “kiên trì” giữ nguyên nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung cao độ.
Cu Ba hai chục năm vừa qua không chịu thay đổi, không chuyển hướng theo kinh tế thị trường. Bạn chân thành cho rằng, con đường bạn chọn mới đích thực là xã hội chủ nghĩa. Đổi mới cải cách mở cửa theo kinh tế thị trường là đưa xã hội trở lại kinh tế tư bản chủ nghĩa, còn đâu là cách mạng nữa!
Kết quả như thế nào ở bạn thì chính nhân dân Cu Ba hiểu rõ nhất. Và đương nhiên cả thế giới cũng đã quan sát thấy. Bản thân người viết bài cũng từng có lần được mắt thấy tai nghe ngay tại đất nước này trong một chuyến đi mấy năm về trước. Nếu được tóm trong một câu cho đủ nghĩa thì đó là nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp, rất trì trệ nên khó mà tăng trưởng thực sự, còn đời sống người dân thì khó khăn thiếu thốn trăm bề… Điều may là xã hội thuộc dạng “khép kín” với bên ngoài thế giới, và nhất là trên dưới tuân thủ thứ “kỷ luật sắt” nên chưa có “bất ổn xã hội” nghiêm trọng xảy ra mà thôi…
Thế hệ người viết những dòng này bao giờ cũng coi Cu Ba là mẫu bạn bè tốt đẹp nhất mà Việt Nam có được trong những thời điểm khó khăn của dân tộc ta nếm trải. Nên chúng ta yêu qúy mến trọng Cu Ba là điều tất nhiên. Nhân dân Cu Ba với nhân dân Việt Nam chúng ta xiết bao gắn bó. Lãnh tụ như cụ Fidel in sâu trong tâm khảm bao người Việt Nam , nhất là với câu nói bất hủ của cụ, “vì Việt Nam Cu Ba sẵn sàng hiến dâng máu của mình” (cho cuộc chiến đấu giành độc lập tự do của Việt Nam ).
Chính vì mến yêu Cu Ba, trong chỗ riêng tư nhiều thế hệ trí thức Việt Nam tử tế không phải không băn khoăn và bày tỏ lo lắng cho con đường các bạn Cu Ba đã đi. Muốn, rất muốn bạn đổi mới cải cách mở cửa đất nước. Muốn góp một lời cho người bạn tốt nhưng trở ngại tầng nấc khó khăn quá. Nên nhiều năm tháng đã trôi đi trong thất vọng và nuối tiếc cho bạn.
Chết nỗi, “con đường đi” cho một đất nước về lý thuyết là do nhân dân nước nào đó lựa chọn. Nhưng oái oăm là ở các nước xã hội chủ nghĩa kiểu cũ, cụ thể hơn nữa là ở Cu Ba, thể chế này và với uy tín tuyệt đối như trường hợp cụ Fidel, điều này không hề đơn giản. Nếu bậc trưởng thượng, người lãnh tụ tinh thần chưa có ý kiến thì hình như cả xã hội vẫn nhẫn nại trong phấp phỏng đợi chờ… Dân chủ trong bối cảnh này tuy vẫn được nói tới nhưng trong thực thi là dân chủ không thực chất.
Cho nên câu nói dẫn ở đầu bài viết này của cụ Fidel Castro với nhà báo Mỹ Jeffrey Goldberg của Tạp chí The Atlantic vừa qua là dấu hiệu tốt lành cho đất nước có niềm kiêu hãnh “Hòn đảo Tự do” và một dáng Hiên ngang Cu Ba.
Fidel theo nhiều ngôn ngữ gốc la tinh có nghĩa là trung thành. Tuy nhiên trung thành chỉ có ý nghĩa tốt đẹp khi sự trung thành đó phục vụ cho cái đúng cái thiện. Cụ Fidel đã từng nghĩ và làm theo một mẫu hình mà cụ cho rằng đúng, là chính xác phải đi theo. Đến khi cũng chính cụ thấy là nó chưa đúng, không đúng, thậm chí là sai lầm thì nay cũng lại là cụ tự thấy, tự ngộ lại cho “một sự thật” cao sâu hơn sau nhiều chiêm nghiệm bản thân.
Cụ Fidel là người đọc rộng hiểu nhiều, trải bao kinh lịch của một chính khách hàng đầu thế giới ở thế kỷ cụ sống và trực tiếp lãnh đạo nên sự “trung thành” trước đây cũng như nhận thức đã đổi thay hiện nay là một thực thể thống nhất và biện chứng trong tư duy cụ. Nhận thức nay mới và đúng, thì dù buộc lòng phải nói trái ngược với các tín điều trước đó phải là người có dũng khí cao cả mới chấp nhận được. Đây còn là thái độ thực sự cầu thị đích thực.
Hồ Chí Minh của chúng ta cũng hơn một lần công nhận trước công chúng dân Việt là đã sai lầm, tỉ như vụ cải cách ruộng đất. Tôn trọng sự thật là phẩm chất cao quý nhất của một con người ở vị trí lãnh đạo, nhất là lãnh đạo tầm lãnh tụ dân tộc như cụ Hồ, như cụ Fidel.
“Mô hình Cu Ba không còn thích hợp với chính người Cu Ba nữa” cũng là cách thú nhận về một sự thật cần thay đổi ở Cu Ba, là chọn con đường khác xây dựng kinh tế, thay vì kế hoạch hóa tập trung thái quá vào nhà nước để bước vào hướng thị trường - dù vì lý do này khác người ta đang còn gắn sau nó “các định ngữ” thế nào mặc lòng - bởi đơn giản nó vẫn là kinh tế thị trường mà thôi. Trong trường hợp Cu Ba là tạm biệt, đúng là vĩnh biệt với mô hình cũ lạc điệu và không hiệu quả.
Nghe tin này những bạn bè Việt Nam chúng ta đều vui mừng cho Cu Ba anh em. Dù cho nhận thức đã muộn màng nhưng với một con người tầm cỡ như Fidel Castro thì nhận thức đó được nói ra vào lúc này cho Cu Ba vẫn là dũng cảm. Trước đất nước và dân tộc mình, cụ Fidel đủ khí phách nhận mình đã đi nhầm, hoặc “sai nước đi” (nói nhẹ hơn là có lúc “ngỡ là đúng”) vẫn là một điều rất đáng trân trọng trên vai trò lãnh tụ một quốc gia.
Nguyễn Vĩnh

Miền Tây Nam Bộ qua ảnh (1)

DẶM DÀI ĐẤT NƯỚC (Ghi chép các chuyến đi qua ảnh, để ở bên WordPress - WP)
------------------------------

Miền Tây Nam Bộ qua ảnh (1)

Các tỉnh tây Nam Bộ có thể khái quát là kênh rạch ngang dọc và những cánh đồng lúa mênh mông. Ngồi xe đi nửa buổi vẫn thấy quanh mình là đồng đất và sông nước. Con người thì đơn giản, sống giản dị từ ngôi nhà đến bộ áo quần mang trên người. Và như tất cả toát lên vẻ thiệt thà và hiền hòa chỉ thấy ở Nam Bộ này.
Chuyến đi năm 2005 theo kíp du lịch Văn hóa Việt và đầu xuân nay đi của kênh Saigontourist tôi chớp được cả hơn ngàn tấm ảnh. Chụp nhiều phần là cái thú hobby. Cũng coi như thứ tư liệu bằng hình ảnh về một vùng đất nhiều cảm tình. Mỗi khi mở con máy tính, chợt lướt qua là dội lên một nỗi nhớ về đất Nam Bộ.
Bữa nay đưa lại một số trong series ảnh này, tất cả đều mới chụp đầu năm nay, 2010 (ảnh chuyến đi 5 năm trước sẽ sắp xếp lại, đưa lên sau). Đường link: http://vinhnv43.wordpress.com/2010/09/08/mi%e1%bb%81n-tay-nam-b%e1%bb%99-qua-%e1%ba%a3nh-1/

Nguyễn Vĩnh

Dọc mạn tây phần Bắc Giang

Dọc mạn tây phần Bắc Giang
Chuyến đi dọc theo sườn phía tây Bắc Giang (từ Lục Ngạn, Lục Nam xuống Lạng Giang, Yên Dũng), cuối tháng 8/2010
Câu lạc bộ cán bộ hưu trí BNG thường tổ chức những chuyến đi thăm các vùng miền đất nước.
Hay đi như thế vì cán bộ làm công tác ngoại giao hồi đương nhiệm thường nhắm tới các chuyến công cán ra nước ngoài vì đó là mảng công tác chính, chứ đi trong nước thì ít có dịp. Nên nay về nghỉ rồi, các anh phụ trách CLB sáng kiến tổ chức các chuyến đi gần đi xa, ngắn ngày dài ngày, để mọi người hiểu biết thêm về đất nước con người Việt Nam mình. Nhu cầu xem ra được đa phần hội viên hoan nghênh hưởng ứng.
Riêng năm nay 2010 đã có tới hai chuyến đi đáng chú ý: Lên Điện Biên Phủ thăm chiến trường xưa và chuyến đi Xuyên Việt những 29 ngày liền. Cả hai chuyến đều đi xe chứ tuyệt nhiên không chặng nào dùng máy bay. Các cụ lão cả rồi, thế mà gân sức khiếp, bởi dòng dã tới tháng trời trên đường chứ đùa à. Mà vẫn đi vẫn vui một cách khỏe khoắn và dai dẳng như vậy. Kính bái phục!
Tôi về hưu đã lâu. Dù cũng được bác chủ nhiệm CLB thông tin có nhiều chương trình du lịch hấp dẫn như thế này nhưng do vướng bận việc riêng nên chỉ mới tham gia được hai chuyến đi gần đây. Là chuyến đi lên Hồ Ba Bể tỉnh Bắc Cạn 3 ngày mới qua vài ba tuần trước. Và mới đây, trước ngày QK 2/9 là chuyến đi chỉ có một ngày – từ sáng sớm đến cuối chiều – thế mà cả đoàn 90 người trên hai cái xe đã “diễu” được một vệt dài suốt dọc đất của mấy huyện tây phần tỉnh Bắc Giang – Lục Ngạn, Lục Nam, Lạng Giang và Yên Dũng.
Đi trong tâm thế người không còn công tác như thế này nó khác nhiều so với ngày còn làm công chức. Vì đi thoải mái hơn nhiều. Các mối lo công việc đâu còn – ngoại trừ chuyện gia đình cuộc sống riêng tư từng người thì lúc nào chẳng tồn tại. Không còn những quan hệ ràng buộc vô hình hoặc hữu hình giữa mình đi công tác với nơi mình đến, con người hoặc cơ quan mình gặp, nên tất nhiên không hoặc đúng hơn là ít phải giữ bộ giữ kẽ gì nữa… Lại thêm bạn bè cũ, lớp trước lớp sau sát gần nhau, cùng có thời làm việc bên nhau trong một ngành, đương nhiên có nhiều kỷ niệm, gợi lên ở từng người những câu chuyện buồn-vui bất tận… Và dù vui hay buồn đều thấy nhớ, rất đáng nhớ. Rồi vui, ngay cả khi vướng nhắc một chuyện buồn. Bởi vì đã qua hết rồi. Sống ở đời sướng nhất là biết “đã qua là cho qua” luôn, chẳng phải là thế sao. Người già, chuốc thêm buồn lo làm gì. Chuộng cái tâm nhàn là điều cần hơn hết vậy.
Các chuyến đi của cánh hưu trí CLB này còn thoải mái hơn vì một lẽ nữa. Là tất tất đều tự tiền túi anh cán bộ về hưu bỏ ra. Đi như vậy không phiền nhiễu một ai, một tổ chức cơ chế nào cả, ngay cả đơn vị cơ quan cũ mình từng công tác.
Thôi thì tháng tháng bớt tiêu, cán bộ hưu ta dành chút cho nhu cầu đi đây đi đó. Giả như đi du lịch bên ngoài thì cũng phải chi tiền kia mà.
Bác chủ nhiệm CLB cho biết những năm đầu tổ chức cũng có đề đạt với bộ chủ quản hỗ trợ, chẳng hạn tiền xe pháo mỗi chuyến đi một vài cái xe mà trong bộ này cũng sẵn có. Nhưng dần dần thấy không nên phiền. Tự anh chị em góp tiền để bao hết chi phí các chuyến đi.
Được cái người tổ chức là một đại ca hết sức nhiệt tình và biết việc. Bác ấy đã trên 70, nghĩa là U80 chứ sao. Trước kia làm lễ tân cỡ quốc gia như thế nên bác quen biết khắp nơi. Và kinh nghiệm tổ chức đi đứng, nghỉ ngơi cũng như chốt các chỗ thăm thú hấp dẫn ở các địa phương thì “đầy mình” rồi. Như thứ kiến thức nghiệp vụ đã thấm vào máu, gọi đến đâu ra đến đấy. Nên ai đã tham gia các chuyến đi như vậy đều thích. Và muốn tổ chức nhiều chuyến sau nữa.
Vấn đề là anh em hưu trí có dành dụm được tiền bạc và thì giờ. Nghe nói từ giờ tới hết năm còn tổ chức mấy chuyến hấp dẫn nữa. Sang năm có thể một chuyến vào Tây Nguyên. Người có máu đi chơi, thích xê dịch thì chuẩn bị.
Viết đến đây đã dài tôi muốn dừng. Mời bạn bè xem các tấm ảnh tôi chụp bữa xuất hành lên hướng bắc hôm đó tại địa chỉ bên WP: http://vinhnv43.wordpress.com/2010/09/07/di-d%e1%bb%8dc-ph%e1%ba%a7n-tay-b%e1%ba%afc-giang/
Nguyễn Vĩnh

Vu Lan đã tới và chút nghĩ ngợi

Vu Lan đã tới và chút nghĩ ngợi
Hôm nay vào Lễ Vu Lan, Rằm Tháng Bảy năm Canh Dần, 2010.
Xưa bé tôi chỉ biết đó là ngày lễ “Xóa tội vong nhân”. Ngày ấy tôi nhớ nhất việc người ta cúng cháo lá đa lá đề để các linh hồn lang thang có một bữa ăn đạm bạc…
Nhưng lớn hơn, tôi biết thêm Vu Lan là lễ “báo hiếu mẹ cha”. Thực ra ở mức độ triết lý thì Vu Lan chính là một truyện triết lý về tu tâm rộng lớn cho con người ta, để nhìn sâu vào lòng mình mà định ra, mà cư xử sao cho đúng cho phải với ơn mẹ nghĩa cha như trời cao biển rộng.

Tôi nhớ “người thơ” nổi tiếng Nguyễn Duy có những câu thơ nao lòng người đọc là khi thi sĩ phác họa chân dung người mẹ của mình, và cũng là một người mẹ chung của Việt Nam ta (bài này tôi nhớ là bài “Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa” ông viết từ năm 1986}, có những câu tôi thuộc “láng máng”: “Mẹ ru cái lẽ ở đời / Sữa nuôi phần xác, hát nuôi phần hồn… rồi nữa: “Lòng ta chỗ ướt mẹ nằm đêm mưa”, và thi sĩ khẳng định: “Ta đi trọn kiếp con người / Cũng không đi hết những lời mẹ ru”… (nếu không chính xác, tôi xin lỗi tác giả). Như vậy đấy, nên những sự báo hiếu của người đời, của chúng ta thì biết bao giờ mới lấp đầy, mới trọn vẹn cho được cái ơn lớn lao kia của những bậc mẹ cha.
Vu Lan có người dẫn là âm của từ chữ Phạn “ullambana”, có nghĩa là “treo ngược”. Người Trung Quốc gọi là “đảo huyền”, vì vậy họ gọi lễ Vu Lan là “giải đảo huyền”, tức giải thoát khỏi treo ngược... Về câu chuyện xưa, chúng ta đều biết chuyện đại tăng Mục Kiền Liên xuống điạ ngục cứu mẹ. Theo Phật sử, Mục Kiền Liên Bồ Tát là đệ tử của Phật Tổ Như Lai, tuy đã đắc thành chánh quả nhưng ngài vốn là một hiếu tử, nên lòng vẫn xót xa vì mẹ đẻ là Thanh Đề lúc này còn đang bị quỷ sứ giam giữ hành tội tại ngục A Tỳ. Nên ngài đã khẩn cầu Đức Thế Tôn cứu vớt mẹ mình khỏi vòng nghiệp chướng. Phật Tổ cho phép nhưng bắt Mục Liên khi xuống âm phủ cứu me đồng thời cũng phải giải thoát luôn những vong linh khác đang bị giam cầm và hành tội nơi địa ngục. Đây cũng là ngày cuối mùa hạ, đúng vào dịp giữa tháng bảy âm lịch. Mục Kiền Liên đã nhờ gậy phép của Phật Quan Âm để vượt qua chín tầng địa ngục. Và với lòng hiếu thảo vô biên đã làm cảm động Phật Trời, nên Bồ Tát Mục Kiền Liên chẳng những cứu được mẹ già mà còn giải thoát được những oan hồn đang bị đọa đày ở A Tỳ...
Cũng theo phong tục xa xưa trong ngày lễ Vu Lan, có tục cúng cháo và đốt vàng mã, xuất phát từ tình thương bao la với các vong hồn cô đơn tội nghiệp.
Chúng ta ngày nay đều vẫn có thể quan sát thấy tục cúng cháo nhân ngày xóa tội vong nhân. Trong ngày Rằm Tháng Bảy này tại nhà dân cũng như chốn chùa chiền, nhất là các vùng nông thôn Bắc Bộ, ngoài bày mâm cỗ cúng Trời Phật cũng là cúng Tổ tiên, Thổ công Thổ địa còn có tục cúng cháo cho các cô hồn đang vất vưởng nơi cõi hư vô, không ai thờ phụng cúng tế.
Theo tập tục cổ truyền, mâm cỗ cúng cô hồn được đặt trước cửa nhà, chùa, cầu quán chợ búa hay bãi tha ma... Đồ cúng thường được bày trong một nia lớn, gồm có cháo hoa nấu bằng gạo, chút ít hoa quả, bánh kẹo, trầu cau và vàng mã. Tại chùa chiền lễ cúng cháo được tổ chức lớn hơn, đôi chỗ người ta lập đàn tràng để cầu siêu cho các vong linh trước khi thí cháo cho mọi người.
Ở quê tôi vùng Bắc Ninh, cháo hoa nấu xong được đựng trong các “bồ đài” làm từ các lá mít mà các bà vãi tự nguyện đến ngồi chùa trước cả ngày trời sắp xếp. Các mâm cỗ như thế được đặt dọc theo hai bên vệ đường dẫn vào ngôi chùa thường nằm ven làng... Với các gia đình thì trên mâm cúng trước nhà thế nào cũng có vài ba bát nho nhỏ đựng cháo hoa như vậy... Ngoài ra ở đình chùa còn thêm một nồi cháo lớn đặt ngay trước sân, nơi mọi người dễ trông thấy nhất.
Những năm tháng xưa tôi nhớ lại khi cúng cháo hoa xong, những người nghèo và trẻ chăn trâu như đã chực chờ sẵn từ bao giờ. Đến một thời khắc nào đấy, mọi người kia đồng loạt xông vào tranh giật cháo. Tục này gọi là "cướp cháo thí". Từ lâu hình như hoàn toàn biến mất cảnh tượng này.
Còn tục đốt vàng mã thì hình như cũng có từ xa xưa, chắc cũng truyền vào từ Trung Quốc hồi Bắc thuộc. Là bên Tàu thời xưa, trong ngày lễ Vu Lan người ta dùng bạch ngọc làm lễ vật, cúng đốt cho người chết. Về sau, thấy bạch ngọc quý hiếm người ta lại dùng tiền thật để thay thế. Số tiền này cũng được đốt bỏ sau khi đã cúng cho người chết. Trước sự phí phạm như thế, vua Đường Minh Hoàng ban lệnh dùng tiền giấy thay thế tiền thật để cúng cho người cõi âm. Về sau, vào thời Ngũ Đại, trong ngày Lễ Vu Lan, ngoài việc đốt tiền giấy, còn thêm tục đốt vàng mã cho người đã khuất, gồm quần áo, đồ dùng, kể cả xe ngựa và nhà cửa.
Có thời kỳ tôi nhớ sau khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, hầu như tục đốt vàng đốt mã bị xóa sổ. Người sản xuất vàng mã bị cấm đoán, phát hiện hàng hóa này là bị tịch thu còn người làm ra thì bị giữ và “đả” cho thông suốt mới tha về... Nghĩ lại thấy ai oán cái thời ấy nhưng dù sao cũng có cái hay là hạn chế một việc làm phí phạm nếu quá lạm dụng...
Buồn thay vài chục năm lại đây, cùng với chủ trương kinh tế đổi mới, cuộc sống đôi lúc cảm thấy như bị "thị trường hóa" ráo riết, người ta rủng rỉnh đồng tiền, thì đốt vàng mã như lên ngôi trở lại. Việc này gây tốn kém một cách khó tưởng tượng! Nó vượt xa “hủ tục” này quy mô nhỏ bé ngày xưa. Mỗi năm "ông hỏa" thiêu đốt cả ngàn ngàn tấn giấy các loại, tiền bạc tính ra cả trăm tỉ đồng ra tro bụi.
Trước khi về nhà để viết Entry này, tôi chạy con xe máy thấy phố xá có nhiều người buôn bán, thì thấy vàng mã ùn ùn đưa ra các vỉa hè đốt cháy rực. Lửa rần rật liếm vào các cột điện, các gốc cây lớn. Nhìn mà xót thương những cái cây xanh chịu trận. Tịnh không thấy nhà nào cúng cháo cho cô hồn nữa (có thể chỉ còn ở chùa chiền) trong khi vàng mã đốt nhiều quá thể... Cái ý nghĩa Vu Lan, báo hiếu mẹ cha kia hình như đã biến thể đi mất rồi chăng?
Nguyễn Vĩnh

Nghĩ về một chủ trương đúng

Nghĩ về một chủ trương đúng

Có việc mà đảo qua phố xá Hà Nội lúc này thấy còn ngổn ngang bao nhiêu công việc cho ngày Đại lễ. Thời điểm 60 ngày là tới 1000 năm Thăng Long đã bị vượt qua (vào ngày 10/8 vừa rồi). Nhưng bộ mặt đô thị Hà Nội vẫn “tơi bời khói lửa”. Cái cảnh này không được cải thiện thì “mấy ông to Hà Nội” còn là lo sốt vó.

Khổ quá cái bệnh hình thức, cứ hội hè đình đám là phải dốc tiền dốc sức ra mà làm cho bằng được. Nào là mới mẻ, nào là to đẹp hoành tráng... Người ta cứ nghĩ hội hè nhỏ của các vùng các tỉnh mà họ còn rầm rầm rộ rộ thế thì hội non sông hội kinh đô ngàn năm có một lần thì ta sao mà làm nhỏ làm bé được! Nên một chủ trương lớn đã tung ra. Thì các cấp dưới cứ theo đó mà xây dự án, mà cụ thể hóa bằng chương trình hành động, rồi trình bẩm lên các cấp trên mình phê cho thực thi, tức đồng nghĩa với … “cấp kinh phí”. Tức cấp tiền kiểu “càng nhiều càng ít”. Mọi việc đều thấy tích cực năng động vô cùng. Là tích cực đua nhau xin, đua nhau cho. Sau cái hồi xin-cho, cho-xin đó là chuyện gì thì bà con ta đều đoán được cả…

Thế nên mới có chuyện công viên nọ đang yên đang lành được xới tung lên. Chỗ này lát lại gạch, chỗ kia đổ bê tông, đặt đèn chiếu sáng đèn trang trí trong khi hồ thì cải tạo cũng đang ùn lại một đống công việc chưa hoàn thành. Rồi con đường Thanh Niên – Cổ Ngư ấy đang vẫn có thể dạo mát chơi vui được nhưng bất thần cũng được xới xáo tất cả lên để làm lại. Đẹp hơn đâu không thấy nhưng đất đá, cát sỏi đến nay vẫn cứ tơi bời chưa đâu vào đâu…

Không biết có một vị “tổng chỉ huy” nào không chứ nếu cái kiểu đánh đấm “xứ quân” mạnh chỗ nào làm chỗ ấy trên khắp thủ đô thế này thì 5 chục ngày nữa đến đại lễ, chứ trăm ngày một năm nữa chắc có công trình vẫn phải chịu cảnh dang dở… Bởi nó xì ra lắm công trình lắm dự án quá.

Trở lại chuyện chủ trương và tiếp theo là sự thực hiện.

Không ai nói là chủ trương tổ chức đại lễ trọng thể cho sự kiện Ngàn năm TL-HN là sai. Nhưng tổ chức nó như thế nào thì có khối chuyện phải bàn. Có nhất thiết là phải làm mới làm lại các công trình di tích. Có nhất thiết phải xây cái này, cải tạo cái khác một cách tràn lan như vừa qua khắp Hà Nội đã và đang làm. Và bất cứ việc gì bày vẽ ra cũng phải tính đến nguồn lực, tính đến thời gian và tiền bạc cho cân chỉnh, thực tế. Bài học đắt giá cho vài năm qua là các công trình quá nhiều, quá dàn trải và đến mức như nay thì đúng là không chủ động không kiểm soát được nữa bởi cái cánh cửa thời gian khắc nghiệt đã hiện trước mặt Hà Nội. Qua Quốc khánh 2/9 này mà công trình nào chưa xong thì coi như các tính toán đã hỏng.

Nói vậy để thấy từ chủ trương đúng đến làm đúng thực hiện đúng là một việc không dễ. Đã đến lúc phải gắn việc đưa ra chủ trương và việc thực hiện chủ trương vào một khối việc liên hoàn và phải có cơ chế chịu trách nhiệm. Chừng nào vẫn kiểu phó mặc cho cấp thực hiện tự tung tự tác theo các lợi ích phe nhóm của mình thì mọi việc dù có chủ trương đúng cũng phải chuốc lấy sai sót hoặc thất bại.

Nguyễn Vĩnh